Het raadsel van de Wadden (Engelse titel: The Riddle of the Sands) is een roman uit 1903 van de Iers-Britse schrijver Erskine Childers. Het boek wordt algemeen beschouwd als een van de vroegste spionageromans en een klassieker van het genre. Het verhaal speelt zich grotendeels af in het waddengebied van Nederland en Duitsland en combineert een gedetailleerde beschrijving van de zeilkunst in ondiep getijdenwater met een spionageplot.
Achtergrond In augustus 1897 vertrok Childers vanuit Dover met zijn pas aangeschafte 30 voet lange kotter Vixen, een verbouwde reddingboot, voor wat oorspronkelijk een tocht naar de Middellandse Zee moest worden. Slecht weer dwong hem tot een omweg langs de Nederlandse kust. Via Nederlandse binnenwateren voer hij naar Amsterdam en, na uitgevaren te zijn bij IJmuiden, oostwaarts langs de Waddeneilanden naar Duitsland en de Oostzee. De volgende lente herhaalde hij de tocht. Deze reizen fictionaliseerde Childers in 1903 tot The Riddle of the Sands. Charles J. Doane, "An Obsessive Sort of Sailor", Sail Magazine, 22 juli 2024. "Robert Erskine Childers", Alchetron. In 1903, het jaar van publicatie, voer Childers opnieuw door de Waddenzee, ditmaal samen met zijn tweede vrouw Molly aan boord van het jacht Sunbeam.
Grote delen van Childers' logboeken uit 1897 zijn vrijwel ongewijzigd in de roman terechtgekomen. "Erskine Childers", Royal Museums Greenwich. Het jacht Dulcibella in de roman is gemodelleerd naar de Vixen; de naam komt van Childers' zus Dulcibella.
Verhaal Carruthers, een jonge ambtenaar van het Britse ministerie van buitenlandse zaken (Foreign Office), heeft liefdesverdriet, verveelt zich in Londen en wordt door zijn voormalige studievriend Davies uitgenodigd voor een zeilvakantie op de Oostzee. Bij aankomst in Flensburg blijkt het verwachte luxejacht met bemanning een klein, sober zeilbootje, de Dulcibella, die door Davies zelf wordt gevaren. Davies blijkt een bijbedoeling te hebben: hij vermoedt dat de Duitsers in het waddengebied iets in het geheim aan het voorbereiden zijn. Tijdens een eerdere tocht zou hij door de mysterieuze Duitse koopman Dollmann - vermoedelijk een Engelsman in vermomming - bewust een zandbank op zijn gevaren in zwaar weer.
De twee zeilers verkennen de ondiepe wateren rond de Oost-Friese Eilanden en raken steeds meer overtuigd dat er rond het eiland Memmert iets gaande is dat niet te rijmen valt met de officiële verklaring van een bergingswerk. Ze worden gevolgd en gewaarschuwd door commandant Von Brüning van het Duitse marinevaartuig Blitz. Door een combinatie van zeemanschap en bluf weet Carruthers ten slotte het complot te ontrafelen.
Locaties Het verhaal speelt het grootste deel in Duitsland, ten oosten van de Eems, maar de hoofdpersonen passeren diverse Nederlandse plaatsen en wateren. Onder meer Dordrecht, Rotterdam, de Vecht, Amsterdam, de Zuiderzee, Harlingen, Delfzijl, Oostmahorn en alle Waddeneilanden komen in het boek voor.
Achtergrond en betekenis Childers schreef de roman in zijn eigen woorden als "een verhaal met een doel": het waarschuwen van het Britse publiek voor de gevolgen van de Duitse vlootopbouw onder keizer Wilhelm II en voor het ontbreken van een Britse marinebasis aan de Noordzee.
Nederlandse vertaling Een eerste Nederlandse vertaling, door H.C. Bakker, verscheen in 1977 onder de titel Het raadsel van de Wadden bij De Boer Maritiem te Bussum."Het raadsel van de Wadden", Bibliotheek.nl. De vertaling die nu het meest verspreid is, is van Nel (N.) Willems-Dirkmaat en verscheen voor het eerst in de reeks Hollandia Dominicus Reisverhalen (Hollandia, Haarlem); een herdruk verscheen in 2008 ()."Het raadsel van de Wadden - specificaties", Libris."Het raadsel van de Wadden - Erskine Childers", Online Bibliotheek.
Bewerkingen Nederlands hoorspel In 1951 zond de KRO een Nederlandstalige hoorspelbewerking uit onder de titel Het raadsel van de Wadden, in zeven afleveringen tussen 3 juni en 15 juli 1951. De bewerking was gebaseerd op een Britse radiobewerking, de vertaling was van Erik Uyldert en de regie van Léon Povel. Carruthers werd vertolkt door Bert Dijkstra, Davies door Huib Orizand en Dollmann door Willem de Vries."Hoorspelen NPO derde kwartaal 1951", Hoorspelen.eu."1951: Het raadsel van de Wadden", Geronimo Hoorspelen.
Film en televisie The Riddle of the Sands (1979), Britse speelfilm met Michael York als Carruthers. De film werd in Nederland uitgebracht onder de titel Bij nacht en nevel.
Noten
Categorie:Spionageroman Categorie:Avonturenroman Categorie:Roman uit 1903 Categorie:Verfilmd verhaal