De Rug van Zuidwolde (ook wel: Zuidwolderrug; Drents: Suudwoldiger RugStuwwal Zuidwolde, Drente.nl, mei 2026) is een lage stuwwal tussen Ten Arlo en Nolde. De stuwwal ligt samen met een aantal kleinere keileemruggen aan de zuidrand van het Drents Plateau.
Het hoogste punt van de Zuidwolderrug ligt op 16 meter en bevindt zich ten oosten van de buurtschap Steenbergen, in het bosgebied Steenberger Oosterveld. Ten noorden van Zuidwolde ligt een hogere heuvel genaamd de Falieberg van 17 meter. De tegen de stuwwal aan liggende Falieberg is ontstaan als smeltwaterheuvelOver viooltjes, knolboterbloem en wasplaten: Inventarisaties op de begraafplaats in Zuidwolde, Floron Drenthe, Nieuwsbrief No. 56, januari 2021 en daardoor geen onderdeel van de stuwwal.
De stuwwal bij Zuidwolde is ontstaan in het Saalien en is bedekt met dekzand in het Weichselien. Ze is verwant aan vergelijkbare heuvels in de omgeving, zoals het Gaasterland, de Woldberg en de Havelterberg bij Steenwijk.Anja Verbers, Keileemruggen Zuidwolde en omgeving, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Aardkundig erfgoed, 3 maart 2026
In het Saalien kunnen verschillende fasen van vergletsjering worden onderscheiden, waarin een reeks van stuwwallen is gevormd. Bij een vroege vergletsjeringsfase reikte het ijs tot de lijn Texel-Gaasterland-Steenwijk-Coevorden. Hierbij werden langs de ijsrand lokaal dikke pakketten grondmorene afgezet. Het materiaal van de grondmorenes bestaat uit keileem (een mengsel van leem, zand en grind) en zwerfkeien. Later rukte het ijs verder naar het zuiden op en werd de grondmorene uit de vorige vergletsjeringsfase opgestuwd tot stuwwallen. Deze stuwwallen werden in een latere vergletsjeringsfase door het oprukkende ijs weer overreden en omgevormd tot drumlinachtige structuren. In de laatste ijstijd (Weichselien) zijn deze afzettingen bedekt met een laag dekzand.
Aan de zuidzijde van de rug is de overgang naar het Reestdal scherp, dit is veroorzaakt door erosie door smeltwater. De Reest stroomt aan de noordzijde van het door het smeltwater gevormde oerstroomdal van de Vecht.
Door de hoge ligging zijn er in de middeleeuwen verschillende esdorpen ontstaan op de rug, zoals Zuidwolde en Ten Arlo.
Categorie:Geografie van De Wolden Categorie:Heuvel in Drenthe Categorie:Stuwwal