Loo Taas (Haida: Loo = golf, Taas = eten; letterlijk „Golveneter”, uitgesproken: "loo toss") is een 15,2 meter lange oceaanwaardige kano uit rode westerse ceder, ontworpen door de Canadese Haida-kunstenaar Bill Reid (1920–1998). De kano geldt als een van de belangrijkste kunstwerken van de hedendaagse Haida-cultuur en speelde een centrale rol in de heropleving van de traditionele Haida-kanobouw in de tweede helft van de twintigste eeuw.
Hoewel Loo Taas oorspronkelijk werd vervaardigd als een artistieke opdracht voor Expo 86 in Vancouver, groeide de kano uit tot een cultureel symbool van de Haida First Nation en van de hernieuwde belangstelling voor de maritieme tradities van de noordwestkust van Canada. De laatste grote Haida-kano werd gebouwd in 1908.
Ontstaan en bouw Loo Taas werd in 1985 in opdracht van Expo 86, met als thema transport, ontworpen door Bill Reid. Voor de bouw koos Reid bewust voor een traditionele werkwijze waarbij een volledige boomstam van rode westerse ceder werd uitgehold tot een oceaankano, zoals de Haida deze eeuwenlang hadden vervaardigd. Daarmee wilde hij niet alleen een kunstwerk creëren, maar ook kennis en technieken doen herleven die grotendeels verloren waren gegaan.
De kano werd gedurende de winter van 1985–1986 gebouwd in in op Haida Gwaii door een ploeg ervaren Haida-houtsnijders onder leiding van Robert (Tucker) Brown. Verschillende jonge ambachtslieden namen aan het project deel, waardoor het tevens een belangrijk leerproces werd voor een nieuwe generatie Haida-kunstenaars. De boeg en achtersteven werden voorzien van een ontwerp met een orka, bedacht en beschilderd door de Haida-kunstenares Sharon Hitchcock (1951–2009). Het project betekende de eerste vervaardiging van een grote traditionele Haida-zeekano in vele generaties en wordt daarom beschouwd als een keerpunt in de heropleving van de Haida-kanobouw.
Culturele betekenis Na de voltooiing vormde Loo Taas een van de opvallende culturele presentaties tijdens Expo 86 in Vancouver. Tijdens de Expo was het te bezichtigen aan de Marine Plaza, tussen boten uit heel Canada en de rest van de wereld. De kano demonstreerde dat traditionele Haida-vaartuigen niet uitsluitend historische objecten waren, maar opnieuw als volwaardige zeekano's konden worden gebruikt. Daarna keerde hij terug naar huis in een reis van 19 dagen, waarbij onderweg verschillende gemeenschappen werden bezocht, bemand door een team van jonge Haida-peddelaars.
In 1989 reisde Loo Taas naar Frankrijk, waar een Haida-delegatie de kano vanuit Rouen over de Seine peddelde voordat zij werd tentoongesteld in het in Parijs. Deze reis bracht de Haida-maritieme tradities onder de aandacht van een internationaal publiek en bevestigde de status van de kano als cultureel ambassadeur. Loo Taas kreeg geleidelijk een ceremoniële betekenis die verder reikte dan haar oorspronkelijke functie als tentoonstellingsobject. De kano werd ingezet bij bijeenkomsten van de Haida-gemeenschap en groeide uit tot een symbool van culturele continuïteit en identiteit. Een bijzonder moment vond plaats in 1998, toen de as van Bill Reid met Loo Taas werd overgebracht naar T'anuu (Tanu Island) op Haida Gwaii, waar de kunstenaar zijn laatste rustplaats kreeg. Daarmee werd de kano onlosmakelijk verbonden met Reids persoonlijke nalatenschap.
In 2009 speelde Loo Taas opnieuw een publieke rol tijdens de Canadese estafette van de Olympische vlam. Op Haida Gwaii werd de kano gebruikt als vervoermiddel voor de Olympische fakkel, waarbij Haida-ouderling Percy Williams als fakkeldrager optrad. Deze ceremonie onderstreepte zowel de blijvende zeewaardigheid als de symbolische waarde van het vaartuig.
Loo Taas wordt algemeen beschouwd als een mijlpaal binnen de moderne inheemse kunst van Canada. De kano verenigt traditionele Haida-vakmanschap, hedendaagse kunst en levende cultuur in één object. Door haar bouw werden oude technieken opnieuw aangeleerd, ontstond een nieuwe generatie en houtsnijders, en kreeg de Haida-maritieme traditie opnieuw een zichtbare plaats binnen zowel de eigen gemeenschap als de internationale museumwereld.
Er werd een kinderboek The Canoe He Called Loo Taas uitgebracht dat het verhaal van de kano inzichtelijk maakt voor de jongsten.
Bewaring miniatuur|Haida Heritage Centre, Skidegate De oorspronkelijke Loo Taas bevindt zich in het Canoe House (Haida: Skaajang Naay) van het in Skidegate op Haida Gwaii. Het centrum toont de kano als onderdeel van de geschiedenis van de Haida-maritieme cultuur, handel en voedselvoorziening. Anders dan veel museumobjecten blijft de kano verbonden met levende tradities. Zowel Loo Taas als een replica worden gebruikt bij ceremoniële bijeenkomsten, huwelijken en de jaarlijkse Skidegate Days-kanowedstrijden.
Daarnaast vormt het Canoe House een werkplaats waar onder meer peddels en traditionele gebogen cederhouten dozen worden vervaardigd.
Replica's Kort na de voltooiing van Loo Taas besloot Bill Reid vier replica's op ware grootte te laten vervaardigen. Hij koos voor glasvezelversterkte kunststof (fiberglass) omdat dit materiaal beter bestand was tegen weersinvloeden en minder onderhoud vergde dan massief cederhout. De replica's werden in 1987 gebouwd samen met zijn vriend Don Martin, eigenaar van Martin Yachts Ltd. in Richmond (British Columbia) met behulp van een mal die rechtstreeks van de oorspronkelijke kano was afgenomen. Reid verwees met enige humor naar deze serie als zijn Tupperware-vloot.
De replica's maakten het mogelijk de iconische vorm van de kano op verschillende plaatsen tegelijkertijd in te zetten voor tentoonstellingen, educatie en ceremoniële activiteiten, terwijl het kwetsbare origineel behouden blijft.
Black Eagle kano De Black Eagle Canoe is een van de bekendste replica's. De kano is uitgevoerd in een overwegend zwart kleurenschema en vertegenwoordigt de Adelaar-groep. De replica werd aanvankelijk aangekocht door het Canadian Museum of Civilization (het huidige Canadian Museum of History), waar zij werd gebruikt voor demonstraties op de Ottawa rivier. Het werd nadien verworven door de Bill Reid Gallery in Vancouver, die het vervolgens voor lange termijn in bruikleen heeft gegeven aan de botanische tuin VanDusen Botanical Garden. Black Eagle arriveerde daar op 26 mei 2011 en was te bezichtigen aan de zuidkant van Heron Lake, te midden van de oude douglassparren. Sinds 2015 bevindt de kano zich op de Burnaby Mountain-campus van Simon Fraser-universiteit, waar zij deel uitmaakt van de Indigenous Art Walk en wordt gebruikt voor educatieve en culturele activiteiten. De kano maakte deel uit van een kunstcollectie van First Nations-kunstwerken ter waarde van 10 miljoen dollar, die in 2011 door de Bill Reid Foundation aan SFU is geschonken.
Red Raven kano De Red Raven Canoe vormt het artistieke tegenstuk van de Black Eagle Canoe. Waar de Black Eagle wordt gedomineerd door zwarte hoofdvormlijnen, gebruikt de Red Raven rode decoratieve patronen. Samen verbeelden beide kano's de Raven- en Eagle-groepen. Net als de Black Eagle werd de Red Raven aangekocht door het toenmalige Canadian Museum of Civilization.
Loo Plex of Looplex X Een derde replica, Loo Plex, maar later Looplex X genoemd, bevond zich oorspronkelijk in het Haida Heritage Centre naast het oorspronkelijke vaartuig. Deze kano werd regelmatig gebruikt bij ceremonies, huwelijken en lokale kanowedstrijden, waardoor het origineel slechts beperkt hoeft te worden ingezet. Loo Plex maakte het mogelijk de traditie van het kanoën actief voort te zetten zonder het historische cederhouten origineel aan overmatige belasting bloot te stellen. Na restauratie en met toestemming van de Haida-gemeenschap hangt de kano sinds november 2016 in het Forest Science Centre van de Universiteit van Brits-Colombia (UBC). De kano werd in 2011 geschonken door Dr. Martine J. Reid en Don Martin aan het First Nation House of Learning van de universiteit. In 2012 werd de restauratie aangevat onder leiding van de erfelijke Haida-hoofdman en gerenommeerde kunstenaar James Hart. Hij had ermee ingestemd om een groep jonge Haida-kunstenaars te begeleiden bij de restauratie die drie jaar in beslag nam.
Dogfish kano De vierde replica wordt de Dogfish-kano genoemd en verwijst naar de doornhaaien. Hij staat in de Grote Hal van het Museum of Anthropology (UBC).
Citaat
Literatuur
Externe links Loo Taas "Lootas" In Paris, 1989 Carey Linde Photos (The Bill Reid Centre at SFU) on YouTube
Foto's van het productieproces tot de afgewerkte kano (Robert Semeniuk, Stories that need to be told) Foto's van Loo Taas op Alamy Black Eagle & Red Raven Uts'am (Witness) the Black Eagle Canoe - Full Length (The Bill Reid Centre at SFU) op YouTube Foto's van de tewaterlating van Bill Reid's (Haida) Red Raven kano bij Granville Island(Fotostream op Flickr) Looplex Foto's van de Black Eagle Canoe door VanDusen Botanical Garden (Officiële fotostream op Flickr)
Pro-Tech Industrial Movers kreeg de opdracht om de Looplex X kano te verplaatsen en op te hangen.
Categorie:Kano (scheepstype) Categorie:Kunst in Canada