De Palmerstonlaan (Frans: Avenue Palmerston) is een brede, monumentale laan in de oostelijke uitbreiding van de stad Brussel, gelegen in de zogenoemde Wijk van de Squares. Ze vormt een belangrijke stedelijke as tussen het Maria-Louizasquare en het Ambiorixsquare en maakt samen met deze pleinen en het Margaretasquare deel uit van een samenhangend stedenbouwkundig geheel uit het laatste kwart van de 19e eeuw.
Naamgeving
De naam van de laan werd in 1877 officieel toegekend en verwijst naar Henry John Temple (1784–1865), 3rd Viscount Palmerston, beter bekend als Lord Palmerston, een Britse staatsman en minister van Buitenlandse Zaken. Hij speelde een belangrijke diplomatieke rol bij de totstandkoming en erkenning van de Belgische onafhankelijkheid in de jaren 1830, wat verklaart waarom zijn naam werd opgenomen in het straatnamenbestand van de nieuwe wijk, waarin vaker naar historische figuren en gebeurtenissen uit de Belgische geschiedenis wordt verwezen.
Geschiedenis De aanleg van de laan kadert in het urbanisatieplan voor de Noordoostwijk dat werd ontworpen door de architect Gédéon Bordiau en in 1875 werd goedgekeurd. Dit plan voorzag in een reeks van met elkaar verbonden plantsoenen en brede lanen, waarbij waterpartijen en groenstructuren een centrale rol speelden in de stedelijke compositie. De Palmerstonlaan zelf werd voornamelijk in de jaren 1880 aangelegd. In het oorspronkelijke ontwerp was een centraal grasveld voorzien met waterbekkens en fonteinen; uiteindelijk werden twee rechthoekige waterpartijen gerealiseerd aan de uiteinden van de laan.
De Palmerstonlaan werd vanaf het einde van de negentiende eeuw bebouwd met statige burgerhuizen en herenhuizen, voornamelijk tussen circa 1893 en 1906. Deze gebouwen vertonen een uitgesproken eclectisch karakter, vaak met invloeden van de neo-Vlaamse renaissance en de art nouveau. De architectuur werd sterk gestuurd door stedenbouwkundige voorschriften, die onder meer voortuintjes en uitspringende volumes toelieten om een pittoresk straatbeeld te creëren en het monotone karakter van gesloten bouwblokken te vermijden.
Daarnaast vormt een ensemble van woningen aan de oneven zijde van de laan, ontworpen door de architect Émile Janlet tussen 1893 en 1898, een belangrijk geheel binnen het bouwkundig erfgoed. Verspreid over de laan bevinden zich verder talrijke herenhuizen van verschillende architecten, die samen een representatief beeld geven van de residentiële architectuur van de Brusselse burgerij rond 1900.
De laan maakt deel uit van een groter beschermd geheel van squares en lanen dat sinds 1994 als erfgoed is beschermd, omwille van zijn stedenbouwkundige, landschappelijke en architecturale waarde.
Belangrijke gebouwen Hoewel een aantal gebouwen in de loop van de 20e eeuw werd verbouwd of vervangen, onder meer voor kantoorfuncties, heeft de Palmerstonlaan in grote mate haar oorspronkelijke karakter behouden. Vandaag geldt zij als een van de meest representatieve straten van de Squareswijk, met een hoge concentratie aan art-nouveau- en eclectische architectuur en een belangrijke plaats binnen het Brusselse bouwkundig erfgoed.
Tot de belangrijkste gebouwen behoort het Hôtel van Eetvelde, ontworpen door de architect Victor Horta en gebouwd tussen 1895 en 1898 voor Edmond van Eetvelde, een hoge functionaris van de Onafhankelijke Congostaat. Dit herenhuis geldt als een van de meesterwerken van de Brusselse art nouveau en maakt deel uit van het UNESCO-werelderfgoed. In dezelfde straat ontwierp Horta ook bijkomende gebouwen, waaronder uitbreidingen en aanpalende woningen, wat de laan een bijzondere architecturale samenhang geeft.
Deze tabel geeft een selectie van belangrijke gebouwen langs de laan. Huisnummer Gebouw Architect Bouwjaar Informatie Coördinaten Foto 2/4 Hotel van Eetvelde Victor Horta 1895-1897 Art-nouveauherenhuis, UNESCO-werelderfgoed sinds 2000 100px 3 Hotel Deprez-Van de Velde Victor Horta 1896-1899 Herenhuis in art nouveau, geklasseerd sinds 21 juni 1971 100px 14 Hotel Defize Léon Govaerts 1898-1900 Huis in art-nouveaustijl, niet geklasseerd 100px 16 Prague House Constant Bosmans en Henri Vandeveld 1897 Huis met neoclassicistische inslag, ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024 18 Maison Moyaux Léon Govaerts 1900 Geklasseerd sinds 21 september 2017 24 Villa Germaine Onbekend 1897 Huis in eclectische stijl, ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024, 100px
Centrale gedeelte miniatuur|Het Dolle Lied (Jef Lambeaux, geplaatst 1902)
Op het ontwerp van de laan had Bordiau op het centrale grasveld drie fonteinen in ronde bekkens verbonden door langwerpige waterpartijen voorzien. Bij de realisatie werden het twee rechthoekige bekkens op de uiteinden. In het midden van de laan bevindt zich een groenstrook die oorspronkelijk omheind was en later werd heringericht.
In 1902 werd hier de beeldengroep Het Dolle Lied of Het lied van sotternieën van de Belgische beeldhouwer Jef Lambeaux (1852-1908) geplaatst, wat bijdroeg tot de artistieke uitstraling van de laan.
Categorie:Straat in Brussel