De pastorie van de Sint-Machariusparochie is een vrijstaande herenwoning aan de Lepelstraat 1 in Laarne, in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Het gebouw is in 1874 en 1875 opgetrokken naar plannen van de Gentse bouwmeester Théophile Bureau, in een eclectische stijl in baksteen met neogotische details. Rond het huis ligt een besloten pastorietuin van ongeveer 4.350 m², met een aansluitend koetshuis. Samen zijn ze sinds 14 juli 2004 een beschermd monument.

De pastorie deed bijna anderhalve eeuw dienst als woning van de pastoor van Laarne. Inmiddels is het gebouw in particuliere handen. Het wordt omgebouwd tot bed & breakfast. In afwachting daarvan werd de pastorietuin gebruikt voor tijdelijke evenementen, zoals de winterbar Bar Albert in november en december 2025.Verbaere, Didier (1 november 2025, bijgewerkt 2 november 2025). Nieuwe winterbar Bar Albert geopend in de pastorijtuin van Laarne. Het Laatste Nieuws.

Ligging

links|miniatuur|Zicht in de Lepelstraat in Laarne richting de Sint-Machariuskerk. De pastorie ligt aan de rechterkant van de straat, vlak naast de kerk.

De pastorie staat in de dorpskern van Laarne, naast de Sint-Machariuskerk. Het huis ligt achterin op het perceel, met de voorgevel naar de Lepelstraat en de ingang aan de kant van de kerk. De tuin grenst aan drie kanten aan de openbare weg en sluit aan de zuidwestkant aan op het terrein van de kerk. Tot 1878 liep er een muur tussen de tuin en het ovaalvormige kerkhof rond de kerk. Na de opheffing van dat kerkhof verdween die muur.Agentschap Onroerend Erfgoed (2002). Pastorie Sint-Machariusparochie met tuin en koetshuis. Inventaris Onroerend Erfgoed, erfgoedobject 54777. Auteur: M. Verbeeck.

In de dorpskern staan pastorie, Sint-Machariuskerk en gemeentehuis dicht bij elkaar. Volgens het beschermingsbesluit is dat ensemble beeldbepalend voor Laarne en toont het hoe kerk en wereldlijk bestuur in een dorp naast elkaar functioneerden.Agentschap Onroerend Erfgoed. Pastorie Sint-Machariusparochie met tuin en koetshuis – beschermd monument. Aanduidingsobject 9802. Beschermingsbesluit van 14 juli 2004.

Architectuur en beschrijving

Exterieur

miniatuur|Zicht op de zijgevel met de twee bakstenen schoorstenen en de lagere zijaanbouw onder half schilddak.

De pastorie staat vrij op een rechthoekig grondplan, met een kelder onder het hele gebouw. De voorgevel is symmetrisch en de begane grond ligt verhoogd. Het hoofdvolume telt vijf traveeën. Een witgeschilderde houten kroonlijst loopt rond het huis. Daarboven sluit een schilddak met pannen het volume af. Op de zijgevels staan twee even hoge bakstenen schoorstenen. Aan beide kanten van het hoofdvolume sluit een lagere zijaanbouw met één bouwlaag aan, onder een flauw hellend half schilddak.

De bakstenen voorgevel is een lijstgevel met natuurstenen accenten, lisenen langs de zijkanten en een tandlijst onder de kroonlijst. De hoge segmentboogvensters hebben hoek- en boogstenen in natuursteen, en een doorlopend waterlijstje verbindt de vensters paarsgewijs aan de onderkant. De centrale deurrisaliet trekt de aandacht: een brede deur in een omlijsting met druiplijst, bekroond door een kruisbloem, met daarvoor een toegangstrap van vier treden tussen massieve hardstenen leuningen. Boven die deurtravee staat een tuitvormig dakvenster op schouderstukken, dat bekroond wordt door een opengewerkt ijzeren topkruis. Dat kruis verwijst naar de oorspronkelijke functie van het gebouw als pastoorswoning.

Rechts naast de voordeur, boven de hardstenen plint, zit een gevelsteen met de tekst J B Heirman Pa / (A) Walrave Br / 1874. Die verwees naar pastoor Joannes Bernardus Heirman en naar de toenmalige burgemeester van Laarne, A. Walrave. Door verwering is dat opschrift inmiddels grotendeels verdwenen en niet meer leesbaar op het oppervlak van de steen.

Interieur Binnen is de oorspronkelijke indeling grotendeels bewaard. Ze is typisch voor een dorpspastorie uit de tweede helft van de 19e eeuw.

miniatuur|De originele 19e-eeuwse houten trap met spijlenleuning en geprofileerde trappaal (omkast wegens verbouwing).

Onder het huis ligt een kelder in meerdere delen, met troggewelven tussen ijzeren liggers. De centrale gang heeft een L-vorm: het haakse deel doet dienst als trapgang. Een houten tussenwand met geëtst glas verdeelde het voorste deel van die gang. Verder was het interieur sober. De enige uitgesproken decoratie zijn twee marmeren schoorsteenmantels in neoclassicistische stijl. Vermoedelijk werden die geplaatst onder pastoor J. Van Nuffel (pastoor van 1841 tot 1872) in de oude pastorie en in 1875 mee overgebracht naar de nieuwbouw. De houten trap met hardstenen aanzettrede heeft een geprofileerde trappaal en een fijne spijlenleuning.

In de rechter zijgevel zat een groot glas-in-loodraam met de heilige Macharius, de patroonheilige van de parochie. Het raam was gesigneerd door H. Van De Perre en werd in 1968 uitgevoerd door het atelier Mestdagh.

Tuin en koetshuis Rond het huis ligt een tuin van ongeveer 4.350 m². Een haag schermt het terrein grotendeels af. De voortuin wordt afgesloten door een muur en een breed ijzeren toegangshek tussen vierkante stenen pijlers. Tussen de voortuin en de achtertuin loopt aan de rechterkant een muur die overgaat in het koetshuis. Aan de linkerkant scheidt een haag met een ijzeren tuinhek de twee delen. Langs de straatkant van de voortuin staat een rij linden. Links van het huis groeien palmstruiken van meer dan honderd jaar oud, met een vrouwelijke hulstboom ernaast.

links|miniatuur|Het omlopende slingerpad in de voortuin van het perceel.

De diepe achtertuin heeft het karakter van een besloten pastorietuin. Een parkbosje met onder andere esdoorn en hulst, een slingerpad dat in een lus terugkeert en twee aangelegde heuveltjes aan de achterkant geven de tuin reliëf. In het voorjaar bloeien er onder meer paaslelies en meiklokjes.

Geschiedenis

Eerste vermelding van de parochie De parochie Laarne wordt voor het eerst vermeld in 1120. In dat jaar schonk bisschop Lambertus van Noyon-Doornik het altare de Lara aan de abdij van Saint-Nicolas-aux-Bois bij Laon, in Frankrijk.Balthau, E., Schepens, E.L., Berteloot, R. & Holemans, I. (1992). De bouwgeschiedenis van de Sint-Machariuskerk van Laarne. Laarne: Kerkfabriek Sint-Macharius, p. 20.

De oude pastorie aan de Kolk (vóór 1579) De vroegste pastorie van Laarne stond niet bij de kerk maar verderop in de Lepelstraat, voorbij de Achterstraat, op een plek die "de Kolk" werd genoemd. Tijdens de godsdiensttroebelen van 1578 tot 1584 ging het gebouw verloren. Begin februari 1579 botste de plaatselijke bevolking in Laarne met troepen onder kolonel Cotton. In diezelfde periode trokken Spaanse, Gentse calvinistische en lokale troepen plunderend door Oost-Vlaanderen.Balthau E. et al. (1992), op. cit., p. 53.Balthau E. et al. (1992), op. cit., p. 31. De pastorie aan de Kolk werd nooit heropgebouwd.

Nieuwe pastorie bij het kerkhof (1666) Na de verwoesting van de Kolkpastorie kreeg de pastoor in 1666 weer een eigen woning. In dat jaar kocht pastoor Pieter van der Beke (pastoor van Laarne van 1644 tot 1670) een hofstede bij het kerkhof. Hij liet er een nieuwe pastorie bouwen, op het perceel waar de pastorie vandaag nog staat, vlak naast de Sint-Machariuskerk. Die 17e-eeuwse pastorie bleef er ruim twee eeuwen staan. In 1875 maakte ze plaats voor het huidige gebouw.

Uitbreiding van de tuin (1738–1767) Pastoor-deken Philippe Guyot, die de parochie leidde van 1738 tot 1767, breidde de pastorietuin uit naar het noorden. Door die uitbreiding kreeg de tuin in grote lijnen de vorm die hij vandaag nog heeft.

Bouw van de huidige pastorie (1874–1875)

miniatuur|Oorspronkelijk bouwplan van de pastorie, gedateerd 7 september 1873. Pen en aquarel op papier, met plattegronden, opstand van de voorgevel en doorsnede.

Rond het midden van de 19e eeuw lagen er plannen klaar om de 17e-eeuwse pastorie aan te passen en uit te breiden. Bouwtekeningen uit 1853 zijn bewaard gebleven. Pastoor Joannes Bernardus Heirman (pastoor van Laarne van 1872 tot 1880) koos uiteindelijk voor een andere aanpak. In plaats van de oude woning te verbouwen, liet hij er een volledig nieuwe pastorie achter optrekken. De plannen tekende de Gentse bouwmeester Théophile Bureau.

De bouw werd in 1873 aanbesteed en goedgekeurd. De ontwerptekeningen uit 1873 laten zien dat elke ruimte een gekoppelde nevenfunctie kreeg in de lagere zijaanbouwen: een bibliotheek achter de eetplaats, een bureau met archief achter de spreekkamer, en een wasplaats naast de keuken.Agentschap Onroerend Erfgoed. Pastorie Sint-Machariusparochie met tuin – bouwplan. Beeldbank, ID 421109. Origineel uit de collectie van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen (KCML), 7 september 1873. De eerste steen werd gelegd op 30 juni 1874. Op 26 april 1875 nam pastoor Heirman zijn nieuwe woning in gebruik. De 17e-eeuwse pastorie uit 1666 werd daarna afgebroken. De totale kostprijs bedroeg 21.886 frank. De gemeente Laarne droeg 3.000 frank bij, de staat en de provincie elk 2.000 frank. De pastorie was eigendom van de kerkfabriek.Balthau E. et al. (1992), op. cit., p. 233. De bijhorende stalling in de tuin werd in 1886 vergroot en opgeknapt.

Bescherming als monument (2004) Op 14 juli 2004 beschermde de Vlaamse overheid de pastorie als monument. De bescherming geldt voor het huis, de tuin en het koetshuis samen. Sinds 20 juni 2023 staat het geheel ook vastgesteld als bouwkundig erfgoed. Tussen 30 september 2010 en die datum heette het in dezelfde inventaris nog "Pastorie van Laarne".

Bescherming en erfgoedwaarde StatuutDatumBeschermd monument (Vlaamse overheid)14 juli 2004Vastgesteld bouwkundig erfgoed (eerste aanduiding)30 september 2010Vastgesteld bouwkundig erfgoed (huidige aanduiding)20 juni 2023 De pastorie staat in de Inventaris van het Onroerend Erfgoed als erfgoedobject 54777 en aanduidingsobject 9802. De bescherming als monument, vastgelegd in het besluit van 14 juli 2004, geldt voor het huis, de tuin en het koetshuis samen. Ze maakt deel uit van een geografisch pakket dat ook Lokeren omvat.

Volgens het beschermingsbesluit heeft de site een artistieke, historische en sociaal-culturele waarde. Samen met de kerk en het gemeentehuis maakt ze in de dorpskern zichtbaar hoe kerk en wereldlijk bestuur naast elkaar werkten. Het gebouw zelf is een goed voorbeeld van het pastorietype dat Théophile Bureau in de tweede helft van de 19e eeuw bouwde. Ook de tuin telt mee in de bescherming. Het slingerpad, het reliëf en het omhaagde parkbosje geven de plek een eigen, besloten karakter en maken ze tot een herkenbaar deel van de dorpskern.

Huidige functie

miniatuur|De geprofileerde houten trappaal van de originele trap, ingepakt in OSB-platen ter bescherming tijdens de renovatie.

Eind 2015 werd de pastorie te koop gesteld. Een openbare verkoop op 12 november 2015 werd geannuleerd nadat het hoogste bod, 550.000 euro, onder de instelprijs en het schattingsverslag (650.000 euro) bleef. Apotheker Diane Marroyen, gevestigd op Lepelstraat 3, kocht het pand kort daarna onderhands voor 650.000 euro. De gemeente Laarne behield in dat akkoord vijftien jaar lang een beperkt gebruiksrecht op de tuin en het gelijkvloers voor culturele activiteiten, in ruil voor het onderhoud van de haag. Marroyen kondigde aan het gebouw te willen herbestemmen als parkcafé en bed and breakfast.(IND) (6 januari 2016, bijgewerkt 27 januari 2017). Diane koopt pastorie voor dorpsgenoten. Het Laatste Nieuws.

Het gebouw wordt sindsdien omgebouwd tot bed & breakfast. Tijdens de werken werden de beschermde interieurelementen afgedekt of ingepakt om schade te voorkomen. Dat geldt onder meer voor de twee marmeren schoorsteenmantels in neoclassicistische stijl en voor de originele houten trap met geprofileerde trappaal.