Risco Caído is een archeologische vindplaats op het Spaans eiland Gran Canaria, zo'n drie kilometer ten noordnoordwesten van het centrum van Artenara. Het omvat een groep van 21 grotten gelegen op de linkeroever van de Barranco Hondo, op ongeveer 100 meter boven zeeniveau, uitgegraven in het vulkanische gesteente van de klif van de kloof. Deze grotten werden minstens 600 jaar gebruikt voor huisvesting en landbouw- en veeteelt, onder meer door de Guanchen, de oorspronkelijke troglodiete bewoners, en men vermoedt dat ze tot het begin van de 20e eeuw bewoond waren. De locatie bevat prehistorische grotwoningen, tempels en graanschuren die worden toegeschreven aan de pre-Spaanse cultuur van de Canarische Eilanden.
Een grot (aangeduid als C6) zou een almogarén of ontmoetingsplaats zijn geweest voor de Faycanes (Canarische priesters). De grot heeft de bijzonderheid van haar gewelfde structuur (een uniek geval op de eilanden) en heeft een kunstmatig gat dat, wanneer het licht van de dageraad rijst, een eigenaardig optisch effect veroorzaakt op de beelden die op de muur van de grot zijn afgedrukt. De tekeningen van driehoeken (mogelijk afbeeldingen van de schaamstreek) suggereren dat het een tempel is gewijd aan vruchtbaarheid. Er wordt door sommigen ook aangenomen dat het als astronomisch observatorium werd gebruikt.
De site ligt in het hart van de Caldera de Tedeja, en werd door Miguel de Unamuno in 1911 in zijn Por tierras de Portugal y de España omschreven als: "Langs paden sneden we steile en steile aardverschuivingen door, we zagen de Tejeda-vallei. Het schouwspel is indrukwekkend. Al die zwarte muren van de grote caldera, met hun kammen die lijken te kantelen, met hun rechtopstaande rotsen, geven de indruk van een Dantesk visioen. Niets anders kan de ketels van de hel zijn die de Florentijnen bezochten. Het is een enorme commotie vanuit de diepten van de aarde. Het lijkt allemaal op een versteende storm, maar meer een storm van vuur, van lava, dan van water."
Werelderfgoed Op 7 juli 2019 werd het cultuurlandschap Risco Caído tijdens de 43e sessie van het Unesco Werelderfgoedcomité benoemd tot UNESCO Werelderfgoed. Het werelderfgoedcomité stelde: "Gelegen in een uitgestrekt bergachtig gebied centraal op het eiland van Gran Canaria, bestaat Risco Caído uit kliffen, ravijnen en vulkanische formaties in een landschap van rijke biodiversiteit. Het landschap omvat een groot aantal troglodytische nederzettingen — habitats, graanschuren en cisternen — waarvan de leeftijd bewijst van de aanwezigheid van een pre-Hispanische cultuur op het eiland, die zich in isolatie heeft ontwikkeld, vanaf de komst van Noord-Afrikaanse Berbers, rond het begin van onze tijd, tot de eerste Spaanse kolonisten in opdracht van de Kroon van Castilië in de 15e eeuw. Het troglodietencomplex omvat ook cultusholtes en twee heilige tempels, of almogarenes — Risco Caído en Roque Bentayga — waar seizoensgebonden ceremonies werden gehouden. Men denkt dat deze tempels verbonden zijn met een mogelijke cultus van de sterren en Moeder Aarde." Risco Caido and the Sacred Mountains of Gran Canaria Cultural Landscape, Unesco World Heritage Convention, De beschrijving is beschikbaar onder licentie CC-BY-SA IGO 3.0 De beschermde site heeft een oppervlakte van 9,425 ha omgeven door een beschermde bufferzone van 8,557 ha. Het beschermd gebied strekt zich uit over grondgebied van de gemeenten Agaete, Artenara, Gáldar en Tejeda. Het was de eerste werelderfgoedlocatie van het eiland Gran Canaria en de provincie Las Palmas en de vierde van de Canarische Eilanden. Twee jaar eerder, in 2017, werd Risco Caído beschermd als Spaans Bien de Interés Cultural in de categorie Archeologische Zone (Zona Arqueológica) en werd de site voorgedragen door Spanje bij de Unesco en toegevoegd aan de tentatieve werelderfgoedlijst.
Critici De opname van Risco Caído in de werelderfgoedlijst is bekritiseerd door wetenschappers zoals de wiskundige José Barrios, die vindt dat er weinig wetenschappelijke reden is om Risco Caído als een aboriginal astronomisch observatorium te beschouwen of om de institutionele overbescherming van deze vindplaats boven andere gebieden op Gran Canaria, zoals de archeologische site van de Cuatro Puertas in Telde, te steunen. Geograaf Eustaquio Villalba heeft ook het bestaan van een astronomisch observatorium in Risco Caído ter discussie gesteld. Beide bekritiseren het feit dat één enkel artikel (dat zij beschouwen als een "weinig wetenschappelijke basis"), geschreven door de ontdekker van de site, Julio Cuenca, voldoende is geweest voor de status van werelderfgoed. Los que rompen la unanimidad sobre Risco Caído, elDiario.es Periodismo a pesar de todo, 4 augustus 2019, geraadpleegd op 21 augustus 2026.
Volgens Barrios is er geen wetenschappelijk onderzoek dat de archeologische astronomische hypothese ondersteunt (de fundamentele reden waarom de locatie als werelderfgoed werd erkend). Hij beweert dat er geen astronomische markeringen zijn die deze theorie zouden kunnen verifiëren en dat er geen enkel technisch rapport is dat dit ondersteunt.
Categorie:Werelderfgoed in Spanje Categorie:Gran Canaria