miniatuur|Prentkaart De Vleug (ook bekend als het Duifhuis) is een 15de‑eeuws poortgebouw en duiventoren in de Billaststraat 31 in Humelgem, een deelgemeente van Steenokkerzeel in de Belgische provincie Vlaams-Brabant.
Het gebouw maakt deel uit van de historische Hoeve De Vleug, een semi-gesloten hoeve met een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen.Inventaris Onroerend Erfgoed De Vleug fungeerde zowel als toegangspoort, uitkijktoren en duiventoren, en geldt vandaag als een van de meest herkenbare erfgoedpunten van Humelgem. Het complex is sinds 1990 beschermd als monument en sinds 2021 opgenomen als vastgesteld bouwkundig erfgoed.
Het poortgebouw geldt als een van de meest herkenbare monumenten van Humelgem.
Geschiedenis De Vleug werd vermoedelijk gebouwd tussen 1495 en 1508 als observatiepost voor het nabijgelegen Kasteel ter Ham in Steenokkerzeel.De Vleug – Heemkring Ter Ham Steenokkerzeel Vanuit de toren konden bij het minste onraad boodschappen of signalen naar het kasteel worden gestuurd. De bouwer van de Vleug was een "zwager van de Heer van Steenokkerzeel", wat de nauwe band met de lokale heerlijkheid verklaart.Lauwers, Steenokkerzeel, Ter Ham, Wambeek en Humelgem, 1985–1987.
Het poortgebouw maakte deel uit van een gelijknamige halfgesloten hoeve De Vleuge met gebouwen die teruggaan tot 1360 en 1563, aangevuld met latere verbouwingen. De hoeve wordt in de Inventaris omschreven als een zandstenen complex met omheiningsmuur rond een geplaveid erf.
Tussen 1894 en 1901 werd het 15de‑eeuwse poortgebouw grondig gerestaureerd naar een ontwerp van Paul Hankar, een van de pioniers van de Belgische art nouveau. De restauratie stond onder leiding van G. Van Noten.
Begin jaren 2000 volgde een nieuwe restauratie, waarbij het geheel opnieuw in zijn historische glorie werd hersteld. Vandaag geldt De Vleug als een "visueel en historisch herkenningspunt van Humelgem".
Fotogalerij
Architectuur De Vleug is opgetrokken in zandsteen, typisch voor de Brabantse bouwtraditie. Het gebouw combineert drie functies: Poortgebouw van de historische hoeve Uitkijktoren / observatiepost Duiventoren (duifhuis)
De vierkante toren is boven de doorgang van de historische hoeve gebouwd. Het poortgebouw maakt deel uit van een middeleeuws zandstenen complex en vertoont sporen van latere restauraties, waaronder de ingreep door Paul Hankar (1894–1901).
Naamgeving en etymologie De naam "Vleug" verwijst rechtstreeks naar de historische functie van het gebouw als duiventoren. In oude Nederlandse en Vlaamse dialecten, vooral in Antwerpen, Brabant en Oost‑Vlaanderen, werd het woord vleug gebruikt als benaming voor een duiventil, duivenkot of vogelkooi.FARO, “Adellijke vleug: duiventorens in Vlaanderen”, 2000
In de middeleeuwen was het houden van duiven een adellijk privilege. Duiventorens werden vaak boven poorten of als uitbouw van hoeven geplaatst. In historische documenten worden dergelijke constructies soms expliciet een "vleug" genoemd.
Bescherming De volledige hoeve, inclusief het poortgebouw en de toren, werd in 1990 beschermd als monument. Daarnaast is het complex sinds 8 oktober 2021 opgenomen als vastgesteld bouwkundig erfgoed in de Inventaris Onroerend Erfgoed (ID 114799).
Huidige toestand Dankzij de restauraties van de 20e en 21e eeuw verkeert De Vleug anno 2026 in uitstekende staat. Het gebouw vormt een belangrijk onderdeel van het historische dorpsbeeld van Humelgem.
Literatuur Jos Lauwers, Steenokkerzeel, Ter Ham, Wambeek en Humelgem, 2 dln., Kultuurraad en Sportraad Steenokkerzeel, 1985–1987
Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen Categorie:Architectuur in Vlaanderen Categorie:Steenokkerzeel