Weteringschans 255-259, Reguliersgracht 138-142 is een complex aan herenhuizen op de hoek Weteringschans en Reguliersgracht te Amsterdam-Centrum. In het verleden hebben hier adreswijzigingen voortgedaan, zodat er in de nummering geschoven is.
Achtergrond De Weteringschans, dan nog alleen Schans geheten, diende eeuwenlang als vesting- dan wel stadswal van Amsterdam. Dit in combinatie met Lijnbaansgracht en Singelgracht. In het eerste kwart van de 19e eeuw, toen Amsterdam (alweer) aan uitbreiding dacht, werden die stadswallen afgebroken. Op de vrijkomende plek moest woningbouw komen, maar er kwamen in eerste instantie ook bedrijventerreinen, eind 19e eeuw weer vervangen door woningbouw. De woonbebouwing van de Weteringschans tussen de Weteringplantsoenen en het Frederiksplein kwam pas op gang in het laatste kwart van de 19e eeuw, toen Amsterdam ook begon te bouwen aan haar 19e-eeuwse gordel buiten de Singelgracht. Ter plaatse was dat De Pijp. Daar waar in De Pijp revolutiebouw plaatsvond (kopen grond, goedkoop bouwen, verkopen/verhuren, volgende stuk grond kopen), werden aan de Weteringschans woningen van het betere soort neergezet voor de gegoede burgerij. De gevelwand laat daarbij binnen bebouwen van perceel tot perceel een opmerkelijke samenhang in architectuur zien; (bijna) alle gebouwen werden in historiserende of neostijlen opgetrokken.
Gebouw Het gebouw vormt het sluitstuk van een reeks soortgelijke gebouwen aan het deel van de Weteringschans tussen de Nieuwe Vijzelstraat en de (verlengde) Reguliersgracht. Het adres was ten tijde van de ontwerpfase nog niet bekend. Architect Eduard Cuijpers meldde dan ook het ontwerp van “vier woonhuizen op het terrein van de voormalige Hollandsche Gasfabriek aan de Weteringschans”. De bouwstijl is conform de gehele gevelwand, die hier eindigt, neorenaissance en heeft ook een conforme opzet. Boven een souterrain en bel-etage zijn drie woonetages zichtbaar onder een zolderverdieping met kap. Een ongedateerde foto uit het Stadsarchief laat de basisopzet nog goed zien, alhoewel daar ten opzichte van het origineel al twee sierlijke topgevels zijn afgeknot. Het gebouw is rijk versierd in een gevel die (dan nog) grotendeels zichtbaar baksteen heeft. Er zijn banden, hoekstenen en hier en daar losse stenen van natuursteen zichtbaar en geaccentueerd. Het geheel lijkt symmetrisch, maar is het niet. Er zijn verspringende portieken, raampartijen, erkers en zelfs een enkele loggia. Met de erkers is iets bijzonders aan de hand. Ze zijn dan weer voor de eerste verdieping, dan weer voor de tweede verdieping gehangen, maar niet samen en niet voor de derde verdieping. Het meest inventieve is de raampartij van Reguliersgracht 138. Daar zijn boven elkaar zichtbaar een balkon, een erker en een loggia. Voorts is er over de gehele gevel de tegenstelling tot de raamwerken rondom de vensters en deuren. Op de begane grond hebben ze alle een rondboogconstructie, daarboven zijn ze rechthoekig op een enkele na. Alle drie de hoeken zijn risalerend opgetrokken.Stadsarchief Amsterdam: Beeldbank: ongedateerde foto
In de loop der jaren is er nogal wat aan het gebouw gewijzigd; zo is een originele toegangsdeur vervangen door een winkelpui; tentdaken op de hoeken zijn verdwenen en de topgevels aldaar zijn afgeknot.
Desalniettemin werd het complex tot gemeentelijk monument verklaard, mede door de ensemblewaarde in de gevelwand. Bovendien is het gebouw bijzonder gedetailleerd uitgevoerd (signatuur van Cuijpers). Tot slot constateerde de verantwoordelijke dienst dat de zijgevels en achtergevel aan de gracht ontdaan zijn van overbodige versieringen; ze zijn gericht op functionaliteit.
Jacob Olie Stadsfotograaf Jacob Olie legde de bouw omstreeks 1890 vast. Ook was hij erbij toen het was opgeleverd. Op die foto's staat dit gebouw los van de rest. Er is nog een opening op de plaats waar Weteringschans 253 gebouwd zal gaan worden. Weteringschans 247-251 staat er al wel, maar dan is er nog een gapend bouwterrein te zien.
Afbeeldingen
Categorie:Bouwwerk in Amsterdam-Centrum Categorie:Gemeentelijk monument in Amsterdam Categorie:Bouwwerk van Eduard Cuypers