thumb|Bonang op Mariënburg, onderdeel van een traditionele gamelan, 1955 Surinaams-Javaanse muziek verwijst naar Surinaamse muziek die vanaf het eind van de 19e eeuw door Javanen in Suriname wordt gemaakt. Een belangrijke rol speelt de gamelan, waarvan een Surinaamse variant werd ontwikkeld. De Javanen brachten meer muziektradities mee uit Indonesië. Enkele voorbeelden zijn het muziekgenre krontjong, het islamitische Terbangan-ensemble en muziekinstrumenten zoals de angkloeng die gemaakt wordt van bamboe. In de jaren 1960 kwam de pop-jawa op die ook in Suriname populair is geworden.
Gamelan
Een gamelan is een bespelersensemble evenals de naam van de slaginstrumenten samen, zoals metallofoons, xylofoons en drums. De eerste groep Javanen werkte in de suiker voor de Nederlandsche Handelsmaatschappij op de plantage Mariënburg. De beperkt aanwezige kennis van de muziekstukken en de speeltechniek van de instrumenten werd mondeling overgebracht. De Javanen op Mariënburg beschikten over een gamelan, maar deze was veel te groot om te verplaatsen en bleef daarom op de plantage staan. De behoefte aan gamelans was echter groot, waardoor een eigen variant werd ontwikkeld uit restmaterialen van de plantage. Door het gemis aan ervaren musici werd de bezetting teruggebracht tot vijf. Van de muziekinstrumenten bleef alleen de kendang (drum) behouden. De pan-achtige bonang werd vervangen door de saron, bestaande uit veertien ijzeren klankstaven met een bult, of soms door een penurus met zeven klankstaven. De demung kende eveneens zeven klankstaven en verving de ketuk en de kenong. Een gong-set met drie klankstaven verving de kempul, suwu-an en gong. Ook deze instrumenten worden bij een tekort aan musici soms nog verder beperkt.Weltak (1990) Javaanse muziek in Suriname, pag. 45-50, Herman Dijo
De muziek die met een gamelan wordt uitgevoerd, maakt gebruik van de toonstelsels slendro en pelog. Slendro bestaat uit vijf tonen met ongeveer gelijke toonafstanden. Pelog omvat zeven tonen waarmee in de praktijk verschillende toonladders worden gevormd.Museum Vosbergen, Kenmerken en geschiedenis Beide hebben toonafstanden die amper voorkomen in westerse muziek en worden vanwege hun afwijkende klankkarakter in principe niet tegelijk gebruikt. Inzicht en gevoel voor de Javaanse muziektraditie en haar klankkarakter zijn van belang om deze muziek te spelen.
Indonesië had van 1951 tot 1958 een commissariaat en sinds 1958 een consulaat in Paramaribo.Indonesische Ministerie van Buitenlandse Zaken, Bilaterale betrekkingen van Suriname De komst hiervan betekende een impuls voor de ontwikkeling van de gamelanmuziek. Gamelans brengen niet alleen luistermuziek voort, maar ook muziek voor toneelvoorstellingen zoals de wayangwong, wayangkulit, wayanglulang, ramayana, ludruk en ketoprak, tijdens het dansfeest tajuban en bij de paardendans jaranképang. Beïnvloed door Caribische muziek werd een steelgamelan ontwikkeld die slendro werd gestemd. Een nog niet genoemde muziekstijl met de gamelan is kotekan, die in Suriname uitgevoerd wordt met onder meer een rijststamper. Daarnaast wordt de angkloeng, een schudinstrument gemaakt van bamboe, gebruikt binnen de Javaanse muziektraditie. Krontjong
De muziekstijl krontjong was vooral onder de eerste generaties contractarbeiders populair. Deze Indonesische stijl is ontstaan onder invloed van Portugese muziek en de Javaanse gamelantraditie. De naam is een klanknabootsing van crong, het karakteristieke geluid van de aangeslagen snaren van de cuk en cak. In sommige uitvoeringen wordt ook de banjo gebruikt. Veelgebruikte instrumenten zijn de steel- en/of akoestische gitaar, viool, fluit, contrabas (of basgitaar) en bij uitzondering de cello. Hoewel oorspronkelijk in het Indonesisch werd gezongen, is in Suriname ook krontjong in het Javaans populair.
Religieus-islamitische muziek thumb|Anggukdansers, 2007 Terbangen-ensembles vormen de muzikale begeleiding tijdens islamitische gezangen waarin de profeet Mohammed wordt geëerd. De teksten worden afwisselend solo en tutti gezongen: een voorzanger zet een zin in, waarna het ensemble volgt. Er is onderscheid tussen twee soorten ensembles, waarbij de terbangen-cilik (ook -kencring) gebruikmaakt van tamboerijnen en een bedug (vergelijkbaar met een Turkse trom) en de terbangen-gede (ook -maulad nabi) van grote handtrommen en een kendang (handtrom). Voor terbangen-gede is traditioneel een grote rol weggelegd tijdens de inzegening van huwelijken door de pangoeloe.
De religieus-islamitische traditie kent ook de dansuitvoering angguk, waarin vaste liederen worden gezongen. De angguktraditie verdween in de loop van de 20e eeuw.C.F.A. Bruijning en J. Voorhoeve, 'Encyclopedie van Suriname' – 'Javanen – Muziek, toneel en dans', pag. 312, Elsevier, Amsterdam – Brussel, , 1977 In de menoreh speelt muziek eveneens een belangrijke rol. Dit volkstheater komt begin 21e eeuw eveneens nog weinig voor.Anda Suriname, Het familiesysteem
Pop-jawa
In de jaren 1960 stapte veel jeugd op Java onder invloed van buitenlandse popmuziek over van krontjong naar Javaanse popmuziek, al snel pop-jawa genoemd. Ook de traditionele muziekinstrumenten werden vervangen door elektrische instrumenten en de ritmische begeleiding werd overgenomen door de basgitaar en het drumstel. Deze muziekstijl bereikte ook Suriname. In dezelfde periode beleefde de moderne Javaanse film een bloeiperiode.Weltak (1990) Pop-jawa, pag. 122-123, Herman Dijo Pop-jawa werd ook geliefd onder niet-Javanen, waardoor zij een nationaal Surinaams karakter kreeg.Johan J. Sarno en Hein D. Vruggink, redactie Chandra van Binnendijk, Paul Faber, Sranan. Cultuur in Suriname, Traditie en vernieuwing - Vernieuwing en vermenging, pag. 61, 1992, Vanaf 1972 organiseerde de culturele vereniging Tri Djokko Muljo een jaarlijks pop-jawafestival. Populaire groepen uit die tijd waren T-Group, Astaria Combo, The Surbrothers, Melati en Rupia. In de jaren 1990 werd ook de benaming Surjapop gebruikt voor pop-jawa van Surinaamse Javanen.Andy Cotino en Wonny Karijopawiro, Van krontjong tot Surjapop. Javaanse muziek in Suriname, Oso, 2000
* Categorie:Javaanse Surinamers Categorie:Caribisch muziekgenre