Henry Norris (c.1482-1536)

Henry Norris (c.1482 - Londen, 17 mei 1536), ook wel Norreys, was een Engels hoveling in dienst van koning Hendrik VIII. Hij verkreeg in de loop der jaren een groot aantal ambten, privileges en landgoederen en had veel invloed aan het hof. Naar verluidt was de koning erg op hem gesteld.

Norris raakte met de latere koningin-gemalin Anna Boleyn bevriend toen ze rond 1524 als erejoffer aan het hof kwam. Zij sympathiseerden allebei met de religieuze hervormingsbeweging. In 1533 trouwde zij met Hendrik VIII.

Op 1 mei 1536 werd Norris onverwacht gearresteerd. Hij werd met vier andere hovelingen beschuldigd van overspel met de koningin en hoogverraad. De vijf mannen - en Anna Boleyn zelf - werden ter dood veroordeeld en onthoofd. De meeste historici gaan ervan uit dat er sprake is geweest van een vooropgezet plan om Anna Boleyn en haar politieke medestanders aan het hof uit te schakelen, en dat de aanklachten niet op feiten zijn gebaseerd. Doorgaans wordt Thomas Cromwell, de secretaris van Hendrik VIII, aangewezen als de drijvende kracht achter het plan.

Biografie

Jeugd en familie Henry Norris was een zoon van Edward Norris, de eigenaar van het kasteel Yattendon in Berkshire, of mogelijk van diens jongere broer Richard Norris. De familie Norris was al generaties lang verbonden aan het hof. Zijn exacte geboortedatum is niet bekend. Als hij de zoon is van Edward Norris ligt zijn geboortejaar een paar jaar voor diens overlijden in 1485, mogelijk 1482. Als hij de zoon is van Richard Norris, wat minder waarschijnlijk wordt geacht, is een later geboortejaar mogelijk.

Loopbaan aan het hof miniatuur|197x197px|Hendrik VIII, ca, 1537, door Joos van Cleve In ieder geval vanaf 1515 was Norris verbonden aan het hof van Hendrik VIII; hij was onderdeel van een groep jonge mannen die de koning graag om zich heen had. In 1518 was hij een van Hendriks twaalf kamerheren (de Gentlemen of the Privy Chamber). Hij wordt omschreven als vriendelijk, verstandig, discreet en integer, en was populair aan het hof. Hij was een centrale figuur bij hoffeesten en was, net als de koning zelf, goed in het steekspel. In 1520 vergezelde hij de koning naar diens ontmoeting met koning Frans I van Frankrijk in het Goudlakenkamp bij Calais.

Norris verkreeg in de loop der jaren een groot aantal ambten, privileges en landgoederen. Zijn inkomen was hoger dan dat van vele hoge edelen. In 1526 werd hij benoemd tot Groom of the Stool, de kamerheer die aanwezig was als de koning zijn behoefte deed op de gemakstoel, en hem een waskom met water en doeken aanreikte. Tegelijkertijd werd hij ook Keeper of the Privy Purse, de beheerder van de privé-uitgaven van de koning, en Black Rod. Hij was letterlijk en figuurlijk de dienaar die de koning het naast stond; volgens sommige bronnen was Norris ook de hoveling op wie Hendrik VIII het meest gesteld was.

Rond 1532 stond Norris aan het hoofd van de kamerheren. In 1533 werd hij geridderd. Hij had veel invloed over wie er toegang kreeg tot de koning en wie niet. Ook kon hij bepalen welke verzoekschriften aan de koning werden voorgelegd. Dit was een doorn in het oog van Thomas Cromwell, de secretaris van Hendrik VIII.

Norris was getrouwd met Mary Fiennes (1495-1531), dochter van Thomas Fiennes, 8e Baron Dacre. Twee van hun kinderen werden volwassen:

Henry Norris, Baron Norreys of Rycote (c.1526-1601) Mary Norris (? - 1570).

Anna Boleyn miniatuur|225x225px|Anna Boleyn (1501-1536) Norris was met Anna Boleyn bevriend sinds ze rond 1524 als erejoffer aan het hof kwam; in 1533 trouwde ze met Hendrik VIII. Vermoedelijk was Norris een van de weinige aanwezigen bij hun (geheime) huwelijk. Net als Anna sympathiseerde hij met de religieuze hervormingsbeweging. Hij hoorde bij de kern van de Boleyn-factie, een hervormingsgezinde politieke groep aan het hof. Zijn zoon kreeg samen met Anna’s neefje en pupil Hendrik Carey les van de Franse hervormer Nicholas Bourbon, een protegé van Anna Boleyn.

Er zijn aanwijzingen dat in de tweede helft van april 1536 verschillende partijen aan het hof samenwerkten in een poging om de macht van Anna Boleyn en de Boleyn-factie te breken. Cromwell wordt daarin als drijvende kracht gezien.

Norris was sinds 1531 weduwnaar. Hij was verloofd met Anna Boleyns nicht Madge Shelton, maar stelde het huwelijk steeds uit. Rond 29 april 1536 was daarover een publieke woordenwisseling tussen Anna Boleyn en Norris. Anna had spottend tegen hem gezegd dat hij liever met haar zou willen trouwen als de koning kwam te sterven. Norris reageerde geschokt. Speculeren over de dood van de koning werd sinds 1534 gezien als hoogverraad. Dit incident speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de aanklachten tegen Anna Boleyn.

Arrestatie en executie Op 1 mei 1536 deed Norris mee aan steekspel in Greenwich, waarbij ook de koning en koningin aanwezig waren. Hij werd onverwacht weggeroepen om met de koning terug te rijden naar Londen. Onderweg beschuldigde Hendrik VIII Norris van overspel met de koningin. Hoewel Hendrik VIII hem gratie beloofde als hij alles zou opbiechten, bleef Norris ontkennen. Hij werd opgesloten in de Tower. Ook Anna Boleyn werd gearresteerd en naar de Tower gebracht. Norris werd met met vier andere hovelingen aangeklaagd wegens overspel en hoogverraad. Onderdeel van de aanklacht was dat Anna Boleyn en Norris van plan waren geweest om de koning te vermoorden en daarna te trouwen; Anna zou vervolgens als regentes over Engeland regeren namens haar minderjarige dochter Elizabeth.

Norris werd op 12 mei 1536 ter dood veroordeeld. Op 17 mei 1536 werden de vijf mannen onthoofd op Tower Hill. Volgens de mores van die tijd moesten veroordeelden op het schavot conform de Christelijke leer als zondaar berouwvol hun lot accepteren, en niet publiekelijk hun onschuld verkondigen. Geen van de vijf mannen verklaarde dan ook expliciet dat hij onterecht was veroordeeld. Henry Norris zei als enige op het schavot dat de koningin onschuldig was. Twee dagen later werd Anna Boleyn zelf geëxecuteerd.

De meeste historici gaan anno 2026 ervan uit dat er sprake is geweest van een door Cromwell gecoördineerd plan om Anna Boleyn en de Boleyn-factie aan het hof uit te schakelen, en dat de aanklachten van overspel tegen Norris en de vier anderen niet op feiten zijn gebaseerd.

Nakomelingen Na Norris’ veroordeling en executie werden al zijn titels en bezittingen verbeurdverklaard. In 1539 werd dit deels ongedaan gemaakt. Norris’ zoon, ook Henry Norris genaamd (c.1526–1601) was onder Elizabeth I, de dochter van Anna Boleyn en Hendrik VIII, een gewaardeerd hoveling en diplomaat; hij werd door de koningin in de adelstand verheven als Baron Norreys of Rycote. Ook zijn kinderen (Norris' kleinkinderen, onder wie de militair John Norreys) stonden bij Elizabeth in de gunst.

Categorie:Engels geëxecuteerd persoon Categorie:Persoon in de 16e eeuw Categorie:Persoon in de 15e eeuw