Francesco Aiello, bijgenaamd Ciccio (Vittoria, 1 augustus 1946), is een Italiaans politicus, docent en auteur. Sinds 2021 is hij opnieuw burgemeester van Vittoria. Hij bekleedde het burgemeestersambt eerder gedurende verschillende perioden en kwam daarmee in totaal tot zeven ambtstermijnen. Van 1981 tot 1995 was hij gedurende drie zittingsperioden lid van de Siciliaanse Regionale Vergadering, het wetgevende orgaan van de autonome regio Sicilië, die krachtens een bijzonder statuut over eigen wetgevende bevoegdheden beschikt. Tussen 1992 en 1993 en opnieuw in 2012 maakte hij deel uit van de Siciliaanse regionale regering met de portefeuille Landbouw en Bosbouw.
Aiello is sinds 1970 actief in de Siciliaanse politiek en bekleedde gedurende meer dan een halve eeuw functies als gemeenteraadslid, burgemeester, regionaal parlementslid en lid van de regionale regering. Zijn politieke loopbaan werd herhaaldelijk behandeld door Italiaanse media als L'Unità, Il manifesto, La Repubblica, Il Foglio en het persbureau Agenzia Giornalistica Italia. Deze media publiceerden naast reguliere politieke berichtgeving ook biografische portretten en interviews over zijn persoon en politieke ontwikkeling.
Tot de gebeurtenissen waardoor hij ook buiten de lokale context bekendheid verwierf, behoren zijn reactie op het bloedbad van San Basilio op 2 januari 1999, waarna hij de Italiaanse regering verzocht het leger in te zetten, en een door hem aangevoerd protest van landbouwers uit de omgeving van Ragusa in Rome in 2002.
Zijn bestuurlijke activiteiten speelden zich af in een gebied dat van groot belang is voor de landbouweconomie van Zuid-Italië, maar eveneens wordt gekenmerkt door georganiseerde misdaad en criminele conflicten rond de controle over de lokale economie. Aiello werd door de jaren heen bedreigd en geïntimideerd en kreeg politiebescherming toegewezen. In januari 2026 berichtte de pers over nieuwe intimidaties tegen Aiello en het gemeentebestuur van Vittoria.
Naast zijn politieke werkzaamheden is Aiello actief als essayist en dichter.
Afkomst, opleiding en onderwijsloopbaan
Volgens een autobiografisch relaas van Aiello was zijn grootvader van moederskant landbouwer, terwijl zijn vader een groente- en fruitwinkel had in de wijk San Giovanni in Vittoria, waar Aiello vanaf zijn jeugd meewerkte om zijn gezin te helpen; naar eigen zeggen combineerde hij het werk in de winkel met zijn studie. Hij studeerde letteren aan de Universiteit van Catania en doceerde Italiaans en Latijn aan het klassieke en het wetenschappelijke lyceum in Vittoria.
Politieke loopbaan
Beginjaren en eerste ambtstermijnen
Als lid van de Italiaanse Communistische Partij werd Aiello in 1970 op 24-jarige leeftijd voor het eerst gekozen in de gemeenteraad van Vittoria. Op 16 februari 1978 werd hij op 31-jarige leeftijd voor de eerste maal burgemeester. Hij bleef tot 9 april 1981 in functie. Een volgende ambtstermijn liep van 15 oktober 1988 tot 23 januari 1989.
Het gemeentebestuur, dat in deze periode werd gedragen door een coalitie van de PCI en de Italiaanse Socialistische Partij, realiseerde onder meer kinderdagverblijven, een gezinsadviescentrum en de vernieuwing van het gemeentelijke waterleidingnet. Een artikel in L'Unità uit 1980 omschreef Aiello als de "professor-burgemeester" en benadrukte zijn regelmatige persoonlijke aanwezigheid in de stadswijken.
Siciliaanse Regionale Vergadering De Siciliaanse Regionale Vergadering is het wetgevende orgaan van Sicilië, een autonome regio met een bijzonder statuut dat de rang van constitutionele wet heeft.
In 1981 werd Aiello gekozen in de Siciliaanse Regionale Vergadering. Hij bleef gedurende drie zittingsperioden, de negende, tiende en elfde, lid van het regionale parlement tot 1995.
Tijdens de elfde zittingsperiode werd hij tweemaal benoemd tot lid van de door Giuseppe Campione geleide regionale regeringen, met de portefeuille Landbouw en Bosbouw. Hij bekleedde deze functie van 16 juli 1992 tot 21 december 1993. Van 31 mei tot 25 oktober 2012 kreeg hij dezelfde portefeuille in de regionale regering van Raffaele Lombardo.
Tijdens zijn parlementaire werkzaamheden diende Aiello wetsvoorstellen in over landbouw, toegepast landbouwkundig onderzoek en de bescherming van lokaal erfgoed. Zijn initiatieven betroffen onder meer de vijgcactus en de Siciliaanse Liberty-architectuur.
Hij diende tevens een wetsvoorstel in om Scoglitti tot een zelfstandige gemeente te verheffen. Het voorstel doorliep de regionale wetgevingsprocedure niet volledig. Het streven naar mogelijke gemeentelijke zelfstandigheid werd later opgenomen in artikel 7 van het in augustus 2007 goedgekeurde gemeentestatuut van Vittoria. Deze bepaling werd niet behouden in de versie van het gemeentestatuut die bij gemeenteraadsbesluit nr. 8/2014 werd goedgekeurd; daarin wordt Scoglitti aangeduid als een frazione van Vittoria.
In de tiende en elfde zittingsperiode was Aiello eerste ondertekenaar van acht wetsvoorstellen, 84 parlementaire vragen, 45 interpellaties, twee moties en vijf voorstellen van orde.
Nationale en Europese kandidaturen
In 1994 stelde Aiello zich zonder succes kandidaat voor het Italiaanse parlement. Bij de Europese verkiezingen van 1999 stond hij voor de Democratici di Sinistra op de derde plaats van de kandidatenlijst in het kiesdistrict van de Italiaanse eilanden. Hij werd niet verkozen.
Terugkeer als burgemeester
In 1995 legde Aiello zijn zetel in de regionale vergadering neer om zich opnieuw kandidaat te stellen voor het burgemeesterschap van Vittoria. Bij de verkiezing van 14 mei 1995 werd hij in de eerste ronde verkozen met 18.170 stemmen, oftewel 63,26 procent.
Hij werd in 1997 met 19.594 stemmen en 71,21 procent en in 2002 met 16.620 stemmen en 52,93 procent opnieuw in de eerste ronde gekozen. Op 12 oktober 2005 trad hij af na een politieke crisis binnen de meerderheid in de gemeenteraad.„Vittoria, si dimette il sindaco Aiello”. In: La Sicilia, 13 oktober 2005. Na zijn aftreden werd Salvatore Campo benoemd tot buitengewoon commissaris.
Bloedbad van San Basilio
Op 2 januari 1999 werden in een bar in Vittoria vijf mensen gedood tijdens het zogenoemde bloedbad van San Basilio. De moordpartij hield verband met een conflict tussen rivaliserende maffiaclans over de controle van economische activiteiten rond de groente- en fruitmarkt van Vittoria.
Het bloedbad vond plaats tijdens Aiello's ambtstermijn als burgemeester. In de daaropvolgende dagen verzocht hij de Italiaanse regering het leger naar het gebied te sturen. Aiello stond destijds vanwege herhaalde bedreigingen al onder politiebescherming.
Debat over stadsplanning en de Palio di Vittoria
In 2002 publiceerde journalist Carlo Ruta het Dossier sul Palio di Vittoria, een onderzoek naar het stedenbouwkundige beleid van de gemeente en de herinvoering van een plaatselijke paardenwedstrijd.
In het dossier werden onder meer vraagtekens geplaatst bij een mogelijk belangenconflict rond een door het gemeentebestuur aangestelde adviseur voor procedures betreffende de regularisering van bouwwerken. Volgens Ruta zou deze adviseur tegelijkertijd als privépersoon verschillende van dergelijke procedures hebben behandeld, waaronder procedures voor personen die volgens het dossier banden hadden met de plaatselijke georganiseerde misdaad.
De herinvoering van de paardenwedstrijd werd tevens bekritiseerd door dieren- en milieuorganisaties, waaronder LAV, Legambiente en het WWF. Zij wezen op mogelijke dierenmishandeling en op het risico van illegale weddenschappen in de context van de zogenoemde zoomafia. De kwestie kreeg ook aandacht in het Italiaanse parlement en bij parlementaire organen die zich bezighielden met maffiabestrijding.
Aiello verwierp de beschuldigingen tegen zijn bestuur en plaatste deze in de bredere politieke strijd over de maffia, het antimaffiabeleid en het lokale bestuur in Vittoria. Volgens de aangehaalde bronnen leidden de in het dossier beschreven feiten niet tot strafrechtelijke procedures tegen Aiello of andere daarin genoemde personen. Evenmin zijn in verband met deze feiten strafrechtelijke veroordelingen gedocumenteerd.
Oppositiejaren en terugkeer in 2021
thumb|Francesco Aiello en de Amerikaanse marineofficier Vianni Paquian tijdens een herdenking van Operatie Husky in Scoglitti in 2025.
Na zijn aftreden werd Aiello in 2006 namens de Democratici di Sinistra opnieuw gekozen in de gemeenteraad. In 2008 verliet hij na een conflict met de plaatselijke partijleiding de Partito Democratico. Hij richtte vervolgens het Movimento di Azione Democratica op, waarmee hij in de gemeenteraad oppositie voerde.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2011 stelde Aiello zich opnieuw kandidaat voor het burgemeesterschap, met steun van de door Raffaele Lombardo geleide Movimento per le Autonomie. Het verbond veroorzaakte spanningen binnen centrumlinks, omdat de Partito Democratico met Giuseppe Nicosia, een voormalige locoburgemeester onder Aiello, een eigen kandidaat naar voren schoof.
Tijdens de campagne beschuldigde Aiello de georganiseerde misdaad van mogelijke betrokkenheid bij de gemeentelijke afvalinzameling. Nicosia bekritiseerde op zijn beurt de samenstelling en leiding van Aiello's kandidatenlijst. Aiello eindigde in de eerste ronde als derde met 20,99 procent van de stemmen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2016 bereikte Aiello de tweede ronde, maar verloor hij met 44,84 procent van de stemmen van Giovanni Moscato, die werd gesteund door centrumrechtse burgerlijsten.
Het gemeentebestuur van Moscato werd in 2018 ontbonden wegens vermoedelijke beïnvloeding door de georganiseerde misdaad. Tot de verkiezingen van 2021 werd de gemeente bestuurd door buitengewoon commissaris Filippo Dispenza. In 2024 werden Moscato en de andere vervolgde voormalige bestuurders volledig vrijgesproken.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2021 stelde Aiello zich kandidaat met de burgerlijst Aiello Sindaco. Hij werd gesteund door de Partito Democratico, de socialistische partij en de lijst Cento Passi per la Sicilia. De stedelijke watervoorziening was een van de onderwerpen van zijn campagne.
In de tweede ronde versloeg hij de centrumrechtse kandidaat Salvo Sallemi met 14.261 stemmen, oftewel 56,02 procent. Sallemi behaalde 43,98 procent. In april 2026 kondigde Aiello aan dat hij zich waarschijnlijk opnieuw kandidaat zou stellen voor het burgemeesterschap.
Burgemeestersverkiezingen en ambtstermijnen
Ambtstermijn Begin Einde Politieke partij Verkiezingsresultaat 1 16 februari 1978 9 juli 1980 PCI Gekozen door de gemeenteraad 2 9 juli 1980 9 april 1981 PCI Door de gemeenteraad in functie bevestigd 3 15 oktober 1988 23 januari 1989 PCI Gekozen door de gemeenteraad 4 17 mei 1995 1 oktober 1997 PDS In de eerste ronde gekozen met 18.170 stemmen (63,26%) 5 1 oktober 1997 27 mei 2002 PDS In de eerste ronde gekozen met 19.594 stemmen (71,21%) 6 27 mei 2002 12 oktober 2005afgetreden DS In de eerste ronde gekozen met 16.620 stemmen (52,93%) 7 27 oktober 2021 heden Burgerlijst en centrumlinkse coalitie In de tweede ronde gekozen met 14.261 stemmen (56,02%)
Politieke positionering
Aiello's politieke ontwikkeling werd in de Italiaanse pers beschreven als een overgang van een vertegenwoordiger van traditioneel communistisch links naar een grotendeels onafhankelijke figuur binnen de lokale burgerpolitiek. L'Unità omschreef hem in de jaren tachtig vanwege zijn pragmatische bestuursstijl en aanwezigheid in de stadswijken als de "professor-burgemeester". Latere portretten in La Repubblica en Il Foglio noemden hem onder meer een capopopolo, een charismatische lokale volksleider, en de "laatste communist".