The Social Construction of Reality (1966) is een boek van de sociologen Peter L. Berger en Thomas Luckmann. Zij schrijven dat sociale groepen en individuele personen voortdurend met elkaar in wisselwerking verkeren. Daardoor bouwen zij, onbewust, een beeld van elkaar op en nemen na gewenning hiervan wederzijds sociale rollen van elkaar over, bijvoorbeeld als vriend, ouder of werknemer.Boekbespreking: Simply Psychology, 19 november 2025 Deze publicatie is een standaardwerk op het terrein van de kennissociologie.

Inleiding In het denken over de werkelijkheid is er een verschuiving gaande. Voorheen leek het alsof de realiteit een objectief gegeven was. Tegenwoordig bepalen influencers en opiniemakers voor een deel de beeldvorming en lijken meningen en feiten door elkaar heen te lopen. Ook de media laten graag de gewone man aan het woord om zijn visie op de wereld van alledag te laten horen.Sociaal construeren om de wereld een beetje begrijpelijk te houden: Organisatievragen, mei 2019

In 1996 verscheen het boek The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge van Peter Berger en Thomas Luckmann. De Nederlandse vertaling kreeg als titel Sociologische bouwstenen de sociale constructie van de realiteit; een verhandeling over de kennissociologie.Sociologische Bouwstenen: Bibliotheek.nl Het boek geldt als een van de meest invloedrijke sociologische standaardwerken van de twintigste eeuw.Over het boek: Goodreads

Filosofen als Max Scheler, Werner Stark en Max Weber, hebben zich ook verdiept in de voortdurende kennisverwerving van het individu. Maar zij richtten zich voornamelijk op wetenschappelijke en theoretische kennis. Berger en Luckmann belichten vooral de dagelijkse werkelijkheid, die voor de meeste mensen zo ingewikkeld is dat ze zich vooral laten leiden door hun common-sense, want zij hebben eenvoudig geen tijd om complexe problematiek te doorgronden. Het gezond verstand zorgt ervoor dat we de wereld sneller begrijpen en weten, hoe we daarin, over het algemeen, moeten handelen.

Veranderende realiteit Het dagelijkse leven van het individu verloopt volgens routinehandelingen, zonder dat hij er lang over na hoeft te denken. Hetzelfde geldt voor de medemens; zolang zij doen wat ze behoren te doen. Bij één-op-één-contacten speelt lichaamstaal ook een rol; gezichtsuitdrukkingen, houding en armbewegingen beïnvloeden de situatie. Wanneer zij afwijkend gedrag vertonen, vormen zij een punt van extra aandacht en bezorgdheid. Zoals Berger c.s. schrijven: De hoeveelheid gemeenschappelijke kennis hangt af van de mate, waarin dingen bekend voorkomen. Je weet veel over je eigen dagelijkse leven en alles is redelijk duidelijk, maar wat zich in de denkwereld van anderen afspeelt, veel minder.Samenvatting Berger en Luckmann: Studeersnel

Betekenis geven aan de realiteit is dus een actief proces. Voortdurend verzamelt de mens kennis over zijn omgeving, zowel impliciet als expliciet, met handelen en met taal. Kennisontwikkeling is een proces dat weliswaar de innerlijke rust verstoort, maar onvermijdelijk is. De wereld is dermate complex en aan verandering onderhevig, dat het belangrijk is om de zaken herkenbaar en voorspelbaar te maken, zodat we weten, waar we met elkaar aan toe zijn. Bijvoorbeeld in het verkeer is het raadzaam om de belangrijkste regels te kennen en dat iedereen zich ook daarnaar gedraagt.

Zaken verlopen regelmatig anders dan verwacht en zorgen voor een verstoring van het verwachtingspatroon. Het is informatie die onzekerheid of dubbelzinnigheid met zich meebrengt. Dat verschijnsel wordt gesignaleerd en als het ware tussen haakjes gezet totdat er duidelijkheid is ontstaan. In de filosofie wordt dit bracketing genoemd, en is bedacht door de socioloog Karl Weick.Fenomenologisch onderzoek in de pedagogische wetenschappen of leren omgaan met ambiguĩteit: Nivoz, april 2012 Wanneer de nieuwe kennis gevonden is, kan het nieuwe fenomeen geduid worden en opgeslagen in het collectieve geheugen. Dit is de zogeheten retentie fase.

Sociologen Berger en Luckmann beschrijven de ontwikkeling van een nieuwigheid naar patroon als volgt: Iedere actie die regelmatig wordt herhaald, mondt uit in een patroon, dat zich op den duur moeiteloos laat uitvoeren. Dezezelfde handeling zal in de toekomst altijd op dezelfde manier verlopen en met hetzelfde gemak. Er zijn geen onduidelijkheden, want zo zit de werkelijkheid nu eenmaal in elkaar.

Neem bijvoorbeeld een persoon die verdwaald is op een onbewoond eiland. Alles wat hij tot dan toe heeft geleerd, is nutteloos geworden om te overleven. De volgende persoon in dezelfde positie kan dan leren van de ervaringen van zijn voorganger en zijn routines. Hetzelfde geldt op het werk, waar nieuwe werknemers profiteren van de ervaringen van anderen.

Taal als richtingaanwijzer Taal speelt ook een belangrijke rol in het analyseren van alledag. Een woord is als het ware een richtaanwijzer voor het persoonlijke begrip. Taal is een middel om al die tekens uit te leggen aan de volgende generaties en de medemens. De verdere verspreiding van kennis verloopt via de semantiek, de leer van symbolen en andere productie van menselijke tekens.

Daarnaast bestaan er meerdere versies van de werkelijkheid naast elkaar. Dromen, godsdienstige of mystieke geloofsovertuigingen, kunst en denkbeeldige woorden botsen regelmatig met het collectieve bewustzijn. Het vergt overigens een mate van reflectie om deze verschijningen te interpreteren. Reconstructing the Social Construction of Reality: , Onelinelibrary Wiley, 26 januari 2025 Zoals Berger en Luckmann schrijven: de primaire kennis over de maatschappelijke ordening is de som van wat gemeengoed in de wereld betekent en een verzameling van stelregels, morele lessen, spreekwoordelijke wijsheid, waarden en overtuigingen en mythen.

Het kan nog geruime tijd duren voordat veranderingen in het sociale proces ingeburgerd zijn. Eerst moet er sprake zijn van gewenning en een stilzwijgend accepteren van zo doen wij dingen nu eenmaal. Uiteindelijk is het de dagelijkse praktijk. Wat voorheen nieuw was, is niet langer een bedreiging van de status quo en voelt als normaal aan.

Invloed Het boek The Social Construction of Realty is van grote invloed geweest op tal van vormen van wetenschap, zoals het recht, de filosofie en politieke wetenschappen.Recensie en commentaar: Zaphan Butiong Lamboloto, Silliman University Filipijnen Kennisverwerving is de uitdaging waar de sociologie voor staat; hoe kennis wordt geconstrueerd door middel van sociale interacties, dat wil zeggen de internalisering en externalisering van bewustzijn en ideeën. Daarom zijn tradities ook zo belangrijk in de continuïteit van het menselijk bestaan, omdat zij economische, culturele, politieke informatie en technologie bevatten, die opgeslagen liggen in het collectieve geheugen.

Bronnen en referenties

Categorie:Kentheorie Categorie:Boek uit 1966