Willem van Dok (Enkhuizen, 24 april 1892 – Overveen, 19 juli 1977) was een Nederlands politicus en naïef kunstschilder.W.A. Braasem, "Schilder Willem van Dok overleden", Dagblad voor West-Friesland, 21 juli 1977; W.A. Braasem, "In memoriam Willem van Dok", Noordhollands Dagblad, 22 juli 1977.
Afkomst en familie Willem van Dok was een zoon van Jan van Dok (1865–1956), voorman van de landarbeidersbeweging in Nederland.Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland (BWSA), lemma Jan van Dok, socialhistory.org. Jan van Dok was secretaris en later voorzitter van de landarbeidersvereniging Broedertrouw te Enkhuizen. Uit Broedertrouw en een zustervereniging in St. Jacobiparochie ontstond in 1897 de Nederlandsche Bond van Landarbeiders, waarvan Jan van Dok de eerste landelijk secretaris werd.BWSA, lemma Jan van Dok. Willem van Dok groeide op in Enkhuizen in een sociaaldemocratisch arbeidersgezin. In het dagelijks leven was hij zaadhandelaar.Bas Roodnat, "Naïeve schilders in Westfries Museum te Hoorn", NRC Handelsblad, 3 augustus 1977; Stichting Collectie De Stadshof, collectiedestadshof.nl.
Politieke loopbaan Van Dok was politiek actief namens de SDAP.W.A. Braasem, Noordhollands Dagblad, 22 juli 1977. Hij werd wethouder van de gemeente Beverwijk en vervulde tevens de functie van locoburgemeester.Bas Roodnat, NRC Handelsblad, 3 augustus 1977; Netwerk Oorlogsbronnen, tijdlijn Willem van Dok, oorlogsbronnen.nl.
Tijdens de meidagen van 1940 trad hij op als waarnemend burgemeester, nadat burgemeester Hein Scholtens door de bezetter was ontslagen.Netwerk Oorlogsbronnen, tijdlijn Willem van Dok; razziabeverwijk.nl. Op 20 mei 1940 vaardigde Van Dok als waarnemend burgemeester en hoofd van de plaatselijke politie een bekendmaking uit, waarbij alle vreemdelingen van Belgische, Engelse, Franse en Poolse nationaliteit die woonachtig of verblijvend waren in Beverwijk, zich binnen 48 uur dienden te melden.Noord-Hollands Archief, inventarisnummer 39, bekendmaking W. van Dok, 20 mei 1940.
Tijdens de bezetting bleef Van Dok op verzoek van honderd prominente burgers aan als wethouder, ook nadat op 27 december 1942 de NSB'er Johannes Bernardus van Grunsven als burgemeester was benoemd.Jan van der Linden, Bromsnor tussen de aardbeienvelden, Historisch Genootschap Midden-Kennemerland, 2006, , pp. 205–217; Museum Kennemerland, dossier 1534. C.R. Kuit, sectorchef telefoonrayon Beverwijk, verklaarde op 14 februari 1946 dat hij illegaal met Van Dok had samengewerkt.Museum Kennemerland, dossier 1534.
In het voorjaar van 1944 pleegde het verzet in Beverwijk en Velsen-Noord een reeks aanslagen op NSB'ers, waaronder de liquidatie van Jan van Zoelen op 7 maart, een mislukte aanslag op Ko Langendijk op 24 maart en de liquidatie van Willem Ritman op 6 april. De bezetter reageerde met represailles: op 25 maart werd Johan Mol in Amsterdam gefusilleerd.razziabeverwijk.nl, "Over de razzia"; Jan van der Linden, Bromsnor tussen de aardbeienvelden, 2006.
In dat kader kwamen op 9 april 1944 twee Silbertanne-commando's naar de regio. Het eerste commando had als opdracht Van Dok en de arts Laurens Johannes Büller te executeren. Van Dok was die avond niet thuis. Dr. Büller werd voor zijn huis aan de Vondellaan 22 in Beverwijk doodgeschoten. Het tweede commando ging dezelfde avond naar Velsen-Noord, waar ingenieur Van der Lee en de heer Juckers als doelwit waren aangewezen. Van der Lee was evenmin thuis; Juckers overleefde de aanslag.Jan van der Linden, Bromsnor tussen de aardbeienvelden, 2006, pp. 205–217; Museum Kennemerland, dossier 1534; razziabeverwijk.nl, "Over de razzia".
Een week later, op 16 april 1944, volgde de razzia van Beverwijk en Velsen-Noord, waarbij 486 jonge mannen werden opgepakt en via het station Beverwijk naar Kamp Amersfoort en vervolgens naar Duitse kampen werden gevoerd; 65 van hen keerden niet terug. Volgens Willy Lages, hoofd van de SD in Amsterdam, kwam de opdracht voor deze razzia persoonlijk van Rauter en niet op voorspraak van burgemeester Van Grunsven.razziabeverwijk.nl, "Over de razzia"; Netwerk Oorlogsbronnen, thema Razzia van Beverwijk en Velsen.
Naoorlogse verantwoording Na de bevrijding trad Van Dok opnieuw kortstondig op als waarnemend burgemeester van Beverwijk.Netwerk Oorlogsbronnen, tijdlijn Willem van Dok. Vervolgens moest hij zich verantwoorden voor de Commissaris der Koningin en de ereraad van de SDAP. In 1946 schreef hij Mijn verantwoording, een persoonlijk document van twintig bladzijden, bewaard in Museum Kennemerland te Beverwijk (publicatienummer 0720).Museum Kennemerland, publicatie 0720. De Commissaris der Koningin sprak hem vrij in mei 1946. Op zijn eigen exemplaar van de vrijsprekende brief schreef Van Dok: "Deze brief word(t) gepubliceerd ter attentie van roddelaars en na-oorlogsintriganten."
Na het overlijden van zijn eerste vrouw hertrouwde hij en verhuisde naar Overveen.W.A. Braasem, Noordhollands Dagblad, 22 juli 1977.
Schilderkunst Op 65-jarige leeftijd begon Van Dok volledig autodidactisch te schilderen, na zijn pensionering.Bas Roodnat, NRC Handelsblad, 3 augustus 1977; Stichting Collectie De Stadshof, collectiedestadshof.nl. In de woorden van kunstcriticus W.A. Braasem gold hij als "de nestor van de Westfriese naïeven", na het overlijden van Pieter Hagoort twee jaar eerder.W.A. Braasem, Dagblad voor West-Friesland, 21 juli 1977. Hij werkte bij voorkeur met olieverf op hardboardStichting Collectie De Stadshof, collectiedestadshof.nl. en signeerde zijn werk als W.V. Dok.W.A. Braasem e.a., Naïeve schilders zien ons land, Amsterdam: Ploegsma, 1978, pp. 78–83.
Zijn werk kenmerkt zich door stralend blauw en helder wit, en sterk uitgesproken contouren.W.A. Braasem, Dagblad voor West-Friesland, 21 juli 1977; Stichting Collectie De Stadshof, collectiedestadshof.nl. Hij vervaardigde een indrukwekkend aantal doeken, dikwijls als twee-, drie- of vierluiken in één lijst.Bas Roodnat, NRC Handelsblad, 3 augustus 1977. Zijn voornaamste onderwerpen waren de havenstadjes langs de voormalige Zuiderzee — in het bijzonder zijn geboortestad Enkhuizen — maar zijn thematiek was breder: hij schilderde ook winterse taferelen, overstromingen, heidevelden, oogstscènes en stadsgezichten buiten Noord-Holland, waaronder Middelburg.W.A. Braasem e.a., Naïeve schilders zien ons land, 1978, pp. 78–83; Bas Roodnat, NRC Handelsblad, 3 augustus 1977. Hij schilderde ook in het buitenland, onder meer in Hamburg.Stichting Collectie De Stadshof, collectiedestadshof.nl; W.A. Braasem, Dagblad voor West-Friesland, 21 juli 1977.
Van Dok hechtte weinig waarde aan de verkoop van zijn werk. Toen hem gevraagd werd zijn schilderijen te verkopen, antwoordde hij: "Ik heb liever dat ik niets verkoop, want dan wordt het hier zo leeg." Tot op hoge leeftijd hingen zijn schilderijen op een volgehangen zolder in zijn woning in Overveen. Zijn eigen credo, zoals opgetekend door de kunstcriticus B.L. Hoekstra: "Als ik schilder, heb ik mijn ogen altijd goed open gehad, en daarbij mijn hart."
Zijn werk werd internationaal erkend. In het najaar van 1977 was het vertegenwoordigd op een tentoonstelling in Montenegro (Joegoslavië). Eerder dat jaar werd zijn werk in het Westfries Museum tentoongesteld naast werk van de Amerikaanse naïeve kunstenares Mary Bruce Sharon, wier werk een Europese rondreis maakte onder auspiciën van het Smithsonian Institution. Kunstcriticus Bas Roodnat schreef dat de Westfriese naïeven het daarbij "heel goed" aflegden, "zeker wat hun kleuren betreft, die sprekender zijn dan die van de Amerikaanse." Zijn werken waren, aldus W.A. Braasem, verspreid over vele particuliere collecties in binnen- en buitenland en in enkele musea.
Collecties Het werk van Willem van Dok bevindt zich onder meer in de volgende musea: Permanente collectie naïeve schilderkunst, Westfries Museum, HoornWestfriese Naïeven. De collectie naïeve schilderkunst van het Westfries Museum te Hoorn, Hoorn, 1982. Frans Hals Museum, Haarlem Stichting Collectie De StadshofStichting Collectie De Stadshof, collectiedestadshof.nl.
Publicaties over Van Dok W.A. Braasem e.a., Naïeve schilders zien ons land, Amsterdam: Ploegsma, 1978, pp. 78–83 Westfriese Naïeven. De collectie naïeve schilderkunst van het Westfries Museum te Hoorn, Hoorn, 1982 Nico van der Endt, Lexicon Nederlandse naïeve kunst van de twintigste eeuw / Lexicon of twentieth century Dutch naïve art, Venlo/Antwerpen, 1995, pp. 32–33
Noten
Archivalia Museum Kennemerland, Beverwijk, dossier 1534 en publicatie 0720 Noord-Hollands Archief, gemeente Beverwijk 1940–1945
Krantenartikelen W.A. Braasem, "Schilder Willem van Dok overleden", Dagblad voor West-Friesland, 21 juli 1977 W.A. Braasem, "In memoriam Willem van Dok", Noordhollands Dagblad, 22 juli 1977 Bas Roodnat, "Naïeve schilders in Westfries Museum te Hoorn", NRC Handelsblad, 3 augustus 1977
Literatuur Jan van der Linden, Bromsnor tussen de aardbeienvelden, Historisch Genootschap Midden-Kennemerland, 2006, ISBN 978-90-807522-9-0
Externe links Willem van Dok op Collectie De Stadshof Willem van Dok op Netwerk Oorlogsbronnen Over de Razzia – razziabeverwijk.nl
Categorie:Nederlands politicus Categorie:Nederlands wethouder Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Naïeve kunst Categorie:20e-eeuws schilder