De Wet van de Oekraïense SSR "Over Talen in de Oekraïense SSR" () werd aangenomen op 28 oktober 1989, in de beginfase van de . Zij staat ook bekend als de Taalwet van 1989. De wet betekende de eerste belangrijke overwinning van de nationaal-democratische oppositie in de Oekraïense SSR, die voornamelijk werden vertegenwoordigd door de Roech (Volksbeweging van Oekraïne). Zij consolideerde de posities die de Oekraïense intelligentsia en de nationale beweging tot dan toe hadden verworven. De invoering ervan werd mogelijk gemaakt door de hervormingen in de Sovjet-Unie aan het eind van de jaren tachtig, die werden gestimuleerd door het beleid van Michail Gorbatsjov onder de slogans perestrojka, glasnost en demokratizatsiya. De Taalwet van 1989 ging vooraf aan de Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne met bijna twee jaar verschil.

De Taalwet van 1989 werd ingetrokken door de Taalwet van 2012 (Over de Principes van het Staatstaalbeleid), die vervolgens werd ingetrokken nadat deze op 28 februari 2018 ongrondwettig was verklaard. Bijgevolg werd de Taalwet van 1989 automatisch hersteld. Zij bleef nog de jure in werking tot de inwerkingtreding op 19 juli 2019 van de Taalwet van 2019 "Over de bescherming van het functioneren van het Oekraïens als de staatstaal".

Inhoud van de wet De wet bevat de volgende hoofdstukken:

I. Algemene bepalingen

II. Taal gehanteerd door overheidsinstanties, de partij en openbare instellingen, bedrijven, instituties en organisaties

III. Taal van onderwijs, wetenschap, informatietechnologie en cultuur

IV. Taal van informatie en communicatie

V. Taal van namen

VI. Bevordering van de nationale en culturele ontwikkeling van Oekraïners woonachtig buiten de Oekraïense SSR

Bepalingen Overeenkomstig artikel 2 werd het Oekraïens vastgesteld als de staatstaal van de Oekraïense SSR:

+ Відповідно до Конституції Української РСР державною мовою Української Радянської Соціалістичної Республіки є українська мова. Українська РСР забезпечує всебічний розвиток і функціонування української мови в усіх сферах суспільного життя. Республіканські і місцеві державні, партійні, громадські органи, підприємства, установи і організації створюють всім громадянам необхідні умови для вивчення української мови та поглибленого оволодіння нею. Tegelijkertijd bepaalde de wet in artikel 3 dat de staat de noodzakelijke voorwaarden moest scheppen voor de ontwikkeling en het gebruik van de talen van andere nationaliteiten die in Oekraïne wonen.

Consequenties

Overeenkomstig de wet (met name de preambule en de artikelen 1 en 2) heeft de Ministerraad van de Oekraïense SSR op 7 december 1989 besloten om een Republikeinse Commissie in te stellen die een „Staatsprogramma voor de ontwikkeling van de Oekraïense taal en andere nationale talen in de Oekraïense SSR voor de periode tot 2000“ moest opstellen. Dit ontwerpprogramma werd goedgekeurd bij besluit van de Ministerraad van 12 februari 1991. De wet voorziet in de geleidelijke invoering van het Oekraïens als officiële taal in verschillende regio’s van het land.

Het programma werd echter halfslachtig uitgevoerd, met name in de zuidelijke en oostelijke regio’s. De belangrijkste krant van de Krim, de Krymskaya Pravda, stopte in september 1991 met publiceren in het Oekraïens. Het proces werd ook vertraagd door het feit dat tussen 1994 en de eerste helft van 1996 bepaalde politieke groeperingen (waaronder de Raad van de oblast Donetsk in juli 1993 en later president Leonid Koetsjma) er fel voor pleitten om Russisch tot 'officiële' (, ofitsijnoji) taal te verklaren naast het Oekraïens, de staatstaal. IIn feite zou dit neerkomen op twee staatstalen, aangezien de term 'officiële taal' (, ofitsijna mova) in de internationale praktijk gelijk stond aan de term 'staatstaal' (, derzjhavna mova). Het erkennen van het Russisch als officiële taal zou hebben geleid tot een aanzienlijke beperking van de rol van het Oekraïens als enige staatstaal. Maar de voorstellen van Koetsjma zijn nooit in wetgeving omgezet.

Anderzijds werd de taalwet van 1989 in artikel 10 van de Grondwet van Oekraïne van 1996 versterkt:

Betekenis De goedkeuring van de wet "Over Talen in de Oekraïense SSR" betekende een versterking van de democratische verworvenheden op het grondgebied van de voormalige Sovjet-Unie. Soortgelijke wetten waren al aangenomen door de Georgische SSR en de parlementen van de Baltische staten. Oekraïne was de volgende in de rij. De Taalwet week echter enigszins af van het radicalere wetsontwerp dat was ingediend door de Nationale Schrijversbond van Oekraïne en de Taras Sjevtsjenko-vereniging voor de Oekraïense taal.

Tegelijkertijd werd de belangrijke rol van de Russische taal in Oekraïne geconsolideerd. Met name moesten ambtenaren zowel het Oekraïens als het Russisch vloeiend beheersen, moesten documenten van de hoogste autoriteiten in beide talen worden gepubliceerd en was het leren van Oekraïens en Russisch verplicht op alle scholen voor algemeen vormend onderwijs. In weerwil van de wet werd deze slotbepaling in het onafhankelijke Oekraïne niet toegepast; Russisch werd op veel middelbare scholen een keuzevak.

Zie ook Taalwet Oekraïne 2019 ("Over bescherming van het functioneren van de Oekraïense taal als de staatstaal") Oekraïnisering Oekraïense parlementsverkiezingen 1990 (maart 1990) Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne (16 juli 1990) Revolutie op Graniet (oktober 1990) Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne (24 augustus 1991) Onafhankelijkheidsreferendum Oekraïne (1 december 1991) Akkoord van Białowieża (8 december 1991)

Categorie:Geschiedenis van Oekraïne Categorie:Gebeurtenis in 1989 Categorie:Oekraïense overheid Categorie:Politiek in de Sovjet-Unie Categorie:Uiteenvallen van de Sovjet-Unie Categorie:Oekraïens recht Categorie:Demografie van Oekraïne