thumb|Bartholomeusnacht
Het jaar 1572 is het 72e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.
Gebeurtenissen januari 16 - Thomas Howard wordt schuldig bevonden aan hoogverraad en ter dood veroordeeld.
maart 28 - In Dordrecht worden de schilder Jan Wouterzoon van Kuyk en Adriaentgen Jans van Molenaarsgraaf, beide Mennonieten, in het openbaar verbrand wegens ketterij. De Geuzenvloot moet, na dreiging van koning Filips II van Spanje aan koningin Elizabeth I van Engeland, de Engelse kust verlaten.
april 1 - Inname van Den Briel: De watergeuzen dringen Den Briel in via de Noordpoort en nemen de stad in in naam van Willem van Oranje. Het is de eerste stad die in handen van de opstanding valt, die hiermee in een stroomversnelling komt. 5 - Rochus Meeuwisz, de stadstimmerman van Den Briel, hakt de Nieuwlandse sluis open, waardoor de landerijen rondom de stad onder water komen te staan (inundatie) en de tegenaanval van Bossu kan worden afgeslagen. 6 - Opstand van Vlissingen: Gewapende burgers verdrijven het Waalse garnizoen uit de stad Vlissingen. Ze verzoeken de Watergeuzen om hulp, die later in de maand ook inderdaad aankomt. 7-9 - Bestorming van Rotterdam: Rotterdam weigert aanvankelijk Spaansgezinde troepen onder Boussu de doorgang, en het leger bestormt de poort. Tientallen burgers worden gedood. 11 - Johanna van Albret, de koningin van Navarra, sluit in Parijs met Catharina de'Medici een huwelijksverdrag voor haar zoon Hendrik met de Franse prinses Margaretha van Valois. 19 - Verdrag van Blois: Frankrijk en Engeland sluiten een alliantie gericht tegen Spanje. 29 - De watergeuzen veroveren Arnemuiden. april - Begin van een langdurig Beleg van Middelburg door de geuzen.
mei 4 - Inname van Veere: De geuzen nemen Veere in. 12-13 - Conclaaf van 1572: Kardinaal Ugo Boncompagni wordt tot paus gekozen. Hij neemt de naam Benedictus XV aan. 21 - Opstand van Enkhuizen: In Enkhuizen neemt de schutterij de macht over. Het stadje sluit zich aan bij de opstand. 23 - Lodewijk van Nassau valt vanuit Frankrijk de Nederlanden binnen en verovert Valencijn. Begin van Oranjes tweede invasie. 24 - Lodewijk van Nassau neemt Bergen in. Begin van de Bezetting van Bergen. 25 - Inname van Doesburg: Bernard van Merode neemt Doesburg in voor de geuzen. 28 - Plundering van Steenbergen: De geuzen worden Steenbergen binnengelaten, en richten tegen afspraak in daarna plunderingen aan.
juni 10 - Inname van Zutphen: Zutphen wordt bij verrassing ingenomen door het geuzenleger van Willem van den Bergh, gevolgd door zware plunderingen. 20 - Inname van Bredevoort: Na een belegering geeft Bredevoort zich over aan Willem van den Bergh 20 - Alkmaar wordt bezet door de geuzen onder Diederik Sonoy. 21 - Een legertje Geuzen onder aanvoering van Adriaen van Swieten bezet Gouda. 22 - Inname van Doetinchem: Doetinchem wordt bij verrassing ingenomen door een achtergebleven deel van het leger van Willem van den Bergh. 24 - De geuzen veroveren en verwoesten Reimerswaal. 25 - Martelaren van Alkmaar: Vijf katholieke geestelijken uit Alkmaar worden in Enkhuizen gemarteld en ter dood gebracht. 25 - Inname van Dordrecht: Dordrecht erkent Willem van Oranje als stadhouder en laat de watergeuzen binnen. 26 - Inname van Gorinchem: De Watergeuzen nemen zonder strijd Gorinchem in.
juli 4 - Inname van Harderwijk door Willem van den Bergh. 9 - Martelaren van Gorcum: 19 katholieke geestelijken afkomstig uit Gorcum worden door de geuzen in Brielle ter dood gebracht. 17 - Slag bij Saint-Ghislain: Genlis Dolhain, die met een leger van 7000 Hugenoten naar Bergen op weg is om Lodewijk van Nassau bij te staan, wordt verslagen door Don Frederik (de zoon van Alva) en de resten van zijn leger worden uiteengedreven. 19 - Willem van den Bergh bezet Oldenzaal. 19-23 - Eerste Vrije Statenvergadering: Vertegenwoordigers van 12 Hollandse steden komen bijeen in Dordrecht. Ze erkennen Willem van Oranje tot rechtmatig stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht en steunen hem in de strijd tegen Alva. 20 - Mislukte aanval op Zwolle door Willem van den Bergh. 20 - Frederik II van Denemarken trouwt met Sophia van Mecklenburg-Güstrow. 23 juli - Inname van Roermond: Willem van Oranje neemt Roermond in. Bij de plundering van de stad worden 23 geestelijken mishandeld en vermoord, de martelaren van Roermond. 31 - Een klein geuzenlegertje onder leiding van Dirck van Haeften, weet het Spaanse garnizoen van Zaltbommel bij verrassing te overrompelen en de stad uit te drijven.
augustus 8 - Woerden sluit zich aan bij de opstand. 9-11 - Beleg van Kampen: Na een beleg van 3 dagen neemt Willem van den Bergh de stad Kampen in. 12-21 - Eerste Blokkade van Amsterdam: Lumey tracht Amsterdam in te nemen, maar moet na een uitval van de stedelingen de poging opgeven. 14 - Zwolle geeft zich zonder slag of stoot over aan Willem van den Bergh. 17 - Huwelijk van George I van Hessen-Darmstadt en Magdalena van Lippe 18 - Huwelijk van Hendrik van Navarra met Margaretha van Valois, zuster van koning Karel IX van Frankrijk. 24 - Bartholomeusnacht: Op initiatief van Catharina de' Medici en Hendrik I van Guise worden 20 hooggeplaatste protestanten, aanwezig in Parijs voor het huwelijk van Hendrik en Margaretha, vermoord, de volgende dagen gevolgd door de moord op duizenden protestanten, eerst in Parijs, daarna ook in de rest van Frankrijk. 24 - Inname van Stavoren door de geuzen. 27 - Verovering van Diest door de geuzen. 28 - Alva en zijn beoogd opvolger Medinaceli arriveren bij Bergen (Henegouwen) voor het beleg van die stad. 30 - Mechelen opent de poorten voor het leger van Willem van Oranje.
september 5 - Inname van Dendermonde: Willem van Oranje verovert Dendermonde, dat echter een maand later weer in Spaanse handen zal vallen. 7 - Inname van Oudenaarde: De geuzen onder Jacob Blommaert veroveren Oudenaarde. 8 - Huwelijk van Bogislaw XIII van Pommeren met Clara van Brunswijk-Lüneburg. 12 - De Geuzen onder Sipke van Scheltema bezetten Dokkum met steun van boeren uit de omgeving. 15 - Waalse Furie in Dokkum: Spaansgezinden heroveren Dokkum, gevolgd door een massale moord op burgers en stadsbrand. 21 - Bergen valt terug in Spaanse handen.
oktober 2 - Spaanse Furie in Mechelen: Mechelen wordt, na ruim een maand in bezit te zijn geweest van de opstandelingen, terug ingenomen door Alva. Hierna wordt de stad 3 dagen lang geplunderd en uitgemoord. Begin van Don Frederiks veldtocht. 12 - Don Frederik herovert Roermond. 20 - Inname van Schoonhoven: Schoonhoven geeft zich over aan de geuzen onder Lumey. 20-30 - Beleg van Goes: De geuzen doen twee pogingen Goes te belegeren, maar de stad wordt door een Spaans leger ontzet.
november 6 - Wolfgang Schuler ontdekt een nieuwe ster aan de hemel, de supernova SN 1572. Tycho Brahe vindt dezelfde ster op 11 november, en schrijft hierover, daarmee aantonende dat de sterrenhemel niet volledig onveranderlijk is. 16 - Bloedbad van Zutphen: Spaanse troepen onder Don Frederik, de zoon van Alva, heroveren de stad, waarna de stad geplunderd wordt. Een bloedbad, zoals eeuwenlang beweerd werd, heeft echter waarschijnlijk niet plaatsgevonden. 19 - Willem van den Bergh verlaat de stad Kampen en vlucht naar Münster. De steden Kampen en Zwolle onderwerpen zich weer aan de Spaanse koning
december 1 - Bloedbad van Naarden: Nadat de stad Naarden zich heeft overgegeven aan de Spaansgezinde troepen, wordt het overgrote deel van de burgers door dezen vermoord. 3 - Begin van het Beleg van Haarlem door Don Frederik
zonder datum Inca-keizer Túpac Amaru wordt gevangen genomen en onthoofd door de Spanjaarden. Einde van de Neo-Incastaat. Deling van Erfurt: Het hertogdom Saksen wordt verdeeld in Saksen-Weimar onder Johan Willem en Saksen-Coburg-Eisenach onder Johan Casimir en Johan-Ernst onder regentschap van Johan Frederik II van Saksen. Stichting van Tacna (Peru). Stichting van de Herzog August Bibliothek in Wolfenbüttel.
Literatuur Rafael Bombelli: Algebra (eerste van 3 delen) Georg Braun en Frans Hogenberg: Civitates orbis terrarum (eerste deel) Luís Vaz de Camões: Os Lusíadas Petrus Phalesius (samensteller/uitgever): Een Duijtsch musijck boeck Codex Cozcatzin
Beeldende kunst
Opvolging patriarch van Constantinopel - Metrofanes III opgevolgd door Jeremias II Duitse Orde (grootmeester) - George Hund van Wenckheim opgevolgd door Hendrik VIII van Bobenhausen Gelre, Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel en Lingen (stadhouder) - Karel van Brimeu opgevolgd door Gilles van Berlaymont Generalitat de Catalunya - Benet de Tocco opgevolgd door Jaume Cerveró Holland, Zeeland en Utrecht (stadhouder, volgens de Staten-Generaal) - Maximiliaan van Hénin-Liétard opgevolgd door Willem van Oranje Lan Xang - Nokkeo Kumman opgevolgd door zijn regent Sensulinthara Orde van Malta - Pietro del Monte San Savino opgevolgd door Jean l'Evesque de la Cassière Ming (China) - Longqing opgevolgd door zijn zoon Wanli metropoliet van Moskou - Cyrillus opgevolgd door Antonius Navarra, Foix en Bigorre - Johanna van Albret opgevolgd door haar zoon Hendrik III paus - Pius V opgevolgd door Ugo Buoncompagni als Gregorius XIII Reuss-Gera - Hendrik XVII opgevolgd door zijn posthume zoon Hendrik Posthumus Reuss-Untergreiz - Hendrik XV opgevolgd door zijn zoons Hendrik II de Lange, Hendrik III en Hendrik V Udaipur - Udai Singh opgevolgd door zijn zoon Pratap Singh
Afbeeldingen
Geboren
10 januari - Theodorus Velius, Nederlands kroniekschrijver 28 januari - Johanna Francisca van Chantal, Frans kloosterstichtster 27 februari - Frans II van Lotharingen, Duits edelman 29 februari - Edward Cecil, Engels legerleider 20 maart - Otto III van Brunswijk-Harburg, Duits edelman 14 april - Wilhelmus Coenders van Helpen, Nederlands militair 25 mei - Maurits van Hessen-Kassel, Duits edelman juni - Ben Jonson, Engels toneelschrijver 25 juli - Theodorus Schrevelius, Nederlands schrijver 27 september - François van Aerssen, Nederlands diplomaat 27 oktober - Maria Elisabeth van Valois, Frans prinses 2 november - Hendrik I van Savoye-Nemours, Savoyaards edelman 8 november - Johan Sigismund, keurvorst van Brandenburg 20 december - Edward Russell, Engels politicus 27 december - Magdalena van Hohenlohe-Weikersheim, Duits edelvrouw 31 december - Go-Yozei, keizer van Japan (1586-1611) Gillis Backereel, Zuid-Nederlands kunstschilder Sigismund Báthory, vorst van Transsylvanië (1586-1602 met tussenpozen) Johannes Bayer, Duits astronoom Abraham van den Blocke, Duits architect Peter Chamberlen de jongere, Frans-Engels verloskundige Arend Dickmann, Nederlands-Pools vlootleider John Donne, Engels dichter Cornelis Drebbel, Nederlands uitvinder Fakardin, Libanees heerser Henri de Gondi, Frans kardinaal Tymen Jacobsz. Hinlopen, Nederlands zakenman Andrzej Lipski, Pools prelaat Odo van Maelcote, Zud-Nederlands wiskundige Samuel Marolois, Nederlands wiskundige Jacob Metius, Nederlands instrumentenmaker Daniël Nijs, Nederlands kunsthandelaar Johan Sems, Nederlands ingenieur William Strachey, Engels auteur Famiano Strada, Italiaans historicus Juliaan Teniers, Zuid-Nederlands kunstschilder Thomas Tomkins, Engels componist Adriaen Veen, Nederlands cartograaf Jacob van de Vivere, Nederlands arts en schrijver Thomas Dekker, Engels toneelschrijver (jaartal bij benadering) Thomas Heywood, Engels toneelschrijver (jaartal bij benadering) Karel II van Ligny, Zuid-Nederlands edelman (jaartal bij benadering) Jan van Ravesteyn, Nederlands kunstenaar (jaartal bij benadering) André Rivet, Frans theoloog (jaartal bij benadering)
Overleden
5 januari - Lodewijk van Gistel (~61), Zuid-Nederlands politicus 7 januari - Karel van Brimeu (~48), Noord-Nederlands staatsman 23 februari - Pierre Certon (~56), Frans componist 28 februari - Catharina van Oostenrijk (38), echtgenote van Sigismund II August van Polen 1 maart - Gerard van Imstenraedt, Limburgs edelman