Willem Joan van Oosterzee (Rotterdam, 23 februari 1791 – aldaar, 6 mei 1847) was een Nederlands tekenmeester, portretschilder, kunsthandelaar en prentuitgever. In de eerste helft van de negentiende eeuw dreef hij in Rotterdam een prenten- en kunstzaak, waar ook tekenbenodigdheden werden verkocht. Als uitgever en verkoper was hij betrokken bij prenten van onder anderen Quirijn Maurits Rudolph Ver Huell, Huib van Hove en Charles Rochussen. Zijn zoon Willem Joan Hendrik van Oosterzee (1815–1861), tekenaar, etser, kunsthandelaar en daguerreotypist, zette de onderneming voort.
Leven
Van Oosterzee was een zoon van Henrik van Oosterzee (1752–1816), koopman en assuradeur te Rotterdam, en Maria Christina Koemans (1753–1800). Hij behoorde tot het patriciërsgeslacht Van Oosterzee en was een kleinzoon van de kapitein-ingenieur en cartograaf Michiel Mattheus van Oosterzee (1720–1774).
Op 29 mei 1816 trouwde hij in Rotterdam met Johanna Hendrina Schemmer (1785–1851). Hun zoon Willem Joan Hendrik was het jaar daarvoor geboren en werd bij het huwelijk van zijn ouders erkend.
Van Oosterzee was al in de jaren 1820 als kunsthandelaar werkzaam. In de Rotterdamse registers van afgegeven buitenlandse paspoorten wordt hij op 22 mei 1824, 17 september 1825 en 5 oktober 1827 telkens als „kunsthandelaar” vermeld. De aanvragen betroffen reizen naar Frankrijk en Duitsland.
Van Oosterzee overleed op 6 mei 1847 in Rotterdam, 56 jaar oud.
Kunsthandel en uitgeverij
thumb|upright=1.05|Vertrek van de Rotterdamse veldschutterij in 1830, naar ontwerp van Quirijn Maurits Rudolph Ver Huell en uitgegeven door W.J. van Oosterzee
In 1834 had Van Oosterzee een prentenwinkel in Rotterdam. Vanaf 1838 wordt zijn onderneming aan de Hoogstraat als kunstzaak vermeld. Naast prenten en andere kunstvoorwerpen verkocht hij er materialen voor tekenen en schilderen.
Van Oosterzee trad bij uiteenlopende prenten als uitgever op. Tijdens de Belgische Revolutie gaf hij onder meer de grote lithografie Het vetrek der Veldschutterij van Rotterdam waaronder een groot aantal Vrijwilligers, in het Jaar 1830 uit. De voorstelling werd ontworpen door Ver Huell en gedrukt door Johannes Paulus Houtman in Utrecht. Op het exemplaar in het Rijksmuseum bevindt zich de blindstempel „W.J.V.O.” van Van Oosterzee. Ook bij een grote prent van het bombardement van Antwerpen uit 1830–1831, naar een ontwerp van Antonie Waldorp, staat hij als uitgever vermeld en komt dezelfde blindstempel voor.
thumb|upright=1.05|Het Schielandshuis in 1835, een van de acht lithografieën uit Gezigten der Stad Rotterdam van Huib van Hove, die via Van Oosterzees zaak werden verkocht
In 1835 was zijn zaak verkooppunt van Gezigten der Stad Rotterdam, een reeks van acht lithografieën naar tekeningen van Huib van Hove. De reeks toonde onder meer het Schielandshuis, de Beurs, de Korenbeurs, de Oude Haven en de Grote of Sint-Laurenskerk.
Het Rijksmuseum bezit daarnaast verschillende lithografieën van de Belgische kunstenaar Jean-Baptiste Madou uit 1835–1837 waarbij Van Oosterzee als Rotterdamse uitgever wordt genoemd naast uitgevers in Brussel en Parijs.
Vanaf 1839 gaf Van Oosterzee tevens Rotterdamse stadsgezichten uit die door Charles Rochussen waren ontworpen en door Hermanus Johannes van den Hout werden gelithografeerd. Tot deze reeks behoorden onder meer gezichten op de Laurenskerk en andere plaatsen in Rotterdam.
Ook portretten maakten deel uit van zijn fonds. Zo werd bij Van Oosterzee een anoniem gelithografeerd portret uitgegeven van de advocaat, letterkundige en oudheidkundige Willem Cornelis Ackersdijck (1760–1843). Daarnaast gaf hij een lithografisch portret uit van luitenant-generaal Bernardus Johannes Cornelis baron Dibbets, naar Antonie Waldorp.
In 1844 trad Van Oosterzee samen met S. van Reyn Snoeck op als uitgever van een geïllustreerde beschrijving van de begrafenisplechtigheden van koning Willem I. De uitgave bevatte een afbeelding van de lijkstoet, getekend en op steen gebracht door Charles Rochussen. Het werk werd kort na verschijnen besproken in de Vaderlandsche Letteroefeningen.
Kunstenaarschap
Naast zijn werkzaamheden als kunsthandelaar en uitgever was Van Oosterzee zelf tekenmeester en portretschilder. Zijn naam komt op veel negentiende-eeuwse prenten voor, maar daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen zijn eigen kunstenaarschap en zijn rol als uitgever of verkoper. In museumcatalogi wordt bij verschillende prenten waarop zijn naam voorkomt een andere kunstenaar als tekenaar, ontwerper of prentmaker genoemd en Van Oosterzee als uitgever of verkoper.
Willem Joan Hendrik van Oosterzee
Willem Joan Hendrik van Oosterzee (1815–1861) was kunsthandelaar, etser, tekenaar en daguerreotypist.
Al vóór het overlijden van zijn vader was hij betrokken bij de grafische productie. Museum Boijmans Van Beuningen vermeldt hem in 1837 als drukker van Le Cortège. 1541, een lithografie van Jean-Baptiste Madou.
Na het overlijden van zijn vader zette Willem Joan Hendrik de kunsthandel voort. Vanaf 1851 was zijn zaak gevestigd aan de Noordblaak, waar hij eveneens tekenbenodigdheden verkocht. Het Rijksmuseum registreert hem onder meer als mede-uitgever, naast Frans Buffa & Zonen in Amsterdam, van een mezzotintportret van zijn neef, de theoloog Johannes Jacobus van Oosterzee.
Willem Joan Hendrik trouwde in 1842 met Jeannette Joanna van der Ven (1822–1911). Na zijn overlijden in 1861 zette zij de onderneming korte tijd als kunsthandelares voort aan de Korte Hoofdsteeg.
Collecties
Prenten die door Willem Joan van Oosterzee werden uitgegeven of via zijn zaak werden verkocht, bevinden zich onder meer in de collectie van het Rijksmuseum. Het Nationaal Archief bewaart eveneens een exemplaar van de lithografie van het vertrek van de Rotterdamse veldschutterij in 1830, waarbij Van Oosterzee als uitgever wordt vermeld. Werk waarbij Willem Joan Hendrik als drukker of uitgever betrokken was, bevindt zich onder meer in het Rijksmuseum en Museum Boijmans Van Beuningen.
Literatuur
Eva Geudeker, „Haagse en Rotterdamse kunstenaars op reis in de eerste helft van de negentiende eeuw. Registers van afgegeven paspoorten voor het buitenland in het Haags Gemeentearchief en het Stadsarchief Rotterdam”, Oud Holland, jrg. 129, nr. 3/4, 2016, p. 177–190. D.G. van Epen (red.), Nederland's Patriciaat, deel 17, 's-Gravenhage, 1927, p. 257–281. P.A. Scheen, Lexicon Nederlandse beeldende kunstenaars 1750–1950, 's-Gravenhage, 1969.
Zie ook
Van Oosterzee
Categorie:Nederlands kunsthandelaar Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Nederlands tekenaar Categorie:Nederlands uitgever Categorie:Geschiedenis van Rotterdam