De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) is zowel een genootschap van geleerden, een organisatie van nationale wetenschappelijke instituten als een adviesorgaan voor de overheid op wetenschapsgebied. De Akademie is gevestigd in het Trippenhuis in Amsterdam.

Doel en taken van de Akademie Het doel van de Akademie is het bevorderen van de wetenschapsbeoefening in Nederland. De meeste andere landen hebben een vergelijkbare wetenschapsacademie, zoals de Royal Society in Engeland, de National Academy of Sciences in de Verenigde Staten en de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten in Vlaanderen.

De KNAW is zowel genootschap van excellente wetenschappers als institutenorganisatie. De KNAW vervult drie taken: genootschap van excellente wetenschappers uit alle disciplines; bestuurder van wetenschappelijke onderzoeksinstituten; regeringsadviseur over wetenschapsbeoefening.

Leden en organisatie van de Akademie Genootschap van de KNAW De KNAW is van oudsher een genootschap van excellente Nederlandse wetenschappers. De KNAW telt circa 500 leden. Leden worden gekozen op basis van hoogwaardige wetenschappelijke prestaties. Een lidmaatschap is voor het leven. Vanaf mei 2011 kiest de KNAW jaarlijks maximaal 16 nieuwe leden op grond van voordrachten van binnen en buiten de KNAW. Het oordeel van externe referenten weegt mee in de selectie.

Lidmaatschap van de KNAW is in Nederland een groot eerbetoon voor een wetenschappelijke carrière. De KNAW heeft gewone leden en buitenlandse leden. Daarnaast werden er tot mei 2011 correspondenten benoemd.

De KNAW bestond van 1855 tot 2017 uit twee afdelingen: Natuurkunde (wis- en natuurkunde, sterrenkunde, aard- en levenswetenschappen, en technische wetenschappen), uiteindelijk bestaande uit circa 280 gewone leden Letterkunde (geesteswetenschappen, rechtswetenschappen, gedragswetenschappen en maatschappijwetenschappen), uiteindelijk bestaande uit circa 249 gewone leden.

Sinds 1 januari 2017 is het genootschap van de KNAW ingedeeld in vier domeinen: Domein Geesteswetenschappen (GW) Domein Gedrags-, Maatschappij- en Rechtswetenschappen (GMRW) Domein Natuur- en Technische Wetenschappen (NTW) Domein Medische, Medisch-Biologische en Gezondheidswetenschappen (MMBG)

De algemene vergadering van de Akademie benoemt uit haar midden een bestuur en stelt de reglementen vast.

Bestuur van de KNAW Het bestuur van de KNAW stelt de hoofdlijnen van het beleid en de begroting vast. De dagelijkse leiding is in handen van de algemeen directeur.

Het bestuur van de Akademie bestaat uit de president, twee vicepresidenten (waarvan één tevens algemeen secretaris is) en de vier voorzitters van de domeinbesturen.www.knaw.nl, geraadpleegd op 10 februari 2023. Gearchiveerd op 3 februari 2023. De president is voorzitter van het bestuur. Hij of zij wordt benoemd voor een periode van drie jaar met de mogelijkheid van herbenoeming voor één periode van ten hoogste drie jaar, mits hij of zij op de datum van herbenoeming de leeftijd van 67 jaar nog niet heeft bereikt. Sedert 1 september 2026 wordt deze functie vervuld door Peter-Paul Verbeek, hoogleraar techniekfilosofie en voormalig rector magnificus van de Universiteit van Amsterdam.www.knaw.nl, geraadpleegd op 2 februari 2026

De Jonge Akademie De Jonge Akademie werd opgericht in 2005. De Jonge Akademie bestaat uit jonge onderzoekers die minder dan tien jaar geleden zijn gepromoveerd, zich reeds wetenschappelijk hebben onderscheiden en over een brede belangstelling voor de wetenschap beschikken. Elk jaar worden tien nieuwe leden van De Jonge Akademie gekozen. Leden treden na een vijfjarig lidmaatschap uit.

Akademie van Kunsten De Akademie van Kunsten begon op 23 april 2014 onder minister Jet Bussemaker van OCW. De Akademie telde in 2022 76 leden uit de hele breedte van de kunsten. De Akademie heeft tot doel de stem te vertolken van de kunsten in de Nederlandse samenleving (inclusief de politiek) en het bevorderen van de interactie tussen de kunsten onderling, de kunst en de maatschappij en tussen wetenschap en kunst.Akademievankunsten.nl Akademie van Kunsten. Geraadpleegd op 15 maart 2020.

Onderzoeksinstituten De volgende onderzoeksinstituten maken deel uit van de koepelorganisatie KNAW: Data Archiving and Networked Services (DANS) Hubrecht Instituut voor Ontwikkelingsbiologie en Stamcelonderzoek Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis en Cultuur Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) Meertens Instituut Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies Nederlands Herseninstituut Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences (NIAS) Westerdijk Fungal Biodiversity Institute De volgende instituten zijn gelieerd aan de KNAW: Fryske Akademy Rathenau Instituut Volgende onderzoeksinstituten maakten in het verleden onderdeel uit van de koepelorganisatie KNAW: Nederlandse Commissie voor Geodesie (NCG) (1990-2009)De Nederlandse Commissie voor Geodesie (NCG) was in 1879 als Rijkscommissie voor Graadmeting en Waterpassing opgericht. Later werd dit de Rijkscommissie voor Geodesie die 1990 tot 2009 als instituut bij de KNAW werd ondergebracht. Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten (NIWI) (1997-2005) Interuniversitair Cardiologisch Instituut Nederland (ICIN) (1993-2016) Roosevelt Study Center (RSC) (1990-2012) Virtual Knowledge Studio for the Humanities and Social Sciences (VKS) (2005-2010)web.archive.org Waddenacademie (2008-2014)

Publicaties Een belangrijk deel van de publieke manifestaties van de Akademie is terug te vinden in haar publicaties. Enkele belangrijke series waren: Jaarboek der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Afdeling Natuurkunde, in vijf series (Eerste sectie, Eerste reeks, Tweede sectie, Tweede Reeks) Verslagen en mededelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Afdeling Natuurkunde Proceedings of the Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, in drie seriesDwc.knaw.nl KNAW Digital Library (Serie A, Mathematical sciences; Serie B. Physical sciences/Palaeontology, geology, physics, chemistry, anthropology.; Serie C Biological and medical sciences) Indagationes mathematicae Verslagen en mededelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afdeling Letterkunde Mededelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afdeling Letterkunde, in drie series (Serie A, Serie B, Nieuwe Reeks) Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afdeling Letterkunde De KNAW geeft verder diverse publicaties uit, van onderzoeksrapporten en adviezen tot bundels van lezingen (symposia en congressen), gedragscodes en protocollen.Knaw.nl Publicaties. Geraadpleegd op 20 juli 2019.Worldcat.org Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen id=lccn-n79055416. Geraadpleegd op 20 juli 2019.

Prijzen Een aantal prestigieuze wetenschapsprijzen werden en worden onder verantwoordelijkheid van Akademiecommissies toegekend. Actuele prijzen zijn: Akademiepenning (sinds 1983) Akademie van Kunstenpenning (sinds 2018) Bakhuis Roozeboom Medaille (sinds 1911) M.W. Beijerinck Virologie Prijs (sinds 1965) Beijerinck Premie (sinds 2002) Buys Ballotmedaille (sinds 1893) De la Court-Prijs (sinds 1985) Descartes-Huygensprijs (sinds 1995) Christiaan Huygens Wetenschapsprijs (sinds 1998) Gilles Holstprijs (sinds 1963) Instituut GAK-KNAW Award (sinds 2019) KNAW Bob Pinedo Cancer Care Award (sinds 2006) KNAW Early Career Award (sinds 2019) KNAW Early Career Partnerships (sinds 2020) KNAW Onderwijsprijs (sinds 2008) Lindau Ontmoetingsdagen met Nobelprijslaureaten (sinds 1951) Lorentzmedaille (sinds 1925) Dr. Hendrik Muller Prijs (sinds 1998)

Prijzen die inmiddels niet meer door de Akademie worden toegekend zijn: Ammodo Science Award (2015-2022) Certamen poeticum Hoeufftianum (1844-1978) Dow Energieprijs (1985-2011) Heinekenprijzen voor wetenschap en kunst (1963-2023)KNAW verbreekt banden met Heinekenprijzen wegens activiteiten in Rusland (www.vox.nl: 14 juli 2023), geraadpleegd op 8 oktober 2024 Hollemanprijs (1959-2005) De Jong van Beek en Donk-prijs (1891-1991) KNAW Merianprijs (2008-2014) KNAW/NWO Eurekaprijs voor wetenschapscommunicatie (2012-2015) Leeuwenhoekmedaille (1877-2003, daarna door de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Microbiologie) Nationale Postdocprijs (2017-2019) Prijs Akademiehoogleraren (2011-2016) Winkler Prins Prijzen (1970-1982)

Geschiedenis van de Akademie Koninklijk Instituut van Wetenschappen thumb|200px|Portret van Jan Kobell, in het uniform van een lid van het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten In de 18e eeuw werden er verschillende verenigingen opgericht die tot doel hadden de wetenschap te bevorderen. Voorbeelden van nu nog bestaande verenigingen zijn het Bataafs Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte, opgericht in 1761, en de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen opgericht in 1752. De genootschappen waren lokaal, vaak per provincie, georganiseerd, maar leken qua organisatie en handelwijze sterk op elkaar. De genootschappen schreven prijsvragen uit; de beste verhandelingen werden gepubliceerd. Een in 1777 opgericht onderdeel van de Hollandsche Maatschappij, de Oeconomische Tak, probeerde ondernemers aan te moedigen armen aan werk te helpen en door wedstrijden te organiseren kinderen voor het spinnen en de weefgetouwen op te leiden. De Oeconomische Tak was de voorloper van de huidige "Nederlandsche Maatschappij voor Nijverheid en Handel" (NMNH).

Nadat de provinciën verenigd waren in het Koninkrijk Holland als Franse vazalstaat, was er de wens een overkoepelend instituut van wetenschappen te vormen in navolging van het Institut de France te Parijs. Bij decreet van 4 mei 1808 werd door koning Lodewijk Napoleon het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten opgericht. Dit instituut was de voorganger van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Het Koninklijk Instituut diende als adviesorgaan ten aanzien van cultuurbeleid en moest zich “bezig houden met het volmaken der Wetenschappen en Kunsten, om derzelver vorderingen in het Rijk bij Buitenlanders bekend te doen worden, en uitvindingen of vorderingen elders gemaakt hier te lande in te voeren”.

Het Koninklijk Instituut bestond uit vier klassen: De eerste klasse: de Koninklijke Maatschappij der Wetenschappen De tweede klasse: de Koninklijke Hollandsche Maatschappij (voor Hollandse taal en Hollandse en vreemde letterkunde) De derde klasse: de Koninklijke Maatschappij der Geschiedenis en Oudheden De vierde klasse: de Koninklijke Maatschappij der Schoone Kunsten

De bij oprichting op 4 mei 1808 benoemde leden warenKaa, D.J. van der en Y. de Roo (KNAW Press: 2008) De leden van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Een demografisch perspectief: 1808-2008, p. 134-135 en 138-139:

Eerste klasse

Tweede klasse

Derde klasse

Vierde klasse

De wis- en natuurkundige Jean Henri van Swinden werd de eerste algemeen voorzitter.