thumb|Toegang Rozengracht 133, Amsterdam, nauwelijks leesbaar boven Joannes Roothaan (april 2026) Rozengracht 133 is een gebouw aan de Rozengracht in Amsterdam-Centrum. Het gebouw was bekend als het Roothaanhuis met naamgever Jan Roothaan.
Achtergrond De Rozengracht werd aangelegd tijdens het volbouwen van de Jordaan in de 17e eeuw. Dat betekende dat perceel voor perceel werd bebouwd in een tijd dat er nog geen adressen bestonden. Bijna alle gebouwen kregen daardoor een ander uiterlijk mee. Rond 1890 werd de gracht gedempt onder meer vanwege de stankoverlast van stilstaand grachtenwater. Na die demping ontwikkelde de straat Rozengracht zich tot een van de belangrijkste verkeersaders naar Amsterdam Oud-West en later Amsterdam Nieuw-West.
Algemeen Dit gebouw werd neergezet in de tijd dat de Rozengracht zich als verkeersader ontwikkelde van een stinkende gracht tot dito straat. Die vooruitgang is terug te vinden in de bouwhoogte. In de zuidelijke gevelwand van die Rozengracht is dit een van de hoogste gebouwen. Het past echter goed in de gevelwand die is opgezet met het bebouwen van perceel-voor-perceel. Dat perceel-voor-perceelbouwen werd hier losgelaten gezien de forse sprong in huisnummers. Aan de stadskant staat het tegen Rozengracht 117 aan uit 1913. Huisnummer 133 steekt daar met kop en schouders boven uit. Hetzelfde geldt voor de westelijke buur. De architect Hendrik Willem Valk was wel gewend aan die hoogte; hij ontwierp in die jaren voor de overkant de kerk De Zaaier. Beide gebouwen stammen uit de periode 1929 toen de Rooms-Katholieke Parochie St Ignatius opdracht gaf voor beide gebouwen. Het verzoek aan de gemeente voor het parochiegebouw is gedateerd 1927. Daartoe moesten dus enkele gebouwen aan de Rozengracht, maar ook aan de Rozenstraat gesloopt worden.Te slopen gebouwen Rozengracht 129, Rozenstraat 144, 146 en 148, Tweede Rozendwarsstraat 5 en 7, woningen en een voormalige azijnmakerij. Huisnummer 133 werd opgezet als parochiegebouw annex jongerencentrum. Op 23 december 1929 vond door Johannes Aengenent de inwijding plaats onder de naam "Vereenigingsgebouw Joannes Roothaan"; de opening was landelijk nieuws. Toen het aantal gelovigen na de Tweede Wereldoorlog afnam kreeg het gebouw steeds andere gebruikers; eigenlijk meer een verenigingsgebouw annex clubhuis. Binnen de Jordaan kreeg het grotere bekendheid toen Johnny Jordaan en Tante Leen daar een talentenjacht wonnen. Toen de tegenoverliggende kerk haar functie verloor (1971) verloor het ook duidelijk haar religieuze signatuur. Er kwamen feesten en partijen, The Outsiders met Wally Tax traden er in die periode wel op. Die religieuze signatuur kwam in de jaren tachtig weer deels terug. Er werden islamitische bruiloften gehouden. In 2026 is er een visrestaurant en Academie Vogue gevestigd, andere delen van het gebouw zijn omgebouwd tot bewoning.
Gebouw Het gebouw begint met een souterrain waarvan de lichtdoorlating net boven maaiveldniveau werd aangebracht. Van dat souterrain is een deel afgesnoept voor de relatief grote toegangspoort. Die plint is geheel van natuursteen of daarmee bekleed. Op dat souterrain staan vier gelijke verdiepingen, daarboven een duidelijk zichtbaar minder hoge verdieping. Het geheel wordt afgesloten door een blind baksteen geveldeel. De raamverdeling is klassiek te noemen; het zijn schuiframen met elke twaalf kleine vensters; de minder hoge verdieping moet het met zes ramen in één venster doen. Blikvanger aan het gebouw aan de Rozengracht is de pontificale trapeziumvormige erker, die vanaf de tweede verdieping door het dak heen schiet. In die erker vindt men dezelfde raamverdeling als in het gebouw. Poort en erker zorgen voor de asymmetrische gevel. Die erker werd in de 21e eeuw nog eens benadrukt door een GSM-zendinstallatie daarop.
Het bouwvolume aan de Rozenstraat is overigens met “slechts” vier verdiepingen lager. En juist wel symmetrisch. De overeenkomst tussen voor- en achterbouw is desalniettemin treffend. Een uitzondering daarop zijn vier gevelstenen (twee blanco) die aan de Rozenstraat te zien zijn. Ze zijn volgens de gemeentelijke dienst Monumenten en Archeologie vermoedelijk afkomstig uit de hier gesloopte gebouwen, dan wel uit andere gebouwen uit de omgeving.
Het gebouw is een gemeentelijk monument mede ingegeven door de oorspronkelijke functie; het typologisch ontwerp van Valk, samengevat in cultuurhistorie. De grote oppervlakken met baksteen en de natuurstenen plint leveren het gebouw een gelijkenis op met elders in de stad gebouwde bouwsels in de stijl Amsterdamse School, een reden om het gebouw ook architectonisch tot monument te verklaren. Verder is er aan het uiterlijk heel weinig veranderd, behalve dat de oorspronkelijke naam Roothaanhuis niet meer te lezen is.
Bijzonderheid Voordat het tot monument was verklaard mocht kunstenaar Thea Banks de gevel aan de Rozenstraat nog voorzien van een muurschildering. Dat was in het kader van 50-jaar na het Jordaanoproer. Op Rozengracht 200 was enkele jaren het Rotanhuis gevestigd; een winkel in rotanmeubelen.
Categorie:Bouwwerk in Amsterdam-Centrum Categorie:Gemeentelijk monument in Amsterdam