Gerda Tolk (Alphen aan den Rijn, 3 januari 1932 – Dronryp, 17 april 2026) was een Nederlandse onderwijzeres, lhbt-activiste en pleitbezorger voor homoseksuele ouderen. Zij was medeoprichter van het Friese netwerk Rozee en zette zich gedurende meerdere decennia in voor de acceptatie van homoseksualiteit binnen de ouderenzorg en kerkelijke gemeenschappen.

Levensloop Tolk groeide op in Alphen aan den Rijn als oudste kind in een gezin met vijf kinderen. Haar vader Jan Tolk was aannemer. Na diens overlijden, toen zij zeventien jaar oud was, kreeg zij binnen het gezin een belangrijke verantwoordelijkheid voor de zorg van haar jongere broers en zussen.

Zij bezocht de hbs in Alphen aan den Rijn en volgde vervolgens de kweekschool in Leiden. Daarna werkte zij als onderwijzeres op verschillende plaatsen in Nederland, waaronder Alphen aan den Rijn, Roden, Appelscha, Ameland, Stiens en Hijum.

Al op jonge leeftijd ontdekte Tolk dat zij zich aangetrokken voelde tot vrouwen. Homoseksualiteit was in haar kerkelijke omgeving echter sterk taboe. Op advies van een predikant trouwde zij in 1959 met de Friese predikant Jan Zagema. Uit dit huwelijk werd in 1961 een zoon geboren, IJde Jan Zagema.

Het gezin woonde achtereenvolgens in Appelscha, Ballum op Ameland en Roden. In 1980 ontmoette Tolk Hilda Bak, een weduwe met drie kinderen. De twee kregen een relatie. In 1983 verliet Tolk haar echtgenoot. De relatie leidde tot spanningen binnen de kerkelijke gemeenschap waarin beide vrouwen actief waren. Hilda Bak verloor haar functie in de kerkenraad en ook Tolk verloor verschillende kerkelijke werkzaamheden.

Na een verhuizing naar Hijum werden Tolk en Bak opnieuw actief binnen het kerkelijk leven. Tolk was er ouderling en gaf godsdienstonderwijs op een openbare basisschool. In 1990 betrokken zij een door Tolk ontworpen bungalow aan de Hempenserweg in Leeuwarden, die zij de naam Nou en gaven. Bak overleed in 2002.

Vanaf de jaren negentig werd Tolk actief binnen COC Friesland. Zij zette zich in voor de acceptatie van homoseksualiteit binnen kerken en in de ouderenzorg. Daarnaast was zij betrokken bij de werkgroep Geloof en Homoseksualiteit, initiatieven voor ouders van homoseksuele kinderen en Rozee, een netwerk voor oudere lhbt-personen in Friesland waarvan zij medeoprichter was. Tolk verzorgde gastlessen en voorlichtingsbijeenkomsten voor verpleegkundigen, verzorgenden en studenten in de zorg. Daarbij vroeg zij aandacht voor de positie van homoseksuele ouderen die zich in verzorgingshuizen soms opnieuw gedwongen voelden hun seksuele gerichtheid te verbergen.

In 2016 behoorde zij tot de vertegenwoordigers van het COC die tijdens het 70-jarig jubileum van de organisatie in gesprek gingen met koning Willem-Alexander.

Voor haar maatschappelijke inzet ontving Tolk in 2005 het Roze Pompeblêd van Homoplatform Fryslân. Later werd zij benoemd tot Lid in de Orde van Oranje-Nassau.

In haar laatste levensjaren woonde zij in woonzorglocatie De Herbergier in Dronryp. Zij bleef zich inzetten voor de positie van lhbt-ouderen en verleende medewerking aan verschillende interviews, documentaires en voorlichtingsprojecten. Tolk overleed in april 2026 op 94-jarige leeftijd.

In de media Tolk verleende medewerking aan verschillende radio- en televisieprogramma's over homoseksualiteit, geloof en de positie van lhbt-ouderen. In 2011 stond zij centraal in de NCRV-uitzending Lesbisch en uit de kerk verbannen van Schepper & Co in het land, waarin aandacht werd besteed aan haar relatie met Hilda Bak en de gevolgen daarvan binnen haar kerkelijke omgeving.

Later werkte zij mee aan een radiodocumentaire van Omrop Fryslân. Ook verscheen zij in het NPO-programma 10xBeter, waarin zij sprak over haar voorlichtingswerk rond homoseksuele ouderen in de zorg. In 2022 figureerde zij in een reportage van Omrop Fryslân over muziek en dementiezorg in woonzorglocatie De Herbergier in Dronryp.

Onderscheidingen

Roze Pompeblêd (2005) Lid in de Orde van Oranje-Nassau

Categorie:Lhbti+-activist