Rust en Vreugd is een buitenplaats in de gemeente Wassenaar. Het landgoed is een onderdeel van de Landgoederenzone Den Haag - Wassenaar. Sinds 2008 is het landgoed beschermd als Rijksmonument.
Ontwikkeling
Bourcourd Rond 1754 kocht de Haagse notaris Johan Bourcourd, eigenaar van het landgoed Blankenburgh, een afgebrande boerderij, die hij liet herbouwen. Bourcourd overleed in 1760 en zijn zoon Gabriël, advocaat en soliciteur-militair, erfde het landgoed en de boerderij. Deze verkocht het Blankenburg en veranderde de boerderij in een buitenverblijf met de naam ‘Rust en Vreugde’.Tussen 1761 en 1774 werd een park aangelegd in de vroege landschapsstijl. Op het glooiende duinterrein werd een netwerk van smalle, kronkelende wandelpaden aangelegd. Met het zand dat vrijkwam bij de graafwerkzaamheden werd een heuvel opgeworpen, die later werd beplant met dennenbomen. Een van de oorspronkelijke kavels vormde een lange zichtlijn, waarvan een groot deel nog steeds bestaat. Ook de kronkelende, in Engelse stijl aangelegde beek langs de Zijlwatering is bewaard gebleven. Langs een laan, die nu bekend is als de Van Ommerenlaan, werden laanbomen geplant. In 1818 werd deze laan afgesloten voor doorgaand verkeer. De parkstructuur uit die tijd, die goed bewaard is gebleven en inmiddels meer dan tweehonderd jaar oud is, heeft een grote invloed gehad op de latere ontwikkeling van het park. Gabriël overleed in 1781.
Van der Oudermeulen links|miniatuur|Het nieuwe huis, gefotografeerd ca.1890 Een volgende eigenaar, Eduard baron van der Oudermeulen (1801-1853) (broer van Frederic van der Oudermeulen), liet het huis in 1848 slopen en vervangen door een nieuw huis met koesthuis in neoclassicistische stijl. Het landgoed werd door hem verder ontwkkeld met nieuwe slingerpaden en laanbomen in een bos met hakhout. Een grotere waterpartij werd aangelegd en gaf ruimte voor een mooi uitzicht over de weilanden.
Het landgoed werd uitgebreid door aankopen aan de overzijde van de Rijksstraatweg. Langs deze weg werd een theekoepel. Verder werden dicht bij het huis bloem- en rozenperken aangelegd. De moestuin werd uitgebreid met een menagerie en kassen.
In 1853 overleed Eduard van der Oudermeulen, waarna zijn weduwe Alida van Wickevoort Crommelin (1806-1883), hun zoon Cornelis Jan (1838-1904) en kleinzoon Eduard (1867-1937) het beheer van het landgoed voortzetten. Met behulp van een grote groep tuinlieden wisten de Van der Oudermeulens vele prijzen te winnen met hun gewassen.
Cornelis Jan kocht nog meer grond aan. De aangrenzende gronden van Oud Wassenaar en de Wittenburg werden door Cornelis Jan aangekocht. Het zuidelijke deel van het park kreeg een landschappelijke aanleg naar een ontwerp van Eduard Petzold, met onder andere een slingerende waterpartij. Aan de oever van deze waterpartij werd tussen 1876-1879 kasteel Oud Wassenaar gebouwd.
Van Ommeren Het uitgebreide familiebezit viel in 1904 uiteen. De nieuwe eigenaren van Rust en Vreugd waren Philippus van Ommeren (1861-1945) en zijn echtgenote Wilhelmina Alida de Voogt. Het steenrijke echtpaar richtte de Stichting Rust en Vreugd op met als doel ‘vermoeide huismoeders’ en werkende dames een kosteloos vakantieverblijf aan te bieden in hun verbouwde en gemoderniseerde landhuis om bij te komen. Jaarlijks kwamen ongeveer 150 dames twee weken genieten van een zomervakantie.
Verder bouwden zij in 1928 langs de Schouwweg, aan de achterzijde van het landgoed, het WAVOpark (vernoemd naar Wilhelmina Alida van Ommeren); een soort hofje in de vorm van een sikkelvormige maan, bedoeld voor standgenoten die buiten hun eigen schuld hun vermogen kwijtraakte. Dit WAVOpark valt sinds 1983 onder de Stichting Wavopark en biedt huurwoningen voor personen boven de 50 jaar.
Verder realiseerden de Van Ommerens in 1931 het Johannahuis; een appartementencomplex annex zorginstelling aan de Schouwweg voor oudere alleenstaande dames van goede stand en met beperkte financiële middelen. De functie als verzorgingstehuis is in 2005 verhuisd naar een nieuwbouwcomplex aan de Menkenlaan en in het oorspronkelijke Johannahuis zijn nu luxe koopappartementen gevestigd.
De van Ommerens lieten voor zichzelf een nieuwe villa bouwen, met waterpartij, waarbij zij zich lieten inspireren door een reis naar Egypte. Deze villa werd ontworpen door Samuel de Clercq.
Alida en Philips overleden in respectievelijk 1935 en 1945, en werden op de particuliere begraafplaats Rust in Vrede op het landgoed begraven.
Hou oude landhuis deed na de oorlog dienst als internaat en rusthuis. Het werd in 1987 gesloopt. Op die plaats staat nu een modern appartementencomplex.
Huidige status Het landgoed is eigendom van de Stichting Rust en Vreugd en daaraan verbonden stichtingen. In 2008 kreeg het de status van rijksmonument.
Vanaf 2019 werd in samenwerking met de gemeente gewerkt aan een omvangrijk herstelplan. Hierbij werd onder andere het bestaande deel van de tuinmuur gerestaureerd en het verdwenen deel herbouwd met materiaal uit de oorspronkelijke tijd. In 2022 vonden vellingen en dunningen plaats. Vervolgens werden op diverse locaties bomen en (sier)heesters op geplant.
De werkzaamheden zijn inmiddels afgerond. Het landgoed is tussen zonsopgang en zonsondergang grotendeels vrij toegankelijk.
Categorie:Landgoed in Wassenaar Categorie:Rijksmonument in Wassenaar