Domingo Roxas (Manilla, 1782 – aldaar, 10 juni 1843) was een landeigenaar en ondernemer in de Filipijnen. Hij wordt beschouwd als stamvader van de prominente Filipijnse familie Zobel de Ayala en was medeoprichter van Casa Roxas, de voorloper van de Ayala Corporation, het oudste en grootste conglomeraat van de Filipijnen.
Als lid van de creoolse elite behoorde Roxas in de eerste decennia van de 19e eeuw tot de meest welvarende en invloedrijke ondernemers in de Filipijnen.
Biografie Domingo Roxas werd geboren in 1782 in de Filipijnse hoofdstad Manilla. Zijn ouders waren Mariano Roxas en Ana Maria de Ureta. Hoewel Roxas geboren werd in de Filipijnen was het merendeel van zijn voorouders van Spaanse afkomst. Een van zijn voorouders was echter geboren in Mexico en een kleine eeuw voor zijn geboorte naar de Filipijnen gekomen. Roxas was daarmee een zogenaamde creool, een kleine groep van ongeveer 3% van de samenleving bestaande uit mensen van Spaanse afkomst, maar geboren in de Filipijnen.Maria Dolores Elizalde (1987), The Philippines at the Cortes de Cádiz, p. 339 Deze groep stond in die tijd wat lager in aanzien dan mensen die in het moederland Spanje waren geboren.
Roxas was een van de eerste grote ondernemers in de Filipijnen. Hij kocht in 1829 land van de Spaanse kroon in Calatagan in Batangas en later verkreeg hij ook land in Calauan in Laguna.Geschiedenis van Calauan, website van de gemeente Calauan (geraadpleegd op 24 april 2026) Hij ontwikkelde er Haciënda's waar hij suikerriet, katoen, indigo en koffie teelde. Toen Spanje in 1834 vrije handel met het buitenland toestond, richtte hij in datzelfde jaar samen met zijn zakenpartner Antonio de Ayala het handelshuis Casa Roxas op. Via dit handelshuis verkocht hij zijn producten. Roxas en Ayala investeerden vervolgens een groot deel van hun vermogen in de San Miguel-distilleerderij, waar Roxas nieuwe soorten rum produceerde, waaronder het bekend geworden jenevermerk Ginebra San Miguel produceerde. Ook was hij de eigenaar van de enige buskruitfabriek van de Filipijnen.
Roxas verzette zich fel tegen de ingestelde monopolies op tabak en suiker. Los daarvan werd hij als rijke industrieel en lid van de creoolse klasse met argwaan gevolgd door de Spaanse autoriteiten. De creolen hadden in de 17e en 18e eeuw traditioneel belangrijke posities bekleed binnen de Filipijnse kolonie. Na de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog, die werd geïnitieerd door creolen, werden zij in de Filipijnen echter steeds vaker vervangen op belangrijke posities binnen de overheid, het leger en de kerk door peninsulares (in Spanje geboren Spanjaarden). Dit leidde tot grote onvrede onder deze bevolkingsgroep en vormde, zoals later bleek, een belangrijke aanzet tot het ontstaan van het Filipijns nationalisme. De creolen kwamen door dit beleid ook meerdere keren in opstand. (1988), The Aquinos of Tarlac: An Essay on History as Three Generations, p. 21-22, 3e editie, Solar Publishing Corporation, Manilla (2015), Roxas, Domingo, Sagisag Kultura (Vol 1). Manila: National Commission for Culture and the Arts, via deze link
In 1823 kwam een groep creoolse officieren onder leiding van Andrés Novales in opstand. Na het neerslaan van deze Novales-muiterij werden diverse prominente creolen, waaronder Domingo Roxas, gearresteerd; sommigen van hen werden verbannen. In 1841 werd Roxas opnieuw beschuldigd van betrokkenheid bij de opstand onder leiding van Apolinario de la Cruz. Het jaar daarop werd hij opnieuw gearresteerd, ditmaal wegens vermeende betrokkenheid bij een muiterij van het Tayabas-regiment. Zijn dochter Margarita reisde na deze arrestatie naar Spanje, waar zij bij koningin Isabella II met succes pleitte voor zijn vrijlating.
Roxas kwam echter niet meer vrij. Hij overleed rond deze tijd, op 10 juni 1843 kort voor de geplande datum van zijn rechtszaak, aan de gevolgen van een ziekte op 61-jarige leeftijd in Fort Santiago.The American Chamber of Commerce Journal, maart 1925, Vol. 5 nr 3. p.13 via deze link Hij was vanaf 8 juni 1813 getrouwd met Maria Saturnina Ubaldo. Samen met haar kreeg hij drie kinderen: Margarita, Mariano en Jose Bonifacio. De leiding over Casa Roxas werd na zijn dood overgenomen door zijn oudste dochter Margarita Roxas en Antonio de Ayala, met wie ze in 1848 ook zou trouwen. Onder hun leiding en de latere generaties van de familie Zobel de Ayala groeide het uit tot een groot conglomeraat aan bedrijven. De latere Filipijnse president Manuel Roxas (1892-1948) stamt niet rechtstreeks af van Domingo Roxas, maar wel van diens oom, Cayetano Roxas, een broer van zijn vader Mariano Roxas.
Bronnen (1987) Two Priest Uncles of Margarita Roxas de Ayala. Philippine Studies, Vol. 35, nr 1, p. 103–110, online via deze link (2013), The Philippines at the Cortes de Cádiz, Philippine Studies: Historical & Ethnographic Viewpoints, vol. 61, nr 3, p. 331–361, online via deze link (3 april 2014), A Closer Look At The Ayala Corporation, Philippines' Oldest Conglomerate, Tatler Philippines, online via deze link (2015), Roxas, Domingo, Sagisag Kultura (Vol 1). Manila: National Commission for Culture and the Arts, via deze link (9 augustus 2024), Manila: Where it all began, The Philippine Daily Inquirer, geraadpleegd op 23 april 2026
Noten
Categorie:Filipijns ondernemer Categorie:Persoon in de 19e eeuw Categorie:Persoon in de Spaans koloniale Filipijnen