De Gau Südhannover-Braunschweig (Nederlands: Gouw Zuid-Hannover-Brunswijk) was een bestuurlijke indeling van de NSDAP. Het gouw bestond van 1928 tot 1945. Het omvatte gedeeltelijke gebieden van de Vrijstaat Brunswijk en Vrijstaat Pruisen.
Na de oorlog werd de gouw opgeheven en de gebieden toegekend aan Nedersaksen in West-Duitsland.
Geschiedenis De gouw ontstond in het kader van een organisatorische hervorming van de NSDAP door de samenvoeging van de Gaue Süd-Hannover (opgericht in 1925 onder Ludolf Haase) en Braunschweig op 1 oktober 1928. De gouw-hoofdstad en daarmee de bestuurszetel was Hannover. De gouwleiding was gevestigd in de Dincklagestraße 3–5 in Hannover-Königsworth.Wayback Machine: adresssenlijst. Geraadpleegd op 16 september 2026.
Vanaf 1933 stond de gouwleider aan de staatszijde tegenover verschillende instanties in de territoria, wat leidde tot competentieproblemen: ten eerste de Oberpräsident (Eerste President) Viktor Lutze van de Pruisische provincie Hannover met de Regierungsbezirke Hannover (onder Rudolf Diels 1936–1942) en Hildesheim (onder Hermann Muhs 1933–1937), en ten tweede de Rijksstadhouder Friedrich Wilhelm Loeper (en diens opvolgers) in de deelstaat Brunswijk. Brunswijk had daarnaast nog een eigen minister-president, Dietrich Klagges, die zonder succes streefde naar de oprichting van een eigen gouw Ostfalen. Aan de partij werden steeds meer staatstaken overgedragen, waardoor de grenzen in toenemende mate vervaagden. In 1941 werd de gouwleider Lauterbacher zelf Eerste President van de provincie Hannover.
In de Rijksdag werd voor het gelijknamige kiesdistrict van 1928 tot 1933 de op het platteland zeer succesvolle Goslaarse agitator en NSDAP-Bezirksleiter (districtsleider) Werner Willikens gekozen, die na 1933 opklom tot staatssecretaris op het Berlijnse ministerie van Landbouw. In 1933 organiseerde Leopold Gutterer het Reichserntedankfest (Rijksoogstdankfeest) op de Bückeberg bij Hamelen.
Nabij Helmstedt lag de Gauschulungsburg van de Hitlerjugend, burcht Campen bij Flechtorf, waar tussen 1932 and 1937 scholingen van HJ-leiders plaatsvonden die model stonden voor de kaderscholing. In Wennigsen (Deister) bestond de Gauführerschule 'Bernhard Rust' (vrije vertaling: gouwleidersschool) voor de scholing van NSDAP-functionarissen.
Het wapen van de gouw maakte gebruik van het (witte) (Neder)Saksenros op een rode achtergrond.
De gouwleidingen waren op cruciale wijze betrokken bij de Jodenvervolgingen en oorlogsmaatregelen. Zo werden tijdens de "Aktion Lauterbacher" op 3 en 4 september 1941 de ruim 1000 nog levende Joden in Hannover in 14 Judenhäuser (Jodenhuizen) samengeperst, voordat in december 1941 de deportaties begonnen.HANNOVER.DE: Hannovers Jüdinnen und Juden mussten in „Judenhäuser“ ziehen. Geraadpleegd op 16 september 2026.https://e-government.hannover-stadt.de/: Anbringung einer neuen Stadttafel über das ehemalige "Judenhaus" Herschelstraße 31. Geraadpleegd op 16 september 2026.
Het gouwprincipe werd op veel regionale staatsinstellingen en verenigingen overgedragen:
In het Gauarbeitsbezirk (gouw-arbeidsdistrict) Südhannover-Braunschweig waren volgens gegevens van 30 september 1944 ongeveer 252.000 dwangarbeiders tewerkgesteld. Hiervan werkten er circa 42.600 in het district van het arbeidsbureau Braunschweig en 48.780 in het district van het arbeidsbureau Hannover. De overigen waren verdeeld over de arbeidsbureau-districten Alfeld (14.970), Bassum (10.488), Goslar (15.044), Göttingen (8.673), Hameln (10.805), Hildesheim (19.485), Nienburg (13.107), Northeim (19.058) en Watenstedt-Salzgitter (38.209).Institut für Zeitgeschichte: NS-Zwangsarbeiter im Deutschen Reich. p.675. Geraadpleegd op 16 september 2026.
Concentratiekampen in de gouw In het gouw bevonden zich de buitenkampen van het concentratiekamp Neuengamme: 1. Regio Hannover (buitenkampen van Neuengamme) Hannover-Ahlem: 750TRACESOFWAR: Monument Concentratiekamp Ahlem. Geraadpleegd op 8 september 2026. Hannover-Misburg: 55TRACESOFWAR: Concentratiekamp Hannover-Misburg. Geraadpleegd op 8 september 2026. Hannover-Mühlenberg: 50KZ-Gedenkstätte Neuengamme: KZ-Außenlager Außenlagerliste, Hannover-Mühlenberg (Hanomag/Linden). Geraadpleegd op 8 september 2026. Hannover-Limmer: onbekendKZ-Gedenkstätte Neuengamme: KZ-Außenlager Außenlagerliste, Hannover-Limmer. Geraadpleegd op 8 september 2026.2. Regio Braunschweig en Salzgitter Braunschweig (Büssing-NAG): 380KZ-Gedenkstätte Neuengamme: KZ-Außenlager Außenlagerliste, Braunschweig (Büssing-NAG). Geraadpleegd op 8 september 2026. Salzgitter-Drütte: 400KZ-Gedenkstätte Neuengamme: KZ-Außenlager Außenlagerliste, Salzgitter-Drütte. Geraadpleegd op 8 september 2026. Salzgitter-Watenstedt: 5263. Zelfstandig SS-kamp: Arbeitsdorf: 6KZ-Gedenkstätte Neuengamme: KZ-Außenlager Außenlagerliste, Fallersleben (Arbeitsdorf). Geraadpleegd op 8 september 2026. Een totaal van circa 2161 gevangenen kwam om het leven.
Ambtsbekleders De volgende personen behoorden tot de gouwleiding:
Gau Süd-Hannover Gauleiter: Ludolf Haase (22 maart 1925 – 20 juli 1928Höffkes 1986, p.118.)
Gau Südhannover-Braunschweig Gauleiter: Bernhard RustInternet-Portal „Westfälische Geschichte“: Rust, Bernhard. Geraadpleegd op 16 september 2026. (1 oktober 1928Klee 2021, p.516. – november 1940Höffkes 1986, p.277.), Hartmann LauterbacherMunzinger.de: Hartmann Lauterbacher. Geraadpleegd op 16 september 2026. (3Tixier 2019, p.SS OGRUF LAUTERBACHER. / 8 december 1940Klee 2021, p.359. – 8 mei 1945Miller & Schulz 2017, p.166.Höffkes 1986, p.204.) Gauleiterstellvertreter: Karl Dincklage (1 oktober 1928 – 7 oktober 1930), Kurt Schmalz (april 1933 - augustus 1940), Hartmann Lauterbacher (8 augustus 1940 - 2 december 1940Höffkes 1986, p.205.), August Knop (januari 1941Stockhorst 2000, p.239.Herlemann 2004, p.195. - 8 mei 1945) Gauamtsleiter des Amtes für Agrarpolitik: Hartwig von RhedenForum der Wehrmacht: Übersicht des Kriegseinsatzes der Politischen Leiter der NSDAP innerhalb der Wehrmacht und Waffen-SS während des 2.Weltkriegs, Gau Sachsen. Geraadpleegd op 10 september 2026. (juli 1933 – 1945) Gauinspektor: Jann BlankemeyerArcinsys Niedersachsen und Bremen: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) 1921-1945. Geraadpleegd op 17 september 2026., Ludolf Bähre Gauwirtschaftsberater: Julius Albert Maier (1937 – 1941) Propagandaleider: Leopold GuttererMunzinger.de: Leopold Gutterer. Geraadpleegd op 18 september 2026. (1 mei 1930) Gauschulungsleiter: August Schirmer (1933) Gauamts für Kommunalpolitik: Paul SchickKlee 2021, p.533.Niedersächsische Personen: Schick, Paul. Geraadpleegd op 18 september 2026. (1935) Gauamtsleiter: Kurt Parbel (april 1941Beamte nationalsozialistische Reichsministerien: Kurt Parbel. Geraadpleegd op 18 september 2026.) Gaugeschäftsführer: Hans Willikens (1935)
KreiseWayback Machine: Verwaltungsgeschichte.de: Der Gau Süd-Hannover-Braunschweig. Geraadpleegd op 8 september 2026.
Zie ook Gauliga Südhannover-Braunschweig, de hoogste voetbalcompetitie in de gouw van 1942 tot 1945. Gauehrenzeichen Gouw (NSDAP)
Externe links Territorial.de: Gau Süd-Hannover-Braunschweig der NSDAP Calvin University: German Propaganda Archive: geïllustreerde lijst van gouwleiders Zukunft-braucht-erinnerung.de: Übersicht der NSDAP-Gaue, der Gauleiter und der Stellvertretenden Gauleiter 1933–1945 Wayback Machine: Verwaltungsgeschichte.de: Der Gau Süd-Hannover-Braunschweig Kino unterm Hakenkreuz
Südhannover-Braunschweig Categorie:Geschiedenis van Nedersaksen