De Gau Westfalen-Süd, (Nederlands: Gouw Westfalen-Zuid) was een bestuurlijke indeling van de NSDAP. Het gouw bestond van 1931 tot 1945. Geschiedenis Vanaf 1924 organiseerde de NSDAP zich in de gouw Westfalen, onder leiding van de vrijkorps- en latere SA-leider Franz Pfeffer von Salomon.Portal Rheinische Geschichte: Franz Pfeffer von Salomon. Geraadpleegd op 19 mei 2026. In 1926 werd deze gouw samen met de gouw Noord-Rijnland opgenomen in de gouw Ruhr (gouwleider Karl Kaufmann). In 1928 werd deze gouw opgesplitst. Uit een deel ervan ontstond de nieuwe gouw Westfalen-Noord; Josef Wagner werd benoemd tot gouwleider en Bochum werd de gouwhoofdstad.
In 1931 werd de gouw opnieuw opgesplitst. De gouw Westfalen-Zuid bleef onder leiding staan van Wagner. Alfred Meyer (lid van de Rijksdag) werd door Adolf Hitler aangesteld als gouwleider van Westfalen-Noord, met Peter Stangier (eveneens lid van de Rijksdag) als zijn plaatsvervanger.Zukunft braucht Erinnerungen: Übersicht der Gaue, der Gauleiter zwischen 1933 und 1945. Geraadpleegd op 19 mei 2026.
De gouw Westfalen-Zuid viel samen met het Pruisische Regierungsbezirk ArnsbergWayback Machine: Westfalen im Nationalsozialismus (1933-1939). Geraadpleegd op 31 mei 2026. en omvatte zodoende het centrale en oostelijke Ruhrgebied, het Sauerland, het Siegerland en de Hellweg-zone. Vanaf 1928 was Bochum de hoofdstad van de gouw. Vóór 1933 was de zetel gevestigd aan de Kanalstraße 40. Vanaf 1 oktober 1933 werd de zetel verplaatst naar de eerste en tweede verdieping van de Westfalenbank aan de Wilhelmstraße 15, precies tegenover de synagoge van Bochum. In 1942 verhuisde het bestuur van de gouw naar de Schillerschool.zeit.punktNRW: Die Gauleitung bekommt ein neues Heim / Die Schiller-Mädchenschule zieht um / Bau einer Waldschule im Südpark. Geraadpleegd op 31 mei 2026.
In 1936 had deze gouw de op één na hoogste bevolkingsdichtheid van alle NSDAP-gouwen, na de gouw Saksen.
Politieke structuur vóór 1933 Het gebied was confessioneel en sociaal zeer heterogeen. Vóór 1933 waren in het Ruhrgebied de socialistische arbeidersbeweging en in het voormalige Keur-Keulse deel van het Sauerland het politieke katholicisme sterk vertegenwoordigd. Hier genoot de NSDAP weinig steun. De officiële partijlezing uit 1938 gaf toe dat de organisatie in het Sauerland tot 1930 nauwelijks vooruitkwam en dat 'oude strijders' zoals Heinrich Teipel te midden van dit Centrum-bolwerk op een verloren post stonden. Daarentegen had Richard Manderbach in het Siegerland wel noemenswaardige successen geboekt. Bij de Rijksdagverkiezingen van juli 1932 en maart 1933 wist de partij alleen in het Siegerland de absolute meerderheid te behalen.
De belangrijkste partijbijeenkomsten waren de zogeheten gouwdagen. De eerste gouwdag vond in 1928 plaats in Bochum, met toespraken van Joseph Goebbels en Robert Ley. In 1930 sprak generaal Karl Litzmann in de Westfalenhallen in Dortmund. Tijdens de gouwdag van 1931 in Bochum kwam het tot confrontaties met de politie. Tijdens de gouwdag van 1932 bezochten Adolf Hitler en Ernst Röhm het TuS-stadion in Bochum.zeit.punktNRW: Hitler sprach in Bochum, das TuS Stadion überfüllt. Geraadpleegd op 31 mei 2026.
Periode van de nazi-tijd Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de gouw Westfalen werd van 27 tot 29 mei 1938 in Bochum een grote gouwdag gehouden, met bijeenkomsten in het stadion en diverse optochten.
Net als elders in de nationaalsocialistische staat bestond er concurrentie tussen overheidsinstanties en partijorganisaties. De staatszijde werd vertegenwoordigd door de Oberpräsident (opperpresident) van de Pruisische provincie Westfalen, Ferdinand von Lüninck, samen met het provinciale bestuur en de aan instructies gebonden Regierungsbezirke. Zo bestonden tijdens de Tweede Wereldoorlog, als gevolg van de geallieerde bombardementen vanaf 1941, zowel een gouwcommissariaat voor Huisvesting en Nederzettingen met zetel in Bochum als een vergelijkbare afdeling binnen het Regierungsbezirk Arnsberg.
De gouwleiders van de gouw Westfalen-Süd probeerden tot 1944 herhaaldelijk los te komen van de afhankelijkheid van de provincie Westfalen. In plaats daarvan streefden zij naar de vorming van een zelfstandige rijksgouw of een van Münster onafhankelijke Pruisische provincie. Het Rijksministerie van Binnenlandse Zaken verzette zich hiertegen. Deze plannen moesten in 1944 worden opgegeven nadat ook Adolf Hitler en Martin Bormann zich ertegen hadden uitgesproken. Het mislukken van deze plannen werd mede veroorzaakt door de personele discontinuïteit aan de top van de gouw. Gouwleider Wagner, die tot 1940 tevens leiding gaf aan de gouw Silezië, werd in 1941 na een intrige afgezet omdat de partijleiding hem onvoldoende antikatholiek achtte. Uiteindelijk bleef de gouw Westfalen-Süd een kunstmatige constructie; een daadwerkelijke losmaking van Westfalen kwam niet tot stand. De pogingen om een eigen gouwidentiteit te creëren bleven beperkt en waren grotendeels onsuccesvol. Kenmerkend is bijvoorbeeld dat de partijkrant Westfälische Landeszeitung – Rote Erde niet werd hernoemd tot Südwestfälische Landeszeitung of een vergelijkbare titel.
Als gouwleider bekleedde Giesler tevens verschillende andere functies. Hij was lid van de Pruisische Staatsraad, trad als Gauwohnungskommissar (gouw-woningcommissaris) op als regionale vertegenwoordiger van de Reichswohnungskommissar Robert Ley en werd op 6 april 1942 benoemd tot Gaubeauftragter (gouwgemachtigde) van de Generalbevollmächtigter für den Arbeitseinsatz (Algemeen Gevolmachtigde voor de Arbeidsinzet), Fritz Sauckel. Daarnaast fungeerde hij als Reichsverteidigungskommissar (Rijksverdedigingscommissaris) voor de gouw.
Tegen het einde van de oorlog werd vanaf september 1944 bovendien een vrijkorps Sauerland gevormd.Lepage 2015, p.154. Korte tijd later werd dit als Gauverband (gouwafdeling) opgenomen in de Volkssturm, waarvan de laatste gouwleider, Albert Hoffmann, de commandant was. Op 13 april 1945 kondigde Hoffmann uiteindelijk de opheffing van de NSDAP in zijn regio aan.
Ambtsbekleders De volgende personen behoorden tot de gouwleiding:
Gauleiter: Josef Wagner (1 januari 1931 – 9 november 1941Höffkes 1986, p.367.Miller & Schulz 2021, p.554.Miller & Schulz 2015, p.483.), Paul Giesler (9 november 1941 - 18 juni 1943Höffkes 1986, p.87.) (m.d.W.d.G.b.), Albert Hoffmann (26 januari 1943Höffkes 1986, p.147. – 13 april 1945),(tot 17 april 1944 m.d.W.d.G.b., daarna permanentMiller & Schulz 2015, p.484.) Gauleiterstellvertreter: Emil Stürtz (1 oktober 1930 – 7 augustus 1936Miller & Schulz 2021, p.418.Höffkes 1986, p.340.), Fritz Bracht (1 augustus 1936 - 15 oktober 1936Miller & Schulz 2015, p.297.), Heinrich Vetter (26 oktober 1936 – april 1945) Gaugeschäftsführer: Emil Stürtz (juni 1930Höffkes 1986, p.339.)
Kreise en Kreisleiter Altena Lüdenscheid Arnsberg Bochum Brilon Dortmund Ennepe-Ruhr Hagen, Hamm: Heinrich Vetter (1 oktober 1932) Herne-Castrop-Rauxel Iserlohn Lippstadt Lünen, Meschede Olpe Siegerland Soest Unna Wanne-Eickel Wattenscheid Witten Wittgenstein
Geallieerde invasie en bezetting Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werd de gouw binnengevallen door de westerse geallieerden, die het gebied geleidelijk aan veroverden tot het einde van de oorlog. De tijdlijn van de geallieerde opmars is gedetailleerd weergegeven in de onderstaande tabel. +Datum van overgavePlaatsRef10 april 1945Bochum11 april 1945Witten12 april 1945PlettenbergRalf Blank, Hagen im Zweiten Weltkrieg. Bombenkrieg, Rüstung und Kriegsalltag in einer westfälischen Großstadt 1939-1945, Essen 2008. 12-13 april 1945Breckerfeld13 april 1945Dortmund14 april 1945Hagen14 april 1945SchwelmLothar Hense: Geschichte der Stadt Schwelm von 1945 bis zur Währungsreform. In: Beiträge zur Heimatkunde der Stadt Schwelm und ihrer Umgebung, 1959, Nr. 9, 5–15.15 april 1945Hattingen Zie ook Gauehrenzeichen
Externe links Michael Rademacher: Der Gau Westfalen-Süd Calvin University: German Propaganda Archive: A Gallery of Gauleiter Territorial.de: Gau Westfalen-Süd der NSDAP
Afkorting mit der Wahrnehmung der Geschäfte beauftragt (m.d.W.d.G.b.) - (vrije vertaling: met de waarneming van de functie belast)
Westfalen Categorie:Westfalen