De Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties (Engels: , afgekort UNHRC) is een orgaan van de Verenigde Naties dat zich richt op de naleving van de verdragen voor de mensenrechten. Alle landen worden door de UNHRC beoordeeld, te beginnen met de landen die zitting hebben in deze raad. Het orgaan werd opgericht in 2006 ter vervanging van de politiek gestrande Mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties, die werd opgericht in 1946 maar door velen als 'tandeloos' werd gezien, omdat er te veel landen in zaten die zelf ook mensenrechten schonden. De UNHRC-zetel werd geïnstalleerd in het Palais des Nations in Genève. Op 9 mei 2006 werden de raadsleden gekozen en op 19 juni 2006 werd de eerste officiële vergadering gehouden.
Structuur Vergaderingen De UNHRC houdt drie keer per jaar sessies, in maart, juni en september. De UNHRC kan op verzoek van een derde van de lidstaten te allen tijde besluiten een speciale zitting te houden om mensenrechtenschendingen en noodsituaties aan te pakken. Tot december 2021, zijn er 32 speciale sessies geweest.
Regionale verdeling thumb| De landen zijn verdeeld in groepen (fracties), zodat er een gelijkmatige verdeling van zetels is voor de regio's van de wereld. De zetels zijn als volgt verdeeld: Afrika: 13 leden Azië: 13 leden Latijns-Amerika en Caraïben: 8 leden West-Europa en overige: 7 leden Oost-Europa: 6 leden
Verkiezingstabel De volgende tabel biedt een overzicht van welke zetels er roterend in het eerste, tweede en derde jaar worden verkozen. eerste jaartweede jaarderde jaarTotaalAfrika4 leden 4 leden5 leden13Azië 4 leden 4 leden5 leden13Latijns-Amerika en Caraïben 2 leden 3 leden3 leden8West-Europa en overige 2 leden 2 leden3 leden7Oost-Europa 2 leden 2 leden2 leden6 14151847
Huidige leden thumb|
De raad bestaat uit 47 lidstaten, die bij meerderheid van de leden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties door middel van rechtstreekse en geheime stemming worden gekozen. De Algemene Vergadering houdt rekening met de bijdrage van de kandidaat-lidstaten aan de bevordering en bescherming van de mensenrechten, alsook met hun vrijwillige toezeggingen en toezeggingen in dit verband. De lidstaten worden voor 3 jaar gekozen en zijn herkiesbaar voor één extra termijn, waarna ze hun zetel moeten opgeven.
Termijnen Afrika (13) Azië (13) Latijns-Amerika en Caraïben (8) West-Europa en overige (7) Oost-Europa (6) 2021-2023 Rusland geschorst uit de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties vanaf 7 april 2022. Tsjechië neemt de zetel van Rusland over vanaf 10 mei 2022. 2022-2024 2023-2025 Voorzitter (2023): Václav Bálek
Schorsingen De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties schorste Libië per 1 maart 2011 als lid van de Mensenrechtenraad. Het besluit van de vergadering van 192 lidstaten was unaniem. De raad in Genève had de week ervoor zelf om de schorsing van Libië gevraagd vanwege de "grove en systematische schendingen van de mensenrechten" in het Noord-Afrikaanse land. De 47 lidstaten tellende raad veroordeelde tevens het brute geweld van de Libische overheid tegen betogers. VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon verwelkomde de beslissing van de Algemene Vergadering, evenals de resolutie van de Veiligheidsraad, die besloot de situatie in Libië voor te leggen aan het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. "Deze acties sturen een sterke en belangrijke boodschap uit", aldus Ban Ki-moon. "Een boodschap met grote consequenties in de regio en daarbuiten – dat er geen straffeloosheid is, dat zij die misdaden tegen de mensheid plegen, gestraft zullen worden, dat de fundamentele beginselen van gerechtigheid en verantwoordelijkheid zullen zegevieren." Het was van korte duur. Na de dood van Qadhafi kwam er een nieuwe regering. De Algemene Vergadering nam een resolutie aan waarmee het lidmaatschap van Libië in november 2011 werd hersteld.Libië weer lid van Mensenrechtenraad VN, AD, 18 november 2011, geraadpleegd op 10 april 2022 De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties besloot op 7 april 2022 Rusland te schorsen als lid van de Mensenrechtenraad. De Verenigde Staten hadden daarop aangedrongen na meldingen van mensenrechtenschendingen in Oekraïne. Van de 193 lidstaten stemden er 93 voor tijdelijke uitsluiting en dat bleek voldoende bij 58 onthoudingen en 24 nee-stemmers. In een reactie liet Moskou weten het lidmaatschap van de Mensenrechtenraad meteen te beëindigen. De Russische regering sprak van een "illegaal en politiek gemotiveerd" besluit, volgens het Russische persbureau RIA Novosti. Het Amerikaanse verzoek om schorsing kwam nadat Oekraïne Rusland had beschuldigd van de moord op honderden burgers in Boetsja, een voorstad van Kiev. Rusland had landen gewaarschuwd dat een stem voor schorsing of onthouding zou worden beschouwd als een "onvriendelijk gebaar" met gevolgen voor de onderlinge banden.
Kritiek Na de oprichting van de UNHRC kwam er kritiek op het functioneren ervan. Mensenrechtenorganisaties zeggen dat de raad wordt gecontroleerd door landen uit het Midden-Oosten en Afrika, vaak met ondersteuning van China, Rusland of Cuba. Deze groepen landen zouden elkaar niet veroordelen. U.N. chief tells rights body drop rhetoric, blocs, Reuters, 12 december 2008. Ook zou er een tegen Israël gerichte cultuur zijn.Verhagen hekelt 'anti-Israël-cultuur' binnen VN, Elsevier, 30 januari 2008. Darfur crisis 'graver than Middle East' - Annan, Irish Examiner, 29 november 2006. Zo veroordeelde de Mensenrechtenraad Israël vaker dan alle andere 191 lidstaten samen. VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon drukte de UNHRC in 2008 op het hart alle schendingen van mensenrechten te beoordelen, waar ook ter wereld. Sinds 1968 heeft Israël 32 resoluties geschonden Study: Israel Leads in Ignoring Security Council Resolutions, Haaretz, 10 oktober 2002 die het officiële overheidsbeleid en/of specifieke acties van Israël veroordeelden. Deze lijstIsraël wereldkampioen schendingen VN-Resoluties, De Wereld Morgen, 30 juli 2014 is gebaseerd op een studie van Steven Zunes, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van San Francisco. In zijn studie vermeed Zunes VN-resoluties op te nemen die volgens hem voor verschillende interpretaties vatbaar waren. Daarom zijn de bekende VN-resoluties 242 en 338 niet opgenomen in zijn lijst.
In september 2015 kreeg de organisatie zware kritiek door Saoedi-Arabië voorzitter te maken van een forum in de Mensenrechtenraad.JOOP VARA Woede om keus voor Saudi-Arabië als hoofd Mensenrechtenforum, 20 september 2015, geraadpleegd op 9 juni 2017 Volgens critici is het land mogelijk recordhouder van schendingen van de rechten van vrouwen, minderheden en dissidenten. De raad is vaker aangesproken op het verstrekken van lidmaatschappen aan landen met een dubieuze reputatie op het gebied van mensenrechten, zoals de Volksrepubliek China, Qatar, Rusland en Venezuela.
Begin juni 2017 bekritiseerde de Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley het functioneren van de mensenrechtenraad.Volkskrant Regering-Trump levert kritiek op Mensenrechtenraad van de VN, 6 juni 2017, geraadpleegd op 7 juni 2017 De Verenigde Staten hebben al lange tijd kritiek op de raad met betrekking tot de mensenrechtensituatie in Israël. Onder president George W. Bush heeft het land het werk van de raad drie jaar lang geboycot vanwege de eenzijdige en herhaalde kritiek op Israël en de weigering van de raad flagrante schendingen van mensenrechten in Soedan en andere landen te veroordelen.Trouw VS treden voor het eerst toe tot VN-Mensenrechtenraad, 13 mei 2009, geraadpleegd op 7 juni 2017 In 2009 besloot president Obama weer deel te nemen in de hoop de effectiviteit van de UNHRC te vergroten. Haley riep de raad ook op strenge resoluties aan te nemen tegen de mensenrechtenschendingen in Venezuela, Syrië, Wit-Rusland, Eritrea en Congo. Als de UNHRC zich onvoldoende aanpaste, zouden de Verenigde Staten zich beraden op hun positie.NOS Amerikanen beraden zich op positie in VN-Mensenrechtenraad, 6 juni 2017, geraadpleegd op 7 juni 2017 Op 19 juni 2018 maakte de Amerikaanse ambassadeur bij de VN, Nikki Haley, inderdaad bekend dat de Verenigde Staten zich zouden terugtrekken uit de raad, na meerdere keren te hebben aangegeven dat hervorming nodig was. Onder president Joe Biden werd dit beleid weer herzien en op 1 januari 2022 keerde het land terug in de raad. Reuters U.S. elected back to U.N. Human Rights Council that Trump quit, 14 oktober 2021, geraadpleegd op 10 april 2022
Verschillende mensenrechtenactivisten weigerden in maart 2024 het diplomatieke terrein van het Palais des Nations te betreden, uit angst voor vergelding van de Chinese regering tegen hun families in China en Hongkong. De activisten waren in Genève om mensenrechtenschendingen in China en Hongkong te bespreken met de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten, Volker Türk, maar ze hielden liever een geheime vergadering op de bovenste verdieping van een onopvallend kantoorgebouw in de buurt.
Op 4 februari 2025 trok president Trump de VS opnieuw terug uit de raad.
Rapporteurs De Speciale Procedures van de Mensenrechtenraad zijn onafhankelijke mensenrechtenexperts, zoals de Rapporteur voor inheemse volkeren, met mandaten om te rapporteren en te adviseren over mensenrechten vanuit een thematisch of landspecifiek perspectief. Het systeem van speciale procedures is een centraal element van het mensenrechtenapparaat van de Verenigde Naties en omvat alle mensenrechten: burgerlijke, culturele, economische, politieke en sociale rechten.
In het kader van de evaluatie van zijn werkzaamheden en werking in 2011: opnieuw de verplichting van de staten om aan de bijzondere procedures mee te werken, herhaalde de integriteit en onafhankelijkheid van de bijzondere procedures, bevestigde de beginselen van samenwerking, transparantie en verantwoordingsplicht en de rol van het systeem van speciale procedures bij het vergroten van de capaciteit van de Mensenrechtenraad om mensenrechtensituaties aan te pakken.
De lidstaten bevestigden dat zij sterk gekant zijn tegen represailles tegen personen die samenwerken met de Verenigde Naties en haar mensenrechtenmechanisme en vertegenwoordigers.
De raad erkende voorts het belang van transparante, adequate en billijke financiering ter ondersteuning van alle speciale procedures overeenkomstig hun specifieke behoeften (zie resolutie 16/21 van de MENSENRECHTENRAAD).
Speciale procedures zijn individuele deskundigen Speciale procedures zijn ofwel een individu (genaamd "Speciale Rapporteur" of "Onafhankelijke Expert") of een werkgroep bestaande uit vijf leden, één van elk van de vijf regionale groeperingen van de Verenigde Naties: Afrika, Azië, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, Oost-Europa en de Westelijke groep. De speciale rapporteurs, onafhankelijke deskundigen en leden van de werkgroepen worden benoemd door de Mensenrechtenraad en treden op persoonlijke titel op.
Zij verbinden zich ertoe onafhankelijkheid, efficiëntie, bekwaamheid en integriteit te handhaven door middel van eerlijkheid, onpartijdigheid, eerlijkheid en goede trouw. Zij zijn geen personeelsleden van de Verenigde Naties en ontvangen geen financiële vergoeding. De onafhankelijke status van de mandaathouders is van cruciaal belang om hun functies in alle onpartijdigheid te kunnen vervullen. De ambtstermijn van een mandaathouder in een bepaalde functie, of het nu gaat om een thematisch of een landenmandaat, is beperkt tot maximaal zes jaar.
Speciale procedures hebben een afgebakende werkomvang Met de steun van het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten (OHCHR), Speciale Procedures: landenbezoeken afleggen; optreden tegen individuele gevallen van vermeende schendingen en zorgen van bredere, structurele aard door mededelingen te sturen naar staten; thematische studies uit te voeren en deskundigenoverleg bijeen te roepen, wat bijdraagt tot de ontwikkeling van internationale mensenrechtennormen;