Het Groot Antifonarium van Vorst is een vijfdelig koorboek dat ca. 1500-1502 werd gemaakt door de kopiist Juliaan van Gaver en door een onbekende miniaturist met de noodnaam Meester van Margaretha van Liedekerke. Het werk was eeuwenlang in het bezit van de benedictinessen van Vorst en werd na hun opheffing verworven door de trappisten van Westmalle. Het draagt de signatuur "ms. 9" in hun bibliotheek. In 2007 zijn de vijf boekdelen op de lijst van Vlaamse topstukken geplaatst.
Totstandkoming Het antifonarium is gemaakt voor de abdij van Vorst in opdracht van abdis Margaretha I van Gavere. Zij was in 1500 de afgezette abdis Barbe de Leaucourt komen opvolgen vanuit Ghislenghien, en ze introduceerde in Vorst de cisterciënzerritus.John Glasenapp, "Nuns, Cistercian Chant and Observant Reform in the Southern Netherlands" in: Women and Monastic Reform in the Medieval West, c.1000-1500. Debating Identities, Creating Communities, 2023, p. 263 Bij wijze van kleine afwijking kreeg Alena van Vorst een plaats in het werk. Julianus de Gavere maakte zich kenbaar als de kopiist, maar de verluchter bleef anoniem. Hij werkte in de Gent-Brugse stijl en wordt gesitueerd in de Henegouwse omgeving van de Meester van Antoine Rolin.
Beschrijving Het Groot Antifonarium van Vorst telt 1800 folio's en een honderdtal miniaturen, verspreid over vijf volumes. Het zijn kloeke perkamenten boekdelen van 60 x 40 cm. Het geheel is niet alleen bijzonder door de kwaliteit van uitvoering, maar ook door de intacte bewaring: de antifonen en responsoria voor de zeven gebedstijden op elke dag van het liturgisch jaar zijn opgenomen. De psalmen, die de basis vormen van het getijdengebed, werden verondersteld gekend te zijn en worden slechts aangegeven met een rode "ps.".
Literatuur Anne-Marie Legaré, "Du nouveau sur l'enluminure en Hainaut à la fin du Moyen Âge. L'antiphonaire de l'abbaye de Forest (Westmalle, Abbaye des Trappistes, ms. 9)" in: Manuscripts in Transition. Recycling Manuscripts, Texts and Images, eds. Brigitte Dekeyzer en Jan Van der Stock, 2005, p. 407-417 Maurits Smeyers en Jan Van der Stock (red.), Vlaamse miniaturen voor vorsten en burgers, 1475-1550, tent.cat., 1997, nr. 22, p. 166-169 Guido Hendrix, Handschriftenbezit en boekengebruik Trappisten van Westmalle 1794-1994, Bibiliotheek van de Faculteit Godgeleerdheid, 1994, p. 132-144 Hubert Nelis, "Antiphonaires enluminés de l'abbaye de Forest (1500-1502)" in: Revue belge d'archéologie et d'histoire de l'art, 1931, nr. 1, p. 213-221
Externe links BALaT Fiche in Topstukkendatabank CEMPER
Voetnoten
Categorie:Liedboek Categorie:Religieus boek Categorie:Muziekhandschrift Categorie:Verlucht handschrift Categorie:16e-eeuws boek Categorie:Vorst Categorie:Cisterciënzers