Adriana van Overstraten (Bergen op Zoom, gedoopt 14 juli 1756 – aldaar, 10 januari 1828) was een Nederlandse dichteres. Zij behoorde tot de meest productieve vrouwelijke leden van de Nederlandse dichtgenootschappen in de late achttiende eeuw en publiceerde zowel zelfstandig als in nauwe samenwerking met haar hartsvriendin Petronella Moens. Tot haar belangrijkste werken behoren het lofdicht Eerkrans voor Bergen op den Zoom (1788) en het heldendicht Jacoba van Beieren in vyf boeken (1790).
Leven Afkomst en jeugd Adriana van Overstraten werd geboren als vierde kind in een gereformeerde familie die behoorde tot de notabelen van Bergen op Zoom. Haar vader, Johannes Hendrik van Overstraten (1727–1809), was notaris en procureur, en bekleedde in de stad daarnaast de functies van burgemeester, weesmeester en stadsrentmeester. Haar moeder, Catharina Wilhelmina Aelmans (1728–1806), was een dochter van de Bergse notaris Pieter Aelmans. Adriana groeide op met twee oudere broers en een jongere broer in het ouderlijk huis De Halve Maen aan de Lange Mee- of Fortuinstraat.
De familie hechtte aan kennis en algemene ontwikkeling, en de denkbeelden van de Verlichting waren er niet onbekend. Zo was haar vader betrokken bij de oprichting van de Bergse afdeling van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen. De trots van de familie was haar broer Pieter Gerardus (1755–1801), die in 1780 als Extraordinair Raad van Justitie naar Nederlands-Indië vertrok en daar van 1797 tot 1801 gouverneur-generaal zou worden.
Literair leven thumb|Handschrift van Adriana van Overstraten in het Album amicorum van Petronella Moens (bijdrage gedateerd 1786) Vermoedelijk kreeg Van Overstraten een gedegen schoolopleiding. In haar belangstelling voor dichtkunst werd zij gestimuleerd door de bijna blinde schrijfster Petronella Moens, die zij omstreeks 1780 leerde kennen in de kringen van het Nut of in de wereld van de dichtgenootschappen. De vriendschap tussen de twee zusterlijke hartsvriendinnen zou tot ongeveer 1803 voortduren. Tijdens een verblijf van Moens in Bergen op Zoom werkten beide vrouwen intensief samen aan diverse dichtwerken.
thumb|Tekening van Adriana van Overstraten voor haar vriendin Petronella Moens (in hetzelfde Album Amicorum) Van Overstraten werd lid van verschillende dichtgenootschappen. In 1781 won zij met haar bijbelse epos Esther, geschreven samen met Moens, een bekroning van de Portugees-Israëlietische gemeente in Amsterdam. In 1786 verscheen Vaderlandsche dichtproeven, waarin Van Overstraten een loflied op de Schelde opnam. Twee jaar later publiceerde zij haar Eerkrans voor Bergen op den Zoom, een 648 regels tellend lofdicht waarin zij de geschiedenis van haar geboortestad behandelt vanaf de tijd van de Noormannen, met nadruk op het beleg en de inname van 1747 door de Fransen. In dezelfde bundel verscheen Moens' Eerkrans voor Aardenburg. De recensent van de Vaderlandsche Letteroefeningen oordeelde dat beide werken zeer de moeite van het lezen waard waren.
In 1789 bundelden Van Overstraten en Moens hun treurspelen Dolsey en Amelia en Johanna Gray, die door de kritiek echter werden afgekraakt. In 1790 verscheen Ruth. In vier boeken, opnieuw een gezamenlijke productie, en in datzelfde jaar publiceerde Van Overstraten haar belangwekkendste zelfstandige werk: Jacoba van Beieren in vyf boeken, een heldendicht over het leven van Jacoba van Beieren. Het werk volgt de vormvoorschriften van het genre wat betreft opbouw en taalgebruik, en behandelt met sympathie het avontuurlijke en tragische leven van zijn hoofdpersoon. Haar laatste gemeenschappelijke onderneming met Moens, Dichterlijke mengelingen (1791), behandelt een grote verscheidenheid aan onderwerpen, van de slavenhandel en de dampkring tot de drukkunst en het nut van de pottenbakkerij.
Behalve in deze bundels publiceerde Van Overstraten ook een lijkdicht op Lucretia Wilhelmina van Merken, opgenomen in Lykdichten, ter gedachtenisse van de grootste der Nederlandsche dichteressen (Amsterdam, 1790).
Huwelijken en latere jaren Op 47-jarige leeftijd trad Van Overstraten op 4 januari 1804 te Bergen op Zoom in het huwelijk met Sebastiaan Rauws (1742–1811), oud-kapitein van de Admiraliteit. Rauws overleed in november 1811. Op 29 juli 1819 hertrouwde zij met de zeventigjarige Nicolaas van Cuijlenborch (gest. 1826), oud-baljuw. Beide huwelijken bleven kinderloos.
In 1814, na de Engelse aanslag op Bergen op Zoom, schreef zij een Grafschrift op de weledelen geboren heer Ciprianus de Bêre, opgenomen in een gelegenheidsdrukwerkje van Moens. Daarin prees zij de moed en dapperheid van de gesneuvelde verdediger.
Twee jaar na de dood van haar tweede echtgenoot overleed Adriana van Overstraten op 71-jarige leeftijd in haar geboortestad.
Werk (selectie) Vaderlandsche dichtproeven (met Petronella Moens, 1786) Eerkrans voor Bergen op den Zoom (1788) Dolsey en Amelia (treurspel, in bundel met Johanna Gray van Moens, 1789) Ruth. In vier boeken (met Petronella Moens, 1790) Jacoba van Beieren in vyf boeken (1790) Dichterlijke mengelingen (met Petronella Moens, 1791)
Literatuur J.W.M. Weijts, 'Adriana van Overstraten. Proeve van een biografische, voornamelijk genealogische schets', De Brabantse Leeuw 36 (1987), 203–222. J.J. Kloek, Over Werther geschreven… Nederlandse reacties op Goethes 'Werther' 1775–1800, deel 2 (Utrecht 1985), 71–74, 85, 130–132. M.A. Schenkeveld-van der Dussen e.a. (red.), Met en zonder lauwerkrans. Schrijvende vrouwen uit de vroegmoderne tijd 1550–1850 (Amsterdam 1997). Marleen de Vries, 'Dichten is zilver, zwijgen is goud. Vrouwen in letterkundige genootschappen, 1772–1800', De Achttiende Eeuw 31 (1999), 187–213. Bea van Boxel, 'Overstraten, Adriana van (1756–1828)', in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland.
Externe links Lemma Adriana van Overstraten in het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland Auteurspagina Adriana van Overstraten op de DBNL Lemma Adriana van Overstraten op Brabants Erfgoed 'Adriana van Overstraten, dichteres (1756–1828)' op de website van het Brabants Historisch Informatiecentrum
Categorie:Nederlands dichter Categorie:18e-eeuws schrijver Categorie:19e-eeuws schrijver Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 18e eeuw