De Gouvernestraat is een straat in de Rotterdamse wijk het Oude Westen, tussen de West-Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg. De straat werd in 1862 ontwikkeld door bouwondernemer J. Gouverne, naar wie zij werd genoemd, en behoort daarmee tot de oudste straten van de wijk.
Anders dan veel van de min of meer evenwijdig lopende straten in het Oude Westen, die overwegend een woonfunctie kregen, kende de Gouvernestraat van oudsher een opvallende menging van wonen, bedrijvigheid en maatschappelijke en culturele voorzieningen. Aan beide uiteinden sluit de straat aan op belangrijke winkelstraten: de West-Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg. Tot de bekendste voorzieningen aan de straat behoorden het cultuurgebouw Ons Huis, later LantarenVenster en tegenwoordig KINO, en het multifunctionele complex Odeon.
Geschiedenis
Ontstaan en bedrijvigheid De Gouvernestraat werd in 1862 aangelegd in het toen nog grotendeels onbebouwde gebied ten westen van Rotterdam. Bouwondernemer J. Gouverne ontwikkelde de straat en liet er de eerste woningen bouwen. Het gebied behoorde destijds tot het grondgebied van Delfshaven; de gemeentegrens met Rotterdam liep tot de annexatie van Delfshaven in 1886 door het gebied tussen de Gouvernestraat en de Westersingel.
Na de Gouvernestraat volgden in de omgeving onder meer de aanleg van de Batavierenstraat, Anna Paulownastraat en Drievriendenstraat. De Gouvernestraat raakte al vroeg vrijwel geheel bebouwd tussen de West-Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg.
Door de ligging dicht bij het stadscentrum vestigden zich in de Gouvernestraat relatief veel bedrijven. Op binnenterreinen en achter de woonbebouwing ontstonden fabrieken, werkplaatsen en pakhuizen. Onder de bedrijven die hier waren gevestigd bevonden zich de Stereo Beschuit- en koekfabriek, de Coöperatieve IJsfabriek Rotterdam, een beddenfabriek van Vroom & Dreesmann en stalhouderij De Bruin, die zich toelegde op trouwrijtuigen.
thumb|right|260px|Herinneringsbord van de Coöperatieve IJsfabriek Rotterdam, die aan de Gouvernestraat was gevestigd
Deze combinatie van woningen en bedrijvigheid gaf de straat een eigen karakter binnen de wijk. Bedrijfsruimten bevonden zich vaak op de begane grond of op dichtbebouwde binnenterreinen achter de woningen.
Ons Huis, LantarenVenster en KINO Een belangrijke culturele bestemming ontstond aan Gouvernestraat 129-133. Hier werd in 1909 het gebouw Ons Huis geopend. Het was bedoeld voor volksontwikkelingswerk en moest onder meer bijdragen aan ontmoeting en culturele ontwikkeling van verschillende bevolkingsgroepen. Het gebouw behoorde tot de cultuurgebouwen in deze omgeving die de Tweede Wereldoorlog overleefden.
Na de oorlog kregen kunstenaars er werk- en expositieruimte. In 1949 verbouwde architect Jaap Bakema een deel van het complex tot de filmzaal 't Venster. In de foyer kwam een expositieruimte waar onder meer moderne en avant-gardistische kunst werd getoond. Rond de aanwezige lithopers ontstond een groep Rotterdamse grafici die later bekend werd als de Venstergroep.
Bakema verbouwde in 1952 ook de voormalige schouwzaal tot theater De Lantaren. Film, theater, beeldende kunst, muziek en later dans kwamen zo in hetzelfde complex bijeen.
thumb|right|260px|De Gouvernestraat met links Ons Huis, De Lantaren en 't Venster in 1969
Vanaf 1969 nam de Rotterdamse Kunststichting het beheer van De Lantaren over; later werden ook de filmzalen daarbij betrokken. De instellingen gingen uiteindelijk verder als Lantaren/Venster. Het gebouw speelde tevens een belangrijke rol in de geschiedenis van het International Film Festival Rotterdam: in 1973 vond hier de tweede editie van het festival plaats en gedurende vele jaren bleef het een belangrijke festivallocatie.
LantarenVenster verhuisde in 2010 naar de Wilhelminapier. Na een verbouwing opende in oktober 2016 in het historische gebouw filmtheater KINO. Het pand behield daarmee zijn culturele functie. KINO beschikt over meerdere filmzalen, horeca en werkruimten voor de audiovisuele sector.
thumb|right|260px|KINO in het voormalige gebouw van Ons Huis en LantarenVenster in 2024
Odeon Een tweede belangrijke maatschappelijke en culturele voorziening in de Gouvernestraat was Odeon. Het complex werd in 1924 ontworpen door architect A.F. Aalbers en gebouwd door de gebroeders Aalbers in samenwerking met het aannemersbedrijf van hun vader. Een bestaande beddenfabriek op het achterterrein werd in het complex opgenomen.
Odeon was opgezet als multifunctioneel complex. Het omvatte onder meer een feestzaal met foyer, bedrijfsruimten, pakhuizen en een schouwburg- en balzaal. In de loop van zijn bestaan vonden er toneelvoorstellingen, filmvertoningen, feesten, trouwerijen, concerten en bokswedstrijden plaats.
Tijdens de stadsvernieuwing van het Oude Westen kreeg het gebouw opnieuw een belangrijke functie als ontmoetings- en activiteitencentrum voor buurtbewoners. Het werd meerdere malen verbouwd en uitgebreid, onder meer met sport- en multifunctionele ruimten.
Na bijna een eeuw verkeerde het complex in slechte bouwkundige staat. Het werd onder meer getroffen door verzakkingen, lekkages en achterstallig onderhoud en werd uiteindelijk in 2023 gesloopt.
Op dezelfde plaats verrees tussen 2023 en 2026 een nieuw woongebouw naar ontwerp van Happel Cornelisse Verhoeven Architecten. Het nieuwe Odeon telt 113 huurwoningen: 54 sociale huurwoningen, 57 middenhuurwoningen en twee woningen in de vrije sector. Daarnaast kwamen er onder meer een kinderdagverblijf en gemeenschappelijke ruimte.
Het complex werd in juli 2026 opgeleverd. Het ontwerp verwijst in materiaalgebruik en architectuur naar het voormalige Odeon, terwijl het gebouw enkele meters uit de oude rooilijn is teruggelegd, waardoor de Gouvernestraat ter plaatse breder werd. In een van de gevels is een door bewoners gekozen gedicht van stadsdichter Elfie Tromp in het metselwerk opgenomen.
Stadsvernieuwing Aan het begin van de jaren zeventig verkeerde veel negentiende-eeuwse bebouwing in het Oude Westen in slechte staat. Aanvankelijke plannen voor grootschalige sloop en nieuwbouw stuitten op verzet van bewoners en de Aktiegroep Het Oude Westen. Uiteindelijk werd gekozen voor een stadsvernieuwingsaanpak waarin behoud, renovatie en vervangende sociale woningbouw werden gecombineerd.
thumb|right|260px|De Gouvernestraat richting de Nieuwe Binnenweg tijdens de stadsvernieuwingsperiode in 1971
Een van de eerste nieuwbouwprojecten binnen deze aanpak werd in de Gouvernestraat gerealiseerd. Architect Ben Hoek van Studio Acht ontwierp een reeks bouwblokken met gestapelde maisonnettes, het latere Gouverneblok. Om de lange en smalle straat plaatselijk te onderbreken werd de straat tussen enkele bouwblokken verbreed en ontstond ruimte voor spelen en parkeren.
thumb|right|260px|Het Gouverneblok, een vroeg stadsvernieuwingsproject in de Gouvernestraat
Het Gouverneblok werd tussen 2018 en 2022 gerenoveerd. Daarbij werden onder meer de oorspronkelijke raamverdelingen en architectonische kenmerken hersteld. De renovatie behoorde in 2023 tot de juryselectie van de Rotterdam Architectuurprijs.
Achter het voormalige Odeon werd in 1987–1988 het Wijkpark Oude Westen aangelegd. Het park kreeg een toegang aan de Gouvernestraat en vormde een belangrijk onderdeel van de stadsvernieuwing, die behalve nieuwe woningen ook meer groen en openbare ruimte in de dichtbebouwde wijk moest brengen.
Kunst in de openbare ruimte thumb|right|260px|Wall 636 van André Smits aan de Gouvernestraat
Aan de Gouvernestraat bevindt zich het grootschalige muurkunstwerk Wall 636 van de Rotterdamse kunstenaar André Smits. Het werk werd in 2018 aangebracht op een gevel bij de voormalige kapperszaak Montie en maakt deel uit van Smits' internationale project Artist In The World. Smits had sinds 2008 kunstenaars in hun ateliers gefotografeerd en bracht in de Rotterdamse muurschildering de namen samen van 636 kunstenaars uit de stad.
In 2022 breidde Smits het werk uit over de hoek richting de Nieuwe Binnenweg. Aan de kunstenaarsnamen werden meer dan honderd namen van bewoners uit het Oude Westen toegevoegd, waarmee het kunstwerk tevens een eerbetoon aan de buurt werd.
In 2023 kwam aan Gouvernestraat 2b een tweede grote muurschildering. Streetartkunstenaar Eelco van den Berg, bekend als I am Eelco, maakte het werk in opdracht van Mantelfoon en Cretopia als eerbetoon aan Rotterdamse mantelzorgers. De muurschildering werd opgenomen in het Rotterdam Street Art Museum.
Huidige straat De Gouvernestraat vormt tegenwoordig een noord-zuidverbinding door het Oude Westen tussen de West-Kruiskade en de Nieuwe Binnenweg. Het grootste deel van de bebouwing heeft een woonfunctie, maar de historische menging van wonen, cultuur, maatschappelijke voorzieningen en kleinschalige bedrijvigheid is nog steeds herkenbaar.
Door de opeenvolgende bouwfasen bestaat het straatbeeld uit een mengeling van laat-negentiende- en vroegtwintigste-eeuwse bebouwing, stadsvernieuwingsarchitectuur uit de jaren zeventig en tachtig en recente nieuwbouw. Het historische cultuurgebouw van Ons Huis en KINO, het Gouverneblok, het nieuwe Odeon en verschillende muurschilderingen weerspiegelen daarbij verschillende perioden uit de ontwikkeling van het Oude Westen.
Zie ook Oude Westen West-Kruiskade Nieuwe Binnenweg LantarenVenster Wijkpark Oude Westen
Categorie:Straat in Rotterdam Centrum Categorie:Oude Westen