Kleine valeriaan (Valeriana dioica) is een plantensoort uit de kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae).
Determinatie Kleine valeriaan is een overblijvende, kruidachtige plant die een hoogte kan bereiken van 15–30 cm. De onderste bladeren zijn ongedeeld, de bovenste bladeren zijn meestal zeventallig geveerd. De bladeren zijn tegenoverstaand. De stengel is vrijwel kaal. De bloeitijd van de soort strekt zich uit over april en mei. De bijna altijd tweehuizige plant heeft witte of roze bloemen. De mannelijke bloemen zijn het grootst. Het vruchtbeginsel is onderstandig. Ze is makkelijk van grote valeriaan te onderscheiden door haar kleinere formaat, tweehuizigheid en de ongedeelde wortelbladen.
thumb|left|Bloeiende plant
Verspreiding Het is een vroeger algemene, maar tegenwoordig in België en Nederland zeldzame, soort van blauwgraslanden, elzenbroekbossen en andere matig voedselrijke plaatsen waar (licht)gebufferd water van goede kwaliteit aan de oppervlakte komt. Deze soort kwam vroeger veel voor in hooilanden en op kwelplaatsen en voelde zich goed thuis in het Nederlandse landschap van een eeuw geleden. Begin 21e eeuw is ze zeer sterk achteruitgegaan door verdroging, vermesting en het anderszins verdwijnen van natte hooilanden. Voorheen kwam ze overal voor waar matig voedselrijke natte graslanden waren, ze ontbrak alleen in de zeekleigebieden. Tegenwoordig is ze vrijwel beperkt tot reservaten waar men deze hooilanden nog in stand probeert te houden. De grootste concentraties van vindplaatsen in Nederland liggen nu in Drenthe, Twente, de kop van Overijssel en boezemlanden in het veenweidegebied. In Vlaanderen vormen de Antwerpse Kempen boven Lier en de Leemstreek tussen Leuven en Brussel het laatste bolwerk van deze soort.
Syntaxonomie In de syntaxonomie staat kleine valeriaan binnen de graslandformatie te boek als kensoort voor het verbond van biezenknoppen en pijpenstrootje.
Externe links
Categorie:Kamperfoeliefamilie Kleine valeriaan