Plattegrond van Amsterdam is een plattegrond van Amsterdam door de Noord-Nederlandse cartograaf en prentkunstenaar Gerrit de Broen (II).
Voorstelling Het stelt de stad Amsterdam voor in het tweede kwart van de 18e eeuw. De plattegrond is de "opvolger" van de Plattegrond van Amsterdam met de nieuwe stadsuitleg van Daniël Stalpaert uit 1662 of 1663. Er werden in de tussentijd wel nieuwe plattegronden van Amsterdam uitgegeven, maar deze waren kleiner, van mindere kwaliteit of herdrukken van bestaande plattegronden. De plattegrond van Stalpaert is vrij schematisch van opzet. Alleen de belangrijkste gebouwen zijn in opstand weergegeven. Dit komt doordat op dat moment de vierde uitleg of stadsuitbreiding van Amsterdam nog niet helemaal voltooid was. Toen De Broen zijn plattegrond graveerde was de stadsuitbreiding niet alleen voltooid, maar ook bijna helemaal volgebouwd.
thumb|left|Detail: Vlooienburg De Broen laat alle gebouwen in opstand zien en grijpt daarbij terug op oudere plattegronden, zoals de plattegrond van Van Berckenrode uit 1625. Maar de individuele huizen en tuinen geeft hij schematisch weer, zodat de invulling van de plattegrond een geïdealiseerd en decoratief karakter heeft. Als navigatiemiddel is de plattegrond de meest betrouwbare tot dan toe. Naast de schematische huisjes, laat hij ook alle bomen en stoffering weg, zoals takels en koopwaar. Hierdoor is de plattegrond overzichtelijk gebleven.
Ook de decoratie is ingetogen vergeleken met vroegere plattegronden. Links en rechts van het naamlint met daarop ‘Amsterdam’, houden putti wapenschilden vast; links het schepenzegel met de stedekroon en rechts het stadswapen met de keizerskroon. Eén van de putti houdt een fasces en mogelijk ook een scepter vast. Deze voorwerpen symboliseren verstandig bestuur. Helemaal links en rechts hebben putti twee straatnaamlijsten ontrold. Links de nieuwezijde en rechts de oudezijde. In het IJ heeft De Broen net als zijn voorganger een groot aantal vaartuigen afgebeeld met in het midden een windroos.
Datering en uitgaven Van de plattegrond zijn zes uitgaven bekend. Deze zijn van elkaar te onderscheiden door het colofon rechtsmidden en het bijwerken van nieuwe topografische details, zoals gebouwen, sluizen en grachten. De eerste uitgave werd aangekondigd in een advertentie in de Amsterdamsche Courant van 2 september 1724: ‘Tot Amsterdam, in ’t midden van de Groote Leydse Dwarsstraet, by Gerrit de Broen, is gemaekt en werd verkogt, de allerparticulierste afbeeldinge van de stad Amsterdam, op de groote van 4 Oliphants Bladen, nooit voor deezen so in ’t ligt gebragt […]’.
In de tweede uitgave werd het adres in de colofon veranderd in ‘’t Rokin, by d’Olyslagers Steeg, in Leyden Ontset’. Ook werd in de noordoosthoek van het Rembrandtplein een aantal huizen toegevoegd, die in 1728 gebouwd werden. De vierde uitgave werd verzorgd in samenwerking met de broer van Gerrit de Broen, Johannes de Broen. Deze uitgave is te dateren aan de hand van de Hollandsche Manege, die in 1744 gebouwd werd aan het begin van de Leidsegracht.
De vijfde uitgave werd gepubliceerd door F.W. Greebe. Deze uitgave verscheen vermoedelijk nadat Greebe de originele koperplaten verwierf na de dood van Gerrit de Broen in 1774. Greebe breidde de plattegrond uit met het Lutherse Armenhuis aan de Nieuwe Keizersgracht, dat in 1772 voltooid werd, en de Stadsschouwburg aan het Leidseplein uit 1774. De zesde uitgave verscheen bij de uitgeverij J. Covens & Zoon, die de platen op hun beurt verwierven na het overlijden van Greebe in 1788. In de zesde uitgave werd het Nieuwe Werkhuis ingetekend, ook aan de Nieuwe Keizersgracht.
Afbeeldingen van de afzonderlijke uitgaven
Categorie:Geografie van Amsterdam Categorie:Geschiedenis van Amsterdam