Viktor Ivanovitsj Sarianidi (Russisch: Ви́ктор Ива́нович Сариани́ди)(Tasjkent, 23 september 1929 - Moskou, 22 december 2013) was een Sovjet- en Russisch archeoloog, doctor in de historische wetenschappen, buitenlands lid van de Accademia Nazionale dei Lincei (Italië), lid van de Griekse Antropologische Vereniging en erelid van de Academie van wetenschappen van Turkmenistan (2012). Hij was auteur van meer dan 30 boeken en ruim 300 wetenschappelijke publicaties.
Dankzij het werk van Sarianidi werden sporen van het land Margush, dat voorheen alleen bekend was van de Behistuninscriptie, gevonden in Bactrië en Margiana (het huidige Afghanistan en Turkmenistan). Dit gaf een nieuwe kijk op de ontwikkeling en geschiedenis van oude oosterse culturen (het archeologisch complex Bactrië-Margiana (BMAC), het Centraal-Aziatische centrum van cultuur in de bronstijd). Op het grondgebied van het huidige Turkmenistan ontdekten ze een cultuur waarin de wortels van het zoroastrisme terug te vinden zijn. Het meest opvallende site van de BMAC is Goňur depe, een grote tempelstad waar heidenen woonden die vele goden aanbaden, waaronder vuur, met tempelcomplexen van vuuraanbidders.
Biografie miniatuur|Geschatte locatie van de Margiana-beschaving, ontdekt door Victor Sarianidi Sarianidi werd geboren in Tasjkent, in een familie van Pontische Grieken. In 1952 studeerde hij af aan de Centraal-Aziatische Staatsuniversiteit. Hij was een leerling van professor Michail Masson. In 1949, toen hij nog student was, begon hij te werken in de Turkmeense SSR. Hij nam deel aan de opgravingen van nu beroemde sites zoals Tahirbaý depe, Jaz depe (1955-1956) en Togolok (jaren 70).
Van 1959 tot 2003 werkte hij bij het Instituut voor Archeologie van de Academie van Wetenschappen van de USSR (RAN).
Tegen 1990 hadden ze minstens 200 afzonderlijke nederzettingen uit de bronstijd en de vroege ijzertijd ontdekt in de oude delta van de Murghab – het land Margush. Vanaf 1974 werden opgravingen verricht in de hoofdstad van dit land, Goňur depe. De tempelstad werd gesticht aan het einde van het 3e millennium v.Chr. en bestond tot het einde van de 16e eeuw Chr. Het centrale deel, met een totale oppervlakte van ongeveer 25 hectare, bestond uit een citadel met een paleis in het midden, dat omgeven was door muren met rechthoekige torens. Buiten deze muren, in het oosten, stond de oudst bekende vuurtempel. Aan de andere zijden van de citadel werden de Tempel van het Offer (west en zuid) en het Complex van de Openbare Maaltijden (noord) gebouwd. De tempels werden omgeven door een tweede rij muren, die eveneens versterkt werden door rechthoekige torens. Ten zuiden van dit ommuurde plein bevond zich een complex van twee zwembaden, waarvan het grootste 100 bij 60 meter was. Aan de zuidelijke oever van dit bassin werd een watertempel ontdekt, waarvan het terrein erop wijst dat de bevolking van Goňur water vereerde.
In 1996 werd 350 meter ten westen van het centrale deel een grote necropolis ontdekt, die gedurende 10 jaar werd opgegraven en informatie opleverde over bijna 3000 graven.
In 2000 werd Sarianidi staatsburger van Turkmenistan.
In het voorjaar van 2004 werden aan de oostelijke oever van het Grote Bekken vijf koninklijke graven in de vorm van ondergrondse huizen ontdekt. Samen met drie enorme aarden kuilen waarin dieren en bedienden begraven lagen, vormden ze een koninklijke necropolis. In 2009 werden nog drie koninklijke graven ontdekt. In elk van de graven, die in de oudheid herhaaldelijk werden geplunderd, waren prachtige kunstwerken, rijke goudschatten en, het meest waardevolle van alles, bewaard gebleven fragmenten van decoratieve versieringen op de voorgevels van de graven te vinden: mozaïekpanelen met verhalende composities. Deze mozaïeken, gemaakt met een techniek die schilderen op gips combineert met mozaïeksteentjes, zijn momenteel de oudste verhalende mozaïekschilderijen ter wereld.
De aanwezigheid van rituelen ter bescherming van de aarde tegen rituele vervuiling, duidelijk bewijs van de cultus van Vuur en Water, evenals de cultus van de heilige hallucinogene drank Soma-Haoma, enz. gaf de archeoloog reden om aan te nemen dat hier de overtuigingen waren ontstaan waarop de zoroastrische religie zich uiteindelijk had gebaseerd. Sarianidi kwam tot een fundamentele conclusie:
miniatuur|Gouden oorbellen in Scythische stijl, afkomstig van de begraafplaats Tilya Tepe in Bactrië (het huidige Afghanistan). Van 1969 tot 1979 was Sarianidi samen met Irina Kroeglikova co-directeur van de Sovjet-Afghaanse archeologische expeditie, waar hij onderzoek en opgravingen uitvoerde van sites uit de bronstijd. In 1978 deed Victor Sarianidi in Afghanistan een ontdekking die hem op gelijke voet plaatste met beroemde archeologen uit het verleden zoals Heinrich Schliemann (de schatten van koning Priamus in Troje) en Howard Carter (de schatten van Toetanchamon). Hij slaagde erin zeven koninklijke graven van de Kushana-dynastie uit de 1e eeuw Chr. te ontdekken in Tilya Tepe, de zogenaamde "Bactrische goudschat" van 20.000 gouden voorwerpen.
Hij was de auteur van meer dan 30 boeken, waarvan het laatste, "Schatten van het oude Margiana", kort voor zijn dood werd gepubliceerd.
Op 22 december 2013 overleed de wetenschapper na een kort, ernstig ziektebed op 85-jarige leeftijd. Hij werd begraven in Moskou op de Trojekoerovskoje-begraafplaats, sectie 20.
Prijzen Bekroond met internationale prijzen:
Gouden Kruis van de Orde van Eer (Griekenland) Internationale Machtoemqoeli-prijs (Turkmenistan, 2001) Gouden Ketting van de President van Turkmenistan (Turkmenistan, 2006) Orde "Voor grote liefde voor een onafhankelijk Turkmenistan" (Turkmenistan, 2009) voor bijdrage aan de ontwikkeling van het land De Said Jamaletdin Afghani-medaille, hoogste onderscheiding op cultureel gebied van Afghanistan (Afghanistan, 2009)
Sarianidi kreeg herdenkingsmedailles van de Universiteit van Kreta, de verenigingen van Pontische Grieken van Thessaloniki en Athene, en een gouden krans van de Pontische Vereniging van Thessaloniki. Hij was winnaar van de wedstrijd van de president van Turkmenistan "Gouden Eeuw van de Turkmenen" (2005 en 2012).
Categorie:Russisch archeoloog