thumb|Morswegbunker. De toegang leidt naar de kabelruimte; de hoofdingang werd na de oorlog dichtgemetseld. thumb|Centrale ruimte. De haak is om een hangmat aan op te hangen. thumb|Pantserdeur die leidt van de centrale ruimte naar de gassluis. Plattegrond|thumb De Morswegbunker, ook Telefoonschakelstation 616, is een communicatiebunker uit de Tweede Wereldoorlog, deel van de Atlantikwall, gelegen aan het Morspad (bij de Morsweg) in Leiden. Het is de enige overgebleven bunker in Leiden.Open Monumentendag, Morswegbunker.
Geschiedenis Tijdens de bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog waren de Duitsers beducht voor een geallieerde landing aan de kusten. Om dit te voorkomen bouwden ze de Atlantikwall. Mochten de geallieerden tussen Den Haag en Katwijk aan land komen, dan zou Leiden de eerste grote plaats zijn die veroverd moest worden. In de zomer van 1943 begonnen de Duitsers Leiden te versterken. De Morswegbunker zou als Großschaltstelle (groot schakelpunt) dienen bij een aanval en het zorgen dat er telefonisch contact met de buitenwereld bleef. De locatie van deze bunker was centraal in Leiden, aangezien de bunker vlak naast het militair hospitaal (gesloopt in 1951Bunkerdag, Telefoonschakelstation 616.) stond en nabij de kazerne aan de Morspoort. De Ortskommandantur (hoofdkwartier) zat op Boerhaavelaan 6. Na D-Day op 6 juni 1944 verloor de bunker zijn nut - de Duitsers verwachtten geen landing meer aan de Hollandse kust - en in het najaar van 1944 ontdekte het Leidse verzet dat de bunker niet meer in gebruik was. Na de oorlog wilde men af van de bunker. De toegangen werden grotendeels dichtgemetseld,Sleutelstad, Morswegbunker mogelijk museum, d.d. 7 april 2026. maar pas in 1984 werd een slooppoging ondernomen, die mislukte. In 2010 werd de gemeente Leiden eigenaar van de bunker. In 2014 werd de bunker aangewezen als gemeentelijk monument. Anno 2026 is de Stichting Bunker Leiden actief, die samen met de gemeente onderzoekt of de bunker gerenoveerd kan worden en kan worden ingericht als museum.
Omschrijving De Morswegbunker heeft sinds 2015 het officiële adres Morspad 2 in plaats van Morsweg bij 1.Erfgoed Leiden, Morspad 2. De bunker van gewapend beton ligt aan de noordwestzijde van de Morsweg. De bunker is van het type R616 Großschaltstelle (groot schakelpunt), waarvan er in Nederland 17 zijn gebouwd. De toegangen tot de bunker bevinden zich aan de noordoostelijke zijde. De bunker heeft muren van 3,5 meter dik en is voorzien aan de zijde van de Morsweg van een gemetselde gevel met nepramen om ontdekking te bemoeilijken. De bunker bestaat uit een zestal ruimtes. De meest oostelijke ruimte is een ruimte voor een kleine geschutskoepel; deze is anno 2026 niet bereikbaar omdat de toegang is dichtgemetseld. Ten noordwesten hiervan bevindt zich een kabelruimte (een rechthoek lopende van noordoost naar zuidwest) met een toegang aan de noordoostelijke buitenzijde. Via een nooduitgang in de vorm van een kruipvenster, dat zich zo'n tachtig centimeter boven de grond bevindt, is er verbinding met de centrale ruimte. Anno 2026 is dit de enige toegang tot de bunker. Via een pantserdeur in de noordoostelijke hoek van de centrale ruimte komt men in de gassluis terecht. Deze ruimte was bedoeld om de rest van de bunker te beschermen en af te sluiten in het geval van een gasaanval. Hier zijn resten van de douche te zien aan de noordwestelijke kant. Aan de zuidoostelijke zijde zit een deur die leidt naar de entreeruimte en de noordoostelijke hoofdingang die na de oorlog aan de buitenzijde werd dichtgemetseld. Aan de noordoostzijde zit een pantserdeur die leidt naar een kleine ruimte met een schietgat dat uitzicht geeft op de ruimte voor de hoofdingang. Ook deze is aan de buitenzijde dichtgemetseld.
In de centrale ruimte kwamen telefoonkabels binnen uit Gouda en Utrecht. De gaten in de vloer hiervoor zijn nog zichtbaar langs de zuidoostelijke en zuidwestelijke muur. Ook zijn er nog haken te zien waaraan in totaal zes hangmatten konden worden bevestigd. Dit was bedoeld voor de kabelherstelploeg. Resten van de aansluitingen voor de bunkerkachel (aan de westelijke zijde) en voor luchtverversing (aan de noordelijke zijde) zijn nog aanwezig.
Bezoeken De Morswegbunker is gesloten voor publiek en wordt enkel geopend op Open Monumentendag en de Bunkerdag. Entree is enkel mogelijk via de kabelruimte en een kruipvenster/nooduitgang.
Categorie:Atlantikwall Categorie:Gemeentelijk monument in Leiden