De Kruiskerk is een kerkgebouw aan de Thorbeckelaan 73 in de wijk Haveltermade in de Nederlandse stad Meppel. De kerk is een provinciaal monument en is beeldbepalend gelegen in de as van de Thorbeckelaan. Het gebouw werd in de periode 1958-1960 opgetrokken in opdracht van de Gereformeerde Kerkenraad van Meppel; een initiatief dat samenhing met het feit dat het accent van de gemeentelijke uitbreiding naar het noorden kwam te liggen.
Geschiedenis In de jaren vijftig groeide de gereformeerde gemeente van Meppel zo sterk dat de bestaande kerk aan de Groenmarktstraat onvoldoende capaciteit bood. In augustus 1958 werd de bouw van een tweede kerk in de nieuwbouwwijk Haveltermade aanbesteed. Oorspronkelijk was het de bedoeling om op de plek van de oude synagoge te bouwen, maar men liet dit plan vallen ten gunste van de locatie in de Haveltermade.
Bij de totstandkoming van de kerk speelde de heer J.S. Benthem, ouderling en voorzitter van de commissie van beheer, een cruciale rol. Vanwege zijn grote bemoeienis werd zijn werk bij de ingebruikname met veel dankbaarheid herdacht; hij was kort voor de voltooiing overleden. Het gemeentebestuur van Meppel droeg met een subsidie van 10% bij aan de bouwkosten, aangezien de kerk zowel in geestelijk als in stedebouwkundig opzicht als een onmisbaar element voor de nieuwe wijk werd beschouwd.
Het gebouw, dat de naam Nieuwe Kerk kreeg, werd op woensdagavond 17 februari 1960 officieel in gebruik genomen onder leiding van ds. J. van Tuinen. Tijdens de plechtigheid verleenden het evangelisatiekoor en leden van De Bazuin hun medewerking. Op 1 april 1994 werd het gebouw door de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN) verkocht aan de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), waarna de naam werd gewijzigd in Kruiskerk. Wegens de groei van deze gemeente werd het interieur in 2007 vernieuwd. Sinds de landelijke fusie op 1 mei 2023 behoort de kerk tot de Nederlandse Gereformeerde Kerken.
Architectuur en interieur De kerk werd ontworpen door de Amersfoortse architect B.W. Plooij. Het was een opdracht uit zijn late carrière; Plooij overleed in 1967 en zou hierna geen kerk meer bouwen. De uitvoering lag in handen van aannemer H. Eikenaar en Zn. uit Meppel. Het ontwerp is een voorbeeld van shake-handsarchitectuur, waarbij gebruik wordt gemaakt van oude en nieuwe stijlpatronen en materialen.
Enkele kenmerken van het gebouw zijn: Plattegrond: De kerk is opgetrokken op een langgerekte achthoekige plattegrond. Dit type centraalbouw is in Drenthe een uitzonderlijke zeldzaamheid voor gereformeerde kerken uit deze periode. Exterieur: De gevels zijn opgetrokken in gele baksteen op een rood gesinterd trasraam. Het gebouw wordt gedekt door een tentdak met grijze genuanceerde opnieuw verbeterde Hollandse pannen en een mastgoot gedragen door ijzeren gootbeugels. Aan de zuidzijde bevindt zich een brede bakstenen klokkenstoel met een gemetseld gevlochten Christusmonogram. De inrichting van het plein aan de voorzijde werd in 1959 ontworpen door tuin- en landschapsarchitect G.R. Hollema uit Rolde, maar is in de loop der tijd geheel gewijzigd. Interieur: De kerk bood plaats aan 716 personen. De banken waren in een halve cirkel rondom de kansel geplaatst, zodat de bediening van het Woord in het middelpunt kwam te staan. De afwerking werd bij de opening als smaakvol omschreven, waarbij met name het lichtblauwe gewelf een sfeer van serene rust gaf. In 1963 werd het orgel gebouwd door de firma E. Leefland uit Apeldoorn.
Waardering De Kruiskerk is van belang voor de provincie Drenthe vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde. Het wordt gewaardeerd als een representatief voorbeeld van een naoorlogse gereformeerde kerk in shake-handsarchitectuur. Daarnaast is het gebouw van waarde vanwege het belang van het oeuvre van architect Plooij voor de gereformeerde kerkenbouw in Nederland en de uitzonderlijke zeldzaamheid van centraalbouw in de provincie. Zie ook Lijst van provinciale monumenten in Drenthe
Categorie:Kerkgebouw in Meppel Categorie:Provinciaal monument in Drenthe Categorie:Protestants kerkgebouw in Nederland Categorie:Bouwwerk van Bastiaan Willem Plooij