miniatuur|Het Olde Rondeel rond 1571. Fragment van de Kaart van Groningen uit de Civitates orbis terrarum van Braun en Hogenberg miniatuur|Fragment van de Kaart van de belegering van Groningen in 1594 met de situatie rond het Olde Rondeel. Ten noorden van het rondeel de molen op de locatie van de vroegere Aduardertoren.
Het Olde Rondeel, oorspronkelijk Aduarderrondeel, Awerderrondeel, Nieuwe Rondeel of Grote Rondeel genoemd, was een versterking aan zuidzijde van het Bolwerk van de verdedigingswerken van Groningen, ter vervanging van de bestaande Aduardertoren in de Nederlandse stad Groningen. Hoewel de naam anders doet vermoeden was het formeel geen rondeel, maar een halfrond bastion. De naam 'Olde Rondeel' stamt van na de versterking van het Boteringerondeel in 1574.
Het Olde Rondeel bevond zich grofweg aan het einde van de huidige Driemolendrift, ten noorden van het huidige Stationsgebouw van het hoofdstation.
In een stuk van Anthonie Duyck staat dat de Staatsen het rondeel tijdens de belegering van Groningen in 1594 Bremer Buik (Bremerbuijck) noemden.
Achtergrond De bouw van de versterking hing samen met de versterkte kracht van aanvalswapens die de stad Groningen noodzaakte tot een nieuw bouwprogramma in de jaren 1550.Lepage, D.L. (1994), Vestingen en schansen in Groningen. Eeuwenlang de hoeksteen van de nederlandse defensie. pp. 49, 51 Diverse steden in de Nederlanden waren naar voorbeeld van de Antwerpse Spaanse omwalling vanaf de jaren 1540 al begonnen met nieuwe versterkingen en de stad voelde zich vermoedelijk in toenemende mate onvoldoende versterkt.Laan, M. van der (1985), ''Het versterkte Groningen : de verdedigingswerken van Groningen, 1527 -1577''. Doctoraalscriptie middeleeuwse geschiedenis rijksuniversiteit Groningen. 2 dl. (140 p. en 59 p.). pp. 84-95. In 1550 nodigde het stadsbestuur de Italiaanse vestingbouwkundige Marcus van Verona uit voor het maken van plannen gebaseerd op het destijds geroemde Italiaanse vestingstelsel, waarbij in plaats van ronde vestingwerken (rondelen) veelhoekige bastions werden aangelegd. Hij was eerder actief in Luxemburg en Amsterdam en stelde onder andere voor om de wallen en grachten sterk te verbreden. Zijn moderniseringsplannen kostten veel geld en riepen weerstand op onder de Groningse stadsbevolking. Van Verona kwam in 1551 om het leven bij een caféruzie, maar zijn plannen vormden wel de opmaat voor de nieuwe werken. Deze werken waren zeer ingrijpend en werden in grootte slechts geëvenaard door de nieuwe stadsuitbreiding begin 17e eeuw. Bij de werken werd definitief afscheid genomen van het middeleeuwse hoogteprincipe. Makkelijk te raken hoge torens en oude muren verdwenen om plaats te maken voor brede lage verdedigingswerken.
Na een eerste serie verdedigingswerken rond de stad begin jaren 1550 werd rond 1555 begonnen met de planvorming voor de werken aan zuidzijde in 1555. Burgemeester Johan Sickinghe liet toen een maquette van een vestingwerk uit de Spaanse omwalling van Antwerpen overbrengen naar Groningen. Een dergelijk werk was echter veel te kostbaar voor de stad en daarom werd een bouwmeester uit Utrecht (mogelijk Willem van Noort) gehaald om een simpeler ontwerp te maken. Dit 'untwarpinge ende ordenatie des Rondeels ende veste an de syt nha Heerpoerte' kwam eind 1555 gereed. Mogelijk werd dit ontwerp uitgevoerd.
Bouw Tussen 1558 en 1559 werd naar ontwerp van de Utrechtse bouwmeester Berent het grootschalige Aduarderrondeel gebouwd in de nieuwe gracht tussen de Herepoort en het Hoornsediep ten zuiden van de plek van de daarvoor in 1558 afgebroken Aduardertoren.Van der Laan (1985), pp. 54-59 Dit vestingwerk werd als een van de eerste in de Nederlanden gebouwd volgens het (Oud-)Italiaans vestingstelsel: een veelhoekig bastion met inspringende flanken om zo beter flankerend vuur te kunnen geven in het gebied tussen de Herepoort en de Marwixpijpen. Bij de aanleg waren honderden werklieden betrokken. Om de kosten te dekken werden offers geëist van verschillende instanties. Zo kreeg het klooster van Aduard de opdracht 60.000 stenen te leveren en werd de helft van de inkomsten van de kerkelijke goederen van het Gorecht en het Oldambt opgeëist.
Vanaf 1555 werd tevens gewerkt aan het uitdiepen en verbreden van de grachten aan zuidzijde. Vanaf 1561 werd er gewerkt aan het verbreden van het grachtpand tussen het Hoornsediep en het nieuwe bastion. Daarbij moest het Hoornsediep tijdelijk worden afgedamd. Dat leverde verschillende malen problemen op door de sterke stroming. In 1567 brak de dam en spoelde een deel van de grondwerken rond het bastion weg.
Verdwijning Begin 17e eeuw werden de nieuwe vestingwallen van de stad aangelegd. In 1610 werd het Olde Rondeel daarbij gewijzigd naar de nieuwe Olde Rondeelsdwinger.
Categorie:Voormalig bouwwerk in Groningen (stad) Categorie:Geschiedenis van Groningen (stad)