Antoon III Keldermans, ook Anthonis III Keldermans (overleden te Hoogstraten, 30 oktober 1564), was een bouwmeester uit het Mechelse bouwmeestersgeslacht Keldermans. Hij was in de 16de eeuw actief in Hoogstraten, waar hij betrokken was bij de bouw van de Sint-Katharinakerk, het stadhuis van Hoogstraten, het Gelmelslot en het burgerhuis De Gulden Coppe. miniatuur|De Gulden Coppe: Het woonhuis van Antoon III Keldermans van 1540 tot 1564 in Hoogstraten. Naam en familie Antoon III Keldermans behoorde tot het bouwmeestersgeslacht Keldermans, dat in de late middeleeuwen en de vroege 16de eeuw verschillende bouwmeesters leverde die actief waren in de Nederlanden. Hij was een neef van de beroemde Rombout II Keldermans, architect aan het hof van Margaretha van Oostenrijk. Antoon was betrokken bij de bouwcampagne van graaf Antoon I van Lalaing en Elisabeth van Culemborg in Hoogstraten.
Werk in Hoogstraten Bouwcontext miniatuur|De Sint-Katharinakerk van Hoogstraten In het najaar van 1524 deed Antoon I van Lalaing een beroep op Rombout II Keldermans voor de bouw van het nieuwe Gelmelslot, de residentie van de graven van Hoogstraten. Hiervoor werkte hij samen met zijn vaste partner Domien de Waghemakere. In 1525 werd Rombout II ook belast met het ontwerp van het stadhuis van Hoogstraten. De leiding van de kerkwerf van de Sint-Katharinakerk vertrouwde hij toe aan bouwmeester Hendrik Lambrechts. Zijn neef Antoon III Keldermans was mogelijk in opleiding want hij werd 1/3de minder betaald dan eerste bouwmeestser Lambrechts.
Sint-Katharinakerk miniatuur|Het impressionante bouwwerk van Antoon III Keldermans. In die tijd de vijfde hoogste toren van de Habsburgse Nederlanden, met op de voorgrond het stadhuis.
De Sint-Katharinakerk werd vanaf 1525 opgetrokken in opdracht van Elisabeth van Culemborg en Antoon I van Lalaing, naar ontwerp van Rombout II Keldermans (1524). Volgens de Inventaris Onroerend Erfgoed kreeg diens neef Antoon III Keldermans later de verantwoordelijkheid over het metselwerk van de toren, terwijl de werfleiding bij Hendrik Lambrechts berustte.
De bouwwerken begonnen op 18 november 1525. Tussen 1525 en 1533 werden onder meer het opgaande metselwerk, de dakbedekking van koor, zijkoren, sacristie, kapittelkamer, bidkapel, kruisbeuk en zijkapellen, de overkluizing en het traceerwerk van de ramen gerealiseerd. Tussen 1534 en 1535 werd de bouw vermoedelijk om budgettaire redenen stopgezet. In 1537 werden de werken hervat. Het schip en de zijbeuken waren in 1542 voltooid; het metselwerk van de toren werd in 1546 afgewerkt zoals de datum aan de kroonlijst laat zien. Daarna moest de peerspits er nog op en het kruis werd er in 1550 op gezet.
Volgens Roeland De Ceulaer was in 1542 het schip met de zijbeuken voltooid en met leien afgewerkt. De oude middenbeuk zou pas daarna zijn afgebroken. De toren was toen nog maar tot ongeveer een derde opgetrokken. De verdere torenbouw wordt in verband gebracht met Antoon III Keldermans, die op 15 mei 1542 als poorter van Hoogstraten werd ingeschreven en er tot zijn overlijden op 30 oktober 1564 bleef wonen. In 1550 werd het kruis op de torenspits geplaatst.
Aangezien Antoon I van Lalaing in 1540 overleed, viel de verdere voltooiing van de toren grotendeels in de periode waarin Elisabeth van Culemborg als weduwe de bouwactiviteiten in Hoogstraten verderzette.
Stadhuis van Hoogstraten Ook bij het stadhuis van Hoogstraten wordt Antoon III Keldermans vermeld. Het oorspronkelijke stadhuis werd ontworpen door Rombout II Keldermans en tussen 1530 en 1534 gebouwd in opdracht van Antoon I van Lalaing en Elisabeth van Culemborg. De werken werden uitgevoerd door Hendrik Lambrechts en Antoon III Keldermans.
Gelmelslot miniatuur|Het kasteel van Hoogstraten Antoon III Keldermans wordt door de Inventaris Onroerend Erfgoed vermeld als betrokken bij de bouw van kerk, kasteel en stadhuis in Hoogstraten. Het kasteel waarnaar verwezen wordt, is het Gelmelslot, de residentie van de graven van Hoogstraten. In het najaar van 1524 had Antoon I van Lalaing voor de bouw van het nieuwe Gelmelslot een beroep gedaan op Rombout II Keldermans.
De Gulden Coppe
In 1540 kocht Antoon III Keldermans het huis De Gulden Coppe aan de Vrijheid van Laureis Libbrechts. Het gebouw werd voor het eerst vermeld in 1520. Volgens de Inventaris Onroerend Erfgoed verbouwde Keldermans het pand gedeeltelijk.
De aankoop van De Gulden Coppe past bij zijn blijvende vestiging in Hoogstraten. Volgens de historiek van het pand woonde Keldermans er met zijn vrouw Clara Gijsels en hun kinderen Anna en Cornelis. Hij bleef in Hoogstraten wonen tot zijn overlijden in 1564.
In 1553 werden voor het gebouw belastingen betaald voor drie ovens en zeven schouwen, wat wijst op de omvang en het belang van het huis. De algemene architecturale lijn van het gebouw bleef volgens de Inventaris nog 16de-eeuws, hoewel het pand in de 18de, 19de en 20ste eeuw verschillende aanpassingen onderging. Het pand is beschermd als monument en huisvest tegenwoordig een restaurant.
Antoon III wordt eerste bouwmeester
Antoon III Keldermans werkte in Hoogstraten in een bouwcontext waarin ook Hendrik Lambrechts een belangrijke rol speelde. Dat Hendrik Lambrechts in 1541 naar Culemborg vertrekt om de bouw van de kerktoren te bespreken met Elisabeth van Culemborg toont aan dat Lambrechts nog altijd eerste bouwmeester was, en dus nog steeds belast was met de leiding van de kerkwerf van de Sint-Katharinakerk.
Tijdens zijn Brabantse veldtocht van 1542 nam Maarten van Rossum op 22 juli Hoogstraten in. De bevolking zocht bescherming binnen de muren van het kasteel van Hoogstraten; volgens Stichting Historische Routes wist de drossaard een beleg af te kopen met enkele stukken geschut en een zak goud, terwijl ook brandstichting werd afgekocht met een brandschatting. De kerktoren had toen nog maar ongeveer een derde van zijn uiteindelijke hoogte bereikt. Kort daarop werd ook Oostmalle door zijn troepen getroffen; het dorp en het kasteel van de Renesse werden in 1542 verwoest, waarbij volgens lokale overlevering enkel de slottoren en de kerktoren overeind bleven.
Hendrik Lambrechts werd kort daarna in Oostmalle aangesteld om het kasteel herop te bouwen. Na de opruimwerken liet Jan van Renesse tussen 1545 en 1548 een nieuw kasteel bouwen, waarbij de oude toren in de nieuwe dienstgebouwen werd opgenomen.
Deze gebeurtenissen vielen samen met de periode waarin de toren van de Sint-Katharinakerk verder werd opgetrokken en Antoon III Keldermans een grotere rol als eerste bouwmeester kreeg bij het metselwerk van die toren.
Betekenis
Antoon III Keldermans was vooral van belang voor de laatste bouwfase van de Sint-Katharinakerk, in het bijzonder voor het metselwerk van de toren. Hij is de enige bouwmeester die de bouw van het begin in 1525 tot het eind in 1550 heeft meegemaakt.Zijn inschrijving als poorter van Hoogstraten in 1542, zijn aankoop van De Gulden Coppe in 1540 en zijn verblijf in de stad tot zijn overlijden in 1564 wijzen op een langdurige band met Hoogstraten.
Binnen de bouwgeschiedenis van Hoogstraten vormt Antoon III Keldermans de schakel tussen het ontwerpwerk van zijn oom Rombout II Keldermans, de werfleiding van Hendrik Lambrechts en de voltooiing van de toren onder het voortgezette mecenaat van Elisabeth van Culemborg. Zijn aandeel is opmerkelijk omdat juist die toren in hoge mate de skyline van Hoogstraten bepaalt. Toch bleef zijn naam in de lokale herinnering en geschiedschrijving veel minder aanwezig dan die van Rombout II Keldermans, wiens inbreng bij de verwezenlijking van de bouwwerken van de kerk eerder gering is, vooral ook omdat hij reeds in de eerste bouwfase, in 1531, stierf. Antoon III was daarentegen bij alle grote bouwwerken betrokken, ook bij de verbouwing van het Clarissenklooster. Andere bouwwerken die met zekerheid aan Antoon III kunnen worden toegeschreven, zijn vooralsnog onvoldoende bekend. In Hoogstraten herinnert onder meer de Rombout Keldermansstraat aan zijn bekende oom, terwijl Antoon III Keldermans zelden wordt vermeld.
Zie ook
Keldermans (bouwmeestersgeslacht) Rombout II Keldermans Sint-Katharinakerk (Hoogstraten) Stadhuis van Hoogstraten Gelmelslot
Categorie:Zuid-Nederlands architect (voor 1830) Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 16e eeuw Categorie:Geschiedenis van Hoogstraten