Leonard Willem (Leo) Balai (Paramaribo, 1946) is een Surinaams-Nederlands politicus en historicus. Hij was van 1986 tot 1998 lid van de Amsterdamse gemeenteraad. Hij is gespecialiseerd in de Trans-Atlantische slavenhandel.
Biografie Leo Balai werd geboren in Paramaribo en werkte na de lagere school bij een suikeronderneming en als ambtenaar.Marc Pier, Interview AT5 met historicus Leo Balai over zijn promotieonderzoek naar de Leusden, Open Research Amsterdam, 2022 Hij kwam in 1969 aan in Nederland en studeerde aan de Universiteit van Amsterdam, na een wisseling van studie,Tijdschrift voor Zeegeschiedenis, Boekbespreking Het slavenschip Leusden, pag. 111-113, Jaargang 31, 2012 af in bestuurskunde.
Hij werd in 1986 voor de PvdA gekozen tot gemeenteraadslid in Amsterdam en bleef in deze functie aan tot 1998. Bij zijn aantreden was hij een van de drie eerste raadsleden van Amsterdam met een migratieachtergrond.Liza Mügge en Arwen van Stigt, Diversiteit in de Amsterdamse politiek: Raadsleden met een migratieachtergrond, 1986 – heden, Stuk Rood Vlees, 9 juli 2018 Hij kandideerde op de landelijke lijst in 1989, 1994 en 1998.
De Leusden Toen hij in Rotterdam leidinggaf aan een onderzoeksafdeling, las hij over de schipbreuk van de Leusden van 1738 in de monding van de Marowijnerivier. Hierbij kwamen 664 slaafgemaakten om het leven. Met de bevestiging van hoogleraar Meindert Fennema dat het onderwerp zich leende voor een promotieonderzoek, besloot Balai het te bestuderen; Fennema was in 2011 ook zijn promotor.Universiteit van Amsterdam, Album Academicum L.W. Balai, 1946 Van hoogleraar Henk den Heijer kreeg hij aanwijzingen hoe hij het kon aanpakken. Balai zegde zijn baan op en legde zich er vijf jaar op toe. Hij onderzocht de tien slaventransporten die met de Leusden waren gemaakt en documenteerde plaatsen waar slaafgemaakten aan boord gingen, in- en verkoopprijzen, aantallen slaafgemaakten, sterftecijfers, enz. Zijn werk resulteerde op 21 oktober 2011 in zijn promotie. Hij toonde onder meer de functie aan van de nog niet eerder beschreven bomba's: betaalde zwarte tussenpersonen die de slaafgemaakten in toom hielden en na aankomst terugkeerden naar Afrika.
In zijn proefschrift schreef hij consequent over 'gevangenen' in plaats van 'slaven' als feitelijke rechtspositie tijdens hun reis. Historicus Johan Francke oordeelde in zijn recensie uit 2012 dat ook 'slaven' had geklopt voor hen die werkzaamheden aan boord verrichtten. Ook noemde hij dat 'onderdrukte gevangenen' niet sluitend was. Hij verwees hierbij naar The Slave Ship (2007) van Marcus Rediker, die vanuit marxistisch standpunt betoogde dat onderdrukking ook voor de bemanningsleden gold.
Zijn boek kreeg een welkom ontvangst in Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, waar het diende als basis voor de tentoonstelling De Zwarte Bladzijde. Deze vond plaats in 2013, het jubileumjaar van 150 jaar afschaffing van de slavernij.Het Scheepvaartmuseum, De Zwarte Bladzijde, 27 juni 2013 t/m 1 september 2014 Samen met externe adviseurs werden ook in het museum veel teksten aangepast naar het zwarte perspectief.Irene de Pous, Kunnen inheems en slaaf nog op het tekstbordje? Hoe musea omgaan met beladen termen, Onze Taal, 2019-5
Onderscheiding 2017: Black Achievement Award in de categorie Wetenschap, samen met Gloria Wekker en Philomena EssedStuart Rahan, Black Achievement Awards uitgereikt in Nederland, De Ware Tijd 2022: Frans Banninck Cocqpenning van de gemeente AmsterdamMichiel van Kempen, Leo Balai ontving de Frans Banninck Cocqpenning, Werkgroep Caraïbische Letteren, 15 maart 2022
Bibliografie Ca. 1984: Rassendiscriminatie bestrijden, met Lotje Behoekoe Nam Radja 1994: Politiek Racisme. Oorzaken, denkbeelden en bestrijding, met Meindert Fennema en Frank Elbers 2011: Het slavenschip Leusden. Slavenschepen en de West-Indische Compagnie, 1720-1738 2013: Geschiedenis van de Amsterdamse slavenhandel. Over de belangen van Amsterdamse regenten bij de trans-Atlantische slavenhandel 2021: Herengracht 502. Slavenhandel, geweld en hebzucht 1672-1927, met Clazien Medendorp 2023: Deerie van Sinabo – De moord op een slavin
Externe link Het slavenschip Leusden, proefschrift van Balai, 2011
Categorie:Surinaams historicus Categorie:Nederlands historicus Categorie:Nederlands gemeenteraadslid