Joseph Solomon Delmedigo of Del Medigo, ook bekend als Yashar mi-Qandia (Hebreeuws: יש"ר מקנדיא; 16 juni 1591 – 16 oktober 1655), was een rabbijn, schrijver, arts, wiskundige, astronoom en muziektheoreticus.Yashar is een acroniem dat verwijst naar zijn Hebreeuwse initialen, Yosef Shlomo, en naar zijn beroep als rofe (“arts”). De naam Yashar mi-Qandia kan ook gelezen worden als een Hebreeuwse woordspeling: “de rechte” of “oprechte man uit Candia”.
Delmedigo werd geboren in Candia op Kreta. Hij stamde af van Elia del Medigo en behoorde tot de familie Del Medigo de' Candia. Later vertrok hij naar Padua, waar hij geneeskunde studeerde en colleges astronomie volgde bij Galileo Galilei. Na zijn afstuderen in 1613 ging hij naar Venetië, waar hij enige tijd verkeerde in de kring van Leone Modena en Simone Luzzatto.
Vanuit Venetië keerde Delmedigo terug naar Candia. Daarna reisde hij door het Nabije Oosten en bezocht hij onder meer Alexandrië en Caïro, waar hij deelnam aan een openbaar wiskundig dispuut met een plaatselijke geleerde. Vervolgens reisde hij naar Istanboel, waar hij de komeet van 1619 observeerde. Later trok hij langs karaïtische gemeenschappen in Oost-Europa en kwam uiteindelijk in Amsterdam terecht. Hij overleed in Praag.
Tijdens zijn reizen voorzag Delmedigo in zijn levensonderhoud als arts en leraar. Zijn bekendste werk is Sefer Elim, dat handelt over wiskunde, astronomie, natuurwetenschappen en metafysica. Daarnaast zijn enkele brieven en verhandelingen van hem bekend. In zijn werk vermeldt Delmedigo dat hij in het academiejaar 1609–1610 colleges van Galileo volgde en dat hij het bijzondere voorrecht kreeg diens telescoop te gebruiken. In latere jaren noemde hij Galileo soms “rabbi Galileo”, vermoedelijk in de betekenis van “mijn meester Galileo” en niet als aanduiding van een rabbijnse titel.
Werken miniatuur|Een pagina uit Sefer Elim
Elim, gepubliceerd in 1629 te Amsterdam door Menasseh ben Israel, is geschreven in het Hebreeuws. Het werk werd opgesteld als antwoord op twaalf algemene en zeventig specifieke religieuze en wetenschappelijke vragen die aan Delmedigo waren gesteld door de Karaïtische Jood Zerach ben Natan uit Troki, in het huidige Litouwen.
De opbouw van het boek verwijst naar de twaalf waterbronnen en zeventig palmbomen van Elim in de Sinaï, zoals genoemd in Numeri 33:9. Delmedigo verdeelde zijn boek daarom in twaalf hoofdproblemen en zeventig kleinere vragen. Het boek werd echter sterk gecensureerd, zodat in de gedrukte versie slechts vier van de twaalf oorspronkelijke hoofdproblemen verschenen.J. d'Ancona, “Delmedigo, Menasseh ben Israel en Spinoza”, Bijdragen en Mededeelingen van het Genootschap voor de Joodsche Wetenschap in Nederland 5 (1940), p. 105–152.
De behandelde onderwerpen omvatten astronomie, natuurkunde, wiskunde, geneeskunde en muziektheorie. In het muzikale gedeelte bespreekt Delmedigo onder meer snaarresonantie, intervallen en hun verhoudingen, en consonantie en dissonantie. Hij riep Joden op om zich opnieuw met filosofie en natuurwetenschap bezig te houden en zo hun vroegere intellectuele positie te herwinnen.
Enkele onderdelen van Sefer Elim zijn:
Ma'ayan Chatum (“gesloten” of “verzegelde bron”; Hebreeuws: מעין חתום), het tweede deel van Sefer Elim, met de zeventig vragen en antwoorden. Ma'ayan Ganim (“bron van de tuinen”; Hebreeuws: מעין גנים), een voortzetting van Sefer Elim. Dit deel bevat korte verhandelingen over onder meer trigonometrie, de eerste twee boeken van de Almagest, astronomie, astronomische instrumenten, Kabbala, astrologie, algebra, scheikunde, de aforismen van Hippocrates, oude opvattingen over de substantie van de hemelen, de beginselen van religie en wiskundige paradoxen. Chukkot Shamayim, een onderdeel van Ma'ayan Ganim over de eerste twee boeken van de Almagest. Gevurot Hashem, een verhandeling over astronomie.
Delmedigo schreef ook een verdediging van de Kabbala, Matzreif LaChachma (Hebreeuws: מצרף לחכמה), tegen de aanval erop door zijn voorvader Elia del Medigo. Volgens de inleiding van de uitgever had Delmedigo in zijn jeugd de Kabbala bespot, maar later zijn houding herzien na ontmoetingen met geleerden die hem wezen op overeenkomsten tussen de Kabbala en de filosofie van Plato.The Early Acharonim, The Artscroll History Series, p. 157.
Nakomelingen Sommige afstammelingen van Delmedigo uit de familie Geiger vestigden zich in Midden-Italië onder de naam Del-Medigo da Candia. Anderen kwamen in het huidige Wit-Rusland terecht en namen de naam Gorodinsky aan, naar de plaats Gorodin. Een lid van deze familie, Mordechai Gorodinsky, later gehebraiseerd tot Nachmani, wordt genoemd als een van de stichters van de Israëlische stad Rehovot.
Zie ook Baruch Spinoza
Literatuur Jacob Adler, “Epistemological categories in Delmedigo and Spinoza”, Studia Spinozana 15 (1999), p. 205–227. Jacob Adler, “J.S. Delmedigo as Teacher of Spinoza: The Case of Noncomplex Propositions”, Studia Spinozana 16 (2008), p. 177–183. Jacob Adler, “Joseph Solomon Delmedigo, Student of Galileo, Teacher of Spinoza”, Intellectual History Review 23 (2013), p. 141–157. Encyclopaedia Judaica, Jeruzalem, 1972, deel 5, p. 1477–1478. Isaac Barzilay, Yoseph Shlomoh Delmedigo (Yashar of Candia): His Life, Work and Times, Leiden, 1974. Jonathan I. Israel, Spinoza, Life & Legacy, Oxford: Oxford University Press, 2023, . Tzvi Langermann, “An Alchemical Treatise Attributed to Joseph Solomon Delmedigo”, Aleph: Historical Studies in Science and Judaism 13, nr. 1 (2013), p. 77–94. Don Harrán, “Joseph Solomon Delmedigo”, Grove Music Online, red. L. Macy, geraadpleegd 5 februari 2005. Avner Ben-Zaken, “Transcending Time in the Scribal East”, in: Cross-Cultural Scientific Exchanges in the Eastern Mediterranean 1560–1660, Johns Hopkins University Press, 2010, p. 76–103.
Externe links Artikel over Delmedigo in de Jewish Encyclopedia (1906) Artikel over Delmedigo in de Encyclopaedia Judaica The Gorodinsky Family
Referenties
Categorie:Rabbijn Categorie:Wiskundige Categorie:Astronoom Categorie:Muziektheoreticus