Allegorisch portret van een vrouw (Simonetta Vespucci?) is een schilderij van de Italiaanse renaissancekunstenaar Sandro Botticelli uit ca. 1490. In de afgebeelde vrouw wordt sinds de 19e eeuw Simonetta Vespucci herkend, zij het zonder bewijs. Het werk is geschilderd in tempera en olieverf op doek en bevindt zich in de private Kisterscollectie te Kreuzlingen.Monika Schmitter, "Botticelli's Images of Simonetta Vespucci. Between Portrait and Ideal" in: Rutgers Art Review, 1995, p. 34
Toeschrijving Onderzoek met infraroodreflectografie bracht aan het licht dat de ondertekening sterk afwijkt van het schilderij. Dit plaatst de toeschrijving aan Botticelli zelf op stevige grondslag, want een dergelijke ingreep zou hij niet aan een ateliermedewerker hebben toevertrouwd. Ook de zorg die aan het landschap is besteed, wijst op zijn hand. Niettemin kan hij enkele minder delicate delen aan zijn atelier hebben overgelaten, zoals hij gewoon was in zijn latere loopbaan.
Voorstelling We zien de buste van een vrouw in een licht driekwartprofiel, de blik wat naar boven gericht. Door de vensteropening achter haar is de blauwe lucht zichtbaar, en een landschap met water, rotsen en bomen. Met beide handen knijpt de vrouw een straal melk uit haar borst. Daarboven draagt ze een groene jurk en een veelkleurige sjaal, waarop honderden parels zijn genaaid. Ook in haar kunstige kapsel zijn parels verwerkt. Het is een extreem geraffineerde creatie, met opgestoken vlechten, gestileerde krullen en extensies, bekroond door een zwarte veer.
Analyse Het schilderij wordt iconologisch gelezen als een allegorie van de Overvloed (Abundantia), onderdeel van de bevallingscultus rond Juno Lucina.August Schmarsow, Sandro del Botticello, Carl Reissner, 1923, p. 55 Alternatief zou deze Abundantia kunnen kaderen in de verering van Ceres als godin van de vruchtbare aarde. Anders dan de Virgo lactans die Botticelli ook schilderde, heeft dit werk geen christelijke inhoud. Het valt te plaatsen in de humanistische revival van de klassieke oudheid onder Lorenzo de' Medici.
Zoals in haast alle vrouwenfiguren van Botticelli wordt in dit schilderij Simonetta Vespucci herkend, de Florentijnse edelvrouw die in 1476 op drieëntwintigjarige leeftijd stierf en die door haar tijdgenoten als de ideale schoonheid werd beschouwd. Voor deze 19e-eeuwse identificatie is echter geen bewijs. Zoals de andere beweerde portretten van Simonetta Vespucci, dateert dit werk van ruim na haar dood en is er geen enkele bron die op een verband wijst. Binnen deze groep zijn de als meest authentiek beschouwde werken het Portret van een jonge vrouw in Frankfurt en gelijkaardige werken in de Gemäldegalerie (Berlijn), de National Gallery (Londen) en de Marubeni Gallery (Tokio).
Telkens gaat het om borststukken in profiel die de conventies van het portretschilderij lijken te volgen, maar tegelijk moeilijk verenigbaar zijn met dat genre.Monika Schmitter, "Botticelli's Images of Simonetta Vespucci. Between Portrait and Ideal" in: Rutgers Art Review, 1995, p. 33 Het dragen van parels was al in strijd met de weeldewetten. Maar vooral beletten sterke sociale normen dat een respectabele vrouw zich zou laten afbeelden met zo'n overvloedige, onbedekte haardos, vol erotische connotaties. Die manier van afbeelden wijst op een meer generiek onderwerp zoals een nimf of een godin, niet op een individuele vrouw. Overigens moet het Allegorisch portret van een vrouw een van Botticelli's laatste profane werken zijn geweest, vóór hij zich schikte naar de zedenverstrenging bewerkstelligd door Savonarola.
Literatuur
Voetnoten
Categorie:Werk van Botticelli