Jaroslaw Pelenski (Warschau, 12 april 1929 – New York City, 20 februari 2022) was een in Polen geboren Oekraïense historicus, politicoloog en emeritus hoogleraar. Hij volgde zijn academische opleiding in West-Duitsland aan het eind van de jaren veertig en in de jaren vijftig en promoveerde in de jaren zestig in de Verenigde Staten, waar hij een academische carrière opbouwde. Toen hij in de jaren negentig naar Oekraïne terugkeerde, was hij volwaardig lid van het Wetenschappelijk Genootschap Sjevtsjenko en buitenlands lid van de Nationale Academie van Wetenschappen van Oekraïne, waar hij de functie bekleedde van directeur van het Instituut voor Europese Studies.
Biografie Opleiding in West-Duitsland Pelenski werd in 1929 in Warschau geboren als zoon van Oekraïense ouders. Hij groeide op in Warschau en Lublin. Toen hij 15 was, vluchtte zijn familie in de zomer van 1944 uit Polen, een week voordat de Opstand van Warschau begon. Na de Tweede Wereldoorlog kwam hij terecht in de westelijke bezettingszones van Duitsland (die in 1949 West-Duitsland zouden worden), waar hij naar de Oberrealschule in Würzburg ging. In 1948 begon hij geschiedenis te studeren aan de Julius Maximilians-Universiteit in Würzburg en in de periode 1950–1955 zette hij zijn studie voort aan de Ludwig Maximilians-Universiteit in München. Hij specialiseerde zich in de moderne geschiedenis van Europa en tegelijkertijd in de middeleeuwse geschiedenis van Europa, filosofie en Duitse literatuur. In 1957 verdedigde hij zijn proefschrift cum laude over Het Oekraïense nationale gedachtegoed in het licht van de werken van Mychajlo Hroesjevsky en Vjatsjeslav Lypynsky.
Academische opleiding en loopbaan in de Verenigde Staten Na het behalen van zijn doctoraat verhuisde hij in 1957 naar de Verenigde Staten, waar hij van 1958 tot 1961 docent Duitse taal- en letterkunde was aan het King's College in Wilkes-Barre in Pennsylvania. Van 1961 tot 1964 was hij verbonden aan de Columbia-universiteit in New York, waar hij in 1964 aan het Russian Institute (sinds 1997 het Harriman Institute) zijn proefschrift verdedigde, getiteld Soviet Ukrainian Historiography after World War II ("Sovjet-Oekraïense geschiedschrijving na de Tweede Wereldoorlog"). Van 1964 tot 1967 was hij universitair docent aan de afdeling Geschiedenis van de American University in Washington D.C. In het voorjaar van 1968 was hij tijdelijk assistent-hoogleraar aan de afdeling Geschiedenis van de Columbia-universiteit.
In 1968 verdedigde hij zijn proefschrift over Muscovite Imperial Claims to the Kazan Khanate: A Case Study in the Emergence of Imperial Ideology ("Moskovitische imperiale aanspraken op het Kanaat Kazan: een casestudy over de opkomst van een imperiale ideologie") en behaalde een tweede doctoraat in de geschiedenis, met een specialisatie in de vroeg- en moderne geschiedenis van Rusland en Oost-Europa. Van 1967 tot 1971 was hij docent aan de Universiteit van Iowa, en vanaf 1971 was hij universitair hoofddocent aan diezelfde universiteit tot aan zijn pensionering in 1998. IIn 1975 was hij docent aan de zomercursus van de Harvard University. Hij ontving meer dan 25 beurzen en onderzoeksbeurzen (academische onderscheidingen en postdoctorale beurzen), waaronder die van de Kosciuszko Foundation.
Academische loopbaan in Oekraïne en Polen Pelenski was lid van de redactieraad van het tijdschrift Kontinent, opgericht in 1974 en uitgegeven door de Sovjet-dissidentengemeenschap in Parijs (hoofdredacteur Vladimir Maksimov).
In de periode 1984–1987 gaf Pelenski samen met Bohdan Osadtsjoek het wetenschappelijke tijdschrift-almanak uit (Віднова, "Vernieuwing", uitgegeven in München) over actuele kwesties op het gebied van politiek en cultuur in de Oekraïense samenleving. Van de zeven nummers van het tijdschrift waren er twee gewijd aan Poolse aangelegenheden en de Oekraïens-Poolse betrekkingen, terwijl andere nummers gingen over: de Oekraïens-Russische betrekkingen, het honderdjarig bestaan van de Oekraïense vrouwenbeweging, de kernramp van Tsjernobyl en glasnost en perestrojka. Dankzij de Vidnova-gemeenschap is er een Oekraïense vertaling verschenen van het boek van Bohdan Skaradziński: Belarussen, Litouwers, Oekraïners – onze vijanden of broeders?, gewijd aan de kwestie van nationale minderheden en de relatie van de Polen met hun oostelijke buren. In de zomer van 1991 werd hij lid van de redactieraad van het Przegląd Wschodni ("Oostrevue") in Warschau en in 1993 lid van de redactieraad van het in Kyiv uitgegeven Ucraina mediaevalis ("Middeleeuws Oekraïne").
Al in mei 1990 gaf Pelenski als gastprofessor een maand lang colleges aan het Instituut voor Sociale Wetenschappen van de Academie van Wetenschappen van de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek in Lviv. Na de Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne op 24 augustus 1991 begon zijn samenwerking met de Oekraïense academische gemeenschap in het land. In november 1992 werd hij verkozen tot buitenlands volwaardig lid (academicus) van de Nationale Academie van Wetenschappen van Oekraïne (NASU). Vanaf 1993 was hij directeur van het NASU-Instituut voor Europese Studies.Інститут європейських досліджень Національної академії наук України Witryna internetowa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy In augustus 1993 werd hij lid van de Pools-Oekraïense Historische Commissie, die was opgericht door de Nationale Academie van Wetenschappen van Oekraïne (NASU) en de Poolse Academie van Wetenschappen. Sinds maart 1994 was hij lid van de faculteit Geschiedenis, Filosofie en Rechten van de NASU. In 1998 schreef hij mee aan de publicatie van het levenswerk van Oekraïens-Poolse vrouwenrechtenactivist Milena Rudnytska.
Zijn onderzoeksinteresses omvatten diverse onderwerpen en historische periodes: Kyivse Rijk, Roethenië en Moskovië, het Russische tsarendom en keizerrijk, Sovjet-Rusland en de Sovjet-Unie sinds 1917, de twintigste-eeuwse geschiedenis van Oekraïne en meer in het algemeen de moderne geschiedenis van (Oost-)Europa sinds 1500. Hij gaf lezingen, seminars en colloquia over thema's als het leninisme, het stalinisme, de dissidentenbeweging, het Sovjet-politieke systeem, politieke theorie, geschiedschrijving, nationaliteitsproblematiek, imperialisme, communisme, de adel en conservatisme.
Werken In het Engels Jaren 1960 [based on his earlier 1957 PhD thesis]
[related to his later 1968 PhD thesis]
Jaren 1970
Shelest and his Period in the Soviet Ukraine (1962-1972): A Revival of Controlled Ukrainian Autonomism w: Ukraina in the Seventies Oakville. - Ontario: Mosaic Press, 1975. - pp. 283–305. (copy). State and Society in Muscovite Russia and the Mongol-Turkic System in the Sixteenth Century w: A. Ascher, T. H. Halasi-kun, B. Kiraly eds. The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern. - New-York: Drooklin College Studies on Society in Change, 1979. - pp. 93–109 The Sack of Kiev of 1482 in Contemporary Muscovite Chronicle Writing in: Eucharisterion: Essays presented to Omeljan Pritsak w: Harvard Ukrainian Studies. - 1979-1980. - III/IV, 2. - pp. 638–649
Jaren 1980 Russia, Poland and Ukraine: Historical and Political Perspectives w: Poland and Ukraine: Past and Present. - Edmonton-Toronto, 1980. - pp. 308–327 State and Society in Muscovite Russia and the Mongol-Turkic System in the Sixteenth Century w: Forschungen zur osteuroaischen Geschichte. - 1980. - XXVII. - pp. 156–167 The American and European Revolutions, 1776-1848: Sociopolitical and Ideological Aspects / Edited with Introduction by Jaroslaw Pelenski / Proceedings of the Secjnd [Bicentennial] Conference of Polish and American Historians, Iowa City, Iowa, U. S. A. (29 September-1 October 1976) / - Iowa City: University of Iowa Press, 1980. - 412 pp. Reprinted in Pelenski, The Contest for the Legacy of Kievan Rus. The Emergence of the Muscovite Claims to the Byzantine-Kievan "Imperial Inheritance" ("Okeanos": Esseys presented to Ihor Sevcenko) w: Harvard Ukrainian Studies. - 1983-1984. - VII. - pp. 520–531 State and Society in Europe from the Fifteenth to the Eighteenth Century (Proceedings of the First Conference of Polish and American Historians ) / Edited with introduction by Jaroslaw Pelenski / - Warszawa 1985-86 Warsaw University Press 297 pp. Special issue Harvard Ukrainian Studies devoted to "Political and Social Ideas of Vjaceslaw Lypyns'kyj", edited by Jaroslaw Pelenski, Volume IX, Nr 3/4 (december 1985). - Philadelphia: Commemorative Edition, by the W. K. Lypyns'kyj East European Research Institute, Inc., 1987. - 280 pp. Reprinted in Pelenski, The Contest for the Legacy of Kievan Rus.
The Cossack Insurrections in Jewish-Ukrainian Relations in Peter Potychnyj and H. Aster (eds.) Ukrainian-Jewish Relations in Historical Perspective. - Edmonton, 1988. - pp. 31–42.
Jaren 1990 Proceedings of the Commemorative Congress Devoted to the Millennium of the Christianization of Rus'-Ukraine. - Munich, 1990. - 1002 pp. The Origins of the Muscovite Ecclesiastical Claims to the "Kievan Inheritance" w: Nuovi studi storici. - 1992. - Vol. 17. - pp. 213–226.
The Foundations of Historical and Cultural Traditions in East Central Europe: Belorusia, Lithuania, Poland, Ukraine. - Lublin, 1993. - 450 pp. Belarus, Lithuania, Poland, Ukraine. The Foundations of Historical and Cultural Traditions in East Central Europe. - Rome-Lublin 1994, Wyd. Institute of East Central Europe i Fundacja Jana Pawła II - 503 pp. Contained reprints of several earlier papers.
In het Oekraïens Jaren 1950–1979 Vjaceslav Lypynskyi in: Collection Ukrainska Literaturna Hazeta (1956). - Munich, 1957. - pp. 197–213. Правні та ідеологічні обгрунтування включення українських земель до Коронної Польщі (1569) ["Juridische en ideologische grondslagen voor de inlijving van Oekraïense gebieden bij de Poolse Kroon, 1569.]" in: Ювілейний збірник Української Вільної Академії наук. ["Jubileum van de Ukrainian Free Academy of Arts and Sciences"] - Вінніпег (Winnipeg), 1976. - С. 1-14. (based on a speech Pelenski gave on 25 October 1975 (p. 390) at the 25th anniversary meeting of the Ukrainian Free Academy of Arts and Sciences in Winnipeg).
Jaren 1980 (co-vertaler) Подляський К. (pseudoniem van Bohdan Skaradziński), Білоруси, литовці, українці: наші брати чи вороги? ("Belarussen, Litouwers, Oekraïners – onze vijanden of onze broeders?") (Мünchen 1986), pp. 157. Vertaald uit het Pools. Pelenski publiceerde artikelen in het tijdschrift Vidnova (Віднова) over Oost-Europese politiek, wetenschap en cultuur (Philadelphia, VS), waarvan hij hoofdredacteur was:
До століття українського жіночого руху (1884–1984) ["Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de Oekraïense vrouwenbeweging (1884–1984)"] in: Віднова. - 1984. - Т. 1. - С. 5-8. Книжковий огляд ["Book review"] in: Віднова. - 1984. - Т. 1. - С. 178-184. До проблеми україно-російських взаємин ["Over de kwestie van de Oekraïens-Russische betrekkingen"] in: Віднова. - 1984-1985. - Т. 2. - С. 5-21. До питання україно-польських взаємин ["Over de betrekkingen tussen Oekraïne en Polen"] in: Віднова. - 1985. - Т. 3. - С. 247-248. Україна і польська опозиція ["Oekraïne en de Poolse oppositie"] in: Віднова. - 1985-1986. - Т. 4. - С. 5-21. Чорнобиль – трагедія України ["Tsjornobyl is een tragedie van Oekraïne"] in: Віднова. - 1986. - Т. 5. - С. 5-8. "Гласність", "перебудова" і українська дійсність ["Glasnost", "perestrojka" en de Oekraïense realiteit] in: Віднова. - 1987. - Т. 6/7. - С. 9-19. Книжковий огляд ["Boekrecensie"] in: Віднова. - 1987. - Т. 6/7. - С. 368-372.
Jaren 1990 Сучасний консерватизм – лібералізм з ХІХ століття in: Філософська і соціологічна думка. - 1990. - № 11. - С. 3-7. [Похвала лекцій Івана Дзюби] in: Слово і час. - 1991. - № 12. - С. 43-46. Змагання за "Київський спадок" (1155-1175). Релігійно-духовний вимір in: Arheologia. - 1991. - № 3. - С. 33-46.