thumb|Het pand met het koffiehuis op een gravure van Johann George Schreiber (1720)
Het Zimmermannsches Kaffeehaus, ook wel Café Zimmermann, was een koffiehuis aan de Katharinenstraße in Leipzig, waar in de jaren 1720 en 1730 wekelijks concerten werden gegeven. Het staat met name bekend als de plek waar Johann Sebastian Bach veel van zijn werk voorstelde met het Bachische collegium musicum. Het pand in barokstijl is in december 1943 verwoest door Brits-Amerikaanse luchtbombardementen.
Geschiedenis Het herenhuis werd in 1716-1717 opgetrokken door de stadsarchitect Christian Döring in opdracht van de wijnhandelaar Johann Schellhafer. Het lag op de hoek van de Katharinenstraße en het Böttchergäßchen. De café-uitbater Gottfried Zimmermann plaatste er biljarttafels en organiseerde er ten laatste vanaf 1720 concerten. Hij deed daarvoor een beroep op de twee collegia musica van Leipzig: het ene opgericht in 1701 door Georg Philipp Telemann en geleid door , het andere in 1708 gesticht door Johann Friedrich Fasch en geleid door . Al snel kreeg het eerste gezelschap een vaste wekelijkse stek in Zimmermanns koffiehuis, terwijl het tweede zich verbond aan het café van Ernst Friedrich Richter.Jeffrey S. Sposato, Leipzig After Bach. Church and Concert Life in a German City, 2018, p. 83-84 Buiten deze ordinaire Concerte hielden ze bij gelegenheid ook extraordinaire voorstellingen.
Zimmermann vroeg geen toegang en rekende puur op het extra verbruik rond de concerten. Ook kocht hij bepaalde instrumenten voor de muzikanten, die in principe studenten waren. Alleen al uit het aantal basinstrumenten dat hij ter beschikking stelde, blijkt dat het niet om kleine orkesten ging.Christoph Wolff, Johann Sebastian Bach. The Learned Musician, 2001, p. 352 Nochtans was de ruimte niet royaal: de optredens vonden plaats in de elf meter lange voorzaal op de tweede verdieping. Als de deuren naar de drie aangrenzende kamers werden geopend, konden er misschien 150 personen plaatsnemen. Vrouwen waren volgens de concessie niet toegelaten in het café, maar als Zimmermann het schenken van drank opschortte, is het zeker denkbaar dat ze opvoeringen kunnen hebben bijgewoond.Hübner 2018, p. 57 Voor 1723 beschikken we over de locaties en uren waarop het Telemann-collegium onder leiding van Georg Balthasar Schott optrad bij Zimmermann: elke vrijdag van 20 tot 22u in het Kaffeehaus, behalve in de zomer, wanneer werd uitgeweken naar woensdag van 16 tot 18u in de Kaffee-Garten aan de Wind-Mühl-Gasse.Hübner 2018, p. 50
In 1729 nam Johann Sebastian Bach het directeurschap van het collegium musicum over van Schott. Hij heeft in het Zimmermannsches Kaffeehaus veel van zijn wereldlijke werk gepresenteerd, zowel cantates als instrumentale composities. Ongetwijfeld bracht hij hier de koffiecantate Schweigt stille, plaudert nicht te berde. Behalve eigen werk bracht hij ook stukken van Georg Friedrich Händel en Telemann. In 1737 deed Bach een stap terug ten voordele van , maar twee jaar later werd hij weer volwaardig directeur van het collegium musicum.Christoph Wolff, Johann Sebastian Bach. The Learned Musician, 2001, p. 354 Minstens tot de dood van Zimmermann in 1741 bleef hij optredens geven in het koffiehuis, dat werd voortgezet door weduwe Christiane Elisabeth Zimmermann.Hübner 2018, p. 59 Tegen 1746 werd het overgenomen door Enoch Richter en kwam Gerlach aan het hoofd van het collegium musicum. De concerten verplaatsten zich naar Richters Garten. Ondertussen hadden de burgerlijke muziekliefhebbers van Leipzig in 1743 het initiatief genomen voor een nieuw en grootschaliger ensemble: het Großes Concert, tegenwoordig bekend als het Gewandhausorchester.
Vernoemingen Het Ensemble Café Zimmermann, opgericht in 1999 en gespecialiseerd in authentieke uitvoeringen van barokmuziek. Radio Café Zimmermann, een internetradiostation voor klassieke muziek dat sinds 2018 uitzendt vanuit München.
Literatuur Maria Hübner, "Die Kaffeehäuser von Gottfried Zimmermann und Enoch Richter" in: Bach-Jahrbuch, 2018, p. 43-67 Andreas Glöckner, "Bachs Leipziger Collegium musicum und seine Vorgeschichte" in: Die Welt der Bach-Kantaten, vol. II, Johann Sebastian Bachs weltliche Kantaten, eds. Christoph Wolff en Ton Koopman, 1997, p. 105-117
Voetnoten
Categorie:Bouwwerk in Leipzig Categorie:Voormalig bouwwerk in Duitsland Categorie:Concertzaal in Duitsland Categorie:Café