thumb|300px|De voormalig nachtburgemeester van Rotterdam: Jules Deelder Nachtburgemeester is een titel voor iemand die een toonaangevende of ondersteunende rol speelt in het nachtleven van een bepaalde gemeente. De Rotterdamse dichter Jules Deelder kreeg de titel als eerste en aanvankelijk nog als bijnaam.Jules Deelder (1944-2019), profiel op literatuurmuseum.nl, geraadpleegd 16 mei 2023.Moet er een opvolger voor Jules Deelder komen? ‘Er was en is maar één nachtburgemeester!’, dehavenloods.nl, geraadpleegd 16 mei 2023. Later verbond Deelder een soort ambassadeursrol voor het nachtleven aan de titel en in die zin kreeg hij navolging in andere steden. In sommige gemeenten raakt de functie steeds meer geïnstitutionaliseerd; de alternatieve burgemeesters organiseren debatten, bemoeien zich met gemeentelijk beleid en hebben een eigen website. Desondanks is het meestal een functie met een knipoog en wordt de nachtburgemeester niet overal even serieus genomen.
Diverse malen is er een congres van nachtburgemeesters georganiseerd, waarbij gepraat werd over de toegevoegde waarde van de nachtburgemeester en zijn college voor het sociaal-culturele leven in een stad. In 2016 was het eerste internationale congres, genaamd Night Mayor Summit. Bij zo'n internationaal congres in Zwolle werd in 2018 de bezoldiging van het ambt besproken.
Nederland
Amsterdam Het nachtburgemeesterschap in Amsterdam is ontstaan in 2002 onder aanvoering van het toenmalige raadslid van GroenLinks, Marco de Goede. De primaire taak van de nachtburgemeester is om gevraagd en ongevraagd beleidsadvies aan de gemeente te geven, om zodoende het nachtleven in de stad te bevorderen. De eerste nachtburgemeesters werden aangesteld voor een periode van drie jaar. In 2006 is het overgegaan naar een ambtstermijn van twee jaar. Sindsdien zijn er elke twee jaar verkiezingen geweest.
Begin 2010 werd DJ Isis de Amsterdamse nachtburgemeester, maar na afloop van de verkiezing was er boosheid omdat travestie-artiest Jennifer Hopelezz (alter-ego van homoclubeigenaar Richard Keldoulis) de voorkeur van het aanwezige publiek had, waar de jury aan voorbijging door voor DJ Isis te kiezen.AT5: Boosheid na keuze nachtburgemeester, 22 februari 2010 Tijdens haar ambtstermijn wilde DJ Isis meer ruimte creëren voor spontaniteit en flexibiliteit en pleitte ze voor de invoering van 24-uursvergunningen.
Tijdens de volgende verkiezing, die op 1 maart 2012 in de Melkweg plaatsvond, werd Mirik Milan, eigenaar van een entertainmentbedrijf, tot nieuwe nachtburgemeester gekozen. Als zodanig begeleidde hij de invoering van de 24-uursvergunningen in 2013, waarmee 10 zaken, waarvan 3 clubs, 24 uur per dag open mogen blijven.Volkskrant.nl: Amsterdam geeft vijf 24-uursvergunningen, 12 januari 2013 Milan werd in 2014 herkozen en organiseerde onder meer in april 2016 de eerste internationale Night Mayor Summit.NOS.nl: Buitenlandse nachtburgemeesters op stap in Amsterdam, 23 april 2016
Op 24 februari 2018 werd Shamiro van der Geld door publiek en een vakjury gekozen tot de nieuwe nachtburgemeester van Amsterdam. Van der Geld is bekend als televisiepresentator, acteur, theatermaker en organisator van feesten als Vunzige Deuntjes. Zijn 3-jarige ambtstermijn als nachtburgemeester loopt t/m 2020.
Op 22 maart 2023 werd Freek Wallagh door publiek en een vakjury verkozen tot nachtburgemeester van Amsterdam. Wallagh is dichter, en treedt hiermee sinds jonge leeftijd op in de lokale punk- en kraakscene. Hij is hiernaast politicoloog, activist en organisator van feesten en culturele evenementen.
Assen Assen had van december 2018 tot juli 2019 een nachtburgemeester: Scott Witkamp. Hij wilde vooral meer eenheid creëren tussen ondernemers en klanten, maar was wegens zogezegd persoonlijke problemen weinig zichtbaar in het nachtleven.Nachtburgemeester Assen stopt ermee, RTV Drenthe, 24 juli 2019
Asten De nachtburgemeester van Asten is Nicky Waals.NWC AstenVerkiezingsdebat in OJC Jonosh Hij werd op 26 januari 2013 verkozen tot nachtburgemeesterGrote opkomst Jongeren en Politiek PGA-PvdA, 1 februari 2013 tijdens een avond waarin de kloof tussen jongeren en politiek centraal stond. Waals zet zich twee jaar in voor meer levendigheid in Asten voor jongeren.
Breda Ralph Behouden werd op 2 april 2016 nachtburgemeester van Breda. Hij volgde Martijn Gulden op na zijn ambtsperiode van twee jaar en was daarmee de tweede nachtburgemeester van de stad.
Delft Leo Quack is al jaren de Delftse nachtburgemeester.
Den Haag In Den Haag introduceerden Ronald de Bakker en Ed Toepoel in 1996 een verkiezing rondom het nachtburgemeesterschap. Tijdens een evenement met de toen nog onbekende Anouk als hoofdact, werd Yolande Weerdenburg gekozen als eerste 'Nachburgemeester van Den Haag'.Kunstenares eerste Haagse nachtburgemeester Trouw, 29 juni 1996 Later werd René Bom 'nachburgemeester', hij werd niet gekozen maar had zichzelf benoemd. In januari 2018 kondigde hij aan om gezondheidsredenen er binnenkort mee te stoppen.Nachtburgemeester gezocht: René Bom treedt af, denhaagfm.nl, 1 februari 2018 Op 18 maart 2018 is in poppodium Paard Sjoerd van Schuylenburch gekozen als opvolger van Bom.
Doetinchem Eind 2011 is in Doetinchem Willem Blaauw als de eerste nachtburgemeester verkozen.Rond jaarwisseling verkiezing Nachtburgemeester Doetinchem, Dagblad De Gelderlander, 28 september 2011 Blaauw legde deze functie neer per 1 januari 2014.Willem Blaauw stopt als nachtburgemeester Doetinchem, Dagblad De Gelderlander, 4 september 2013 Hij werd in februari 2014 opgevolgd door Raoul de Leeuw.Raoul van der Leeuw nieuwe nachtburgemeester Doetinchem, Dagblad De Gelderlander, 13 februari 2014Nachtburgemeester en burgemeester samen op stap, Dagblad De Gelderlander, 16 december 2014
Enschede Sinds 2022 is Annebel Bunt nachtburgemeester van Enschede. In april 2022 werd ze door haar voorgangers, Kees de Groot en Marcel Bierling per dictatoriaal discreet uitgeroepen tot de nieuwe officiële nachtburgemeester.
Gouda In Gouda legde de eerste nachtburgemeester, Irene Klein Haneveld, in oktober 2019 haar functie als nachtburgemeester na vier jaar neer. In december van 2019 werd Malou Dusseldorp na verkiezingen uitgeroepen tot de nieuwe officiële nachtburgemeester.Malou Dusseldorp nieuwe nachtburgemeester van Gouda Dusseldorp heeft zich onder andere ingezet voor de LHBTI+ gemeenschap, vluchtelingen in Lesbos en de veiligheid tijdens het uitgaan voor vrouwen. Zij heeft in een aantal Goudse horecagelegenheden Ask for Angela geïntroduceerd.Nieuwe Goudse campagne tegen intimidatie: 'In je kont geknepen worden, is niet grappig'
Na bijna 2 jaar legde ook Malou haar functie als nachtburgemeester van Gouda neer. Opnieuw werden er verkiezingen gehouden om de nieuwe nachtburgemeester te bepalen. Sinds november 2021 is Nick van Zon officieel de nieuwe nachtburgemeester van Gouda, voor onbepaalde tijd. Hij gaat zich inzetten voor onder andere de LHBTI+gemeenschap, aantrekkelijker uitgaan in de stad en veiligheid op straat.'Nachtburgemeester met een knipoog': Nick wil feest maar ook maatschappelijk iets betekenen
Groningen In Groningen werd eind 2011 Chris Garrit door een vakjury en publiek gekozen tot nachtburgemeester voor een termijn van twee jaar. Hij volgde de zelfbenoemde Henkie Terrasstoel op, die het ambt negen jaar had bekleed. De nieuwe nachtburgemeester wil in Groningen de cultuur bevorderen en opende een eigen website.De Nachtburgemeester van Groningen Op 29 april reikt de nachtburgemeester nachtlintjes uit. Ook zijn er een aantal vooraanstaanden in de Groninger nachtcultuur "nachtheilig" verklaard. Dit waren in 2012 dichter Driek van Wissen en kunstenaar Herman Brood. Daarnaast organiseert de nachtburgemeester nachtdebatten over actuele onderwerpen uit de Groninger cultuur. Verder zit hij in de organisatie van meerdere festivals zoals het Gideon Festival en Groningsch Peil, en bedacht en produceerde hij de show "Ode aan de Oostwand" ter afscheid van de Oostwand van de Grote Markt in Groningen. De nachtburgemeester van Groningen promoot het nachtburgemeesterschap in zogenaamde "nachterstandsgebieden". Op 7 februari 2014 werd Chris Garrit met een ruime meerderheid van stemmen als eerste nachtburgemeester herkozen.
In de nacht van 18 op 19 mei 2016 werd, na een erg verwarrende bekendmaking, Oelinda de Vries tot de nachtburgemeester van Groningen verkozen.Totale verwarring bij verkiezing nachtburgemeester
Op 28 september 2018 werd Merlijn Poolman tot nachtburgemeester van Groningen verkozen. In 2025 volgde Misha Pchenitchnikov Merlijn Poolman op, die de functie maar liefst zes jaar bekleedde.
Haarlem In Haarlem is uitgever van de lokale UITkrant Marcel Schmidt sinds jaar en dag de (zelfbenoemde) nachtburgemeester.Frank Zappa op het Cavaillé, De Haarlemmer, 14 maart 2013. Er zijn verkiezingen georganiseerd in 2010, waarbij een presentator van de lokale radio -Tjarda Winkler- tot concurrerend nachtburgemeester werd benoemd.H105 presentator is nachtburgemeester, Drimble.nl, 6 november 2010. Over draagvlak, voor welke van de twee dan ook, spreken de bronnen elkaar tegen. Op 1 november 2013 werd de "Haarlemse Stedenmaagd" Dolly Bellefleur tot nachtburgemeester van Haarlem gekozen.
Hengelo Op 21 december 2014 vond in Hengelo (Ov.) de eerste verkiezing plaats voor een nachtburgemeester. De winnaar is Berto Mulder.Berto Mulder eerste Hengelose nachtburgemeester, 21 december 2014 Mulder komt letterlijk uit het nachtleven omdat hij eigenaar is van Café-Biljart De Kleine Burgemeester aan de Wetstraat in Hengelo. Hij is de eerste nachtburgemeester van Hengelo en zelfs van Overijssel, hij is de 14e nachtburgemeester van Nederland. Op 11-01-2019 werd de tweede Nachtburgemeester van Hengelo Tijs Jagers (ondernemer) die onder meer aandacht vroeg voor fietsverlichting in de horeca, ongewenst seksueel gedrag in het nachtleven, de gevaren van lachgas, diverse evenementen organiseerde zoals Tropical Night, aandacht vroeg voor klimaat met Earth Hour en Nacht van de nacht (december 2016 - januari 2019). Hij werd opgevolgd door Marijke Agterbosch, voorheen Stadsdichter (2016-2019) en derde Nachtburgemeester onder de naam Freule van de Nacht (2019-2021). Zij is opgevolgd door Irma Bruggenkamp die Hengelo verrijkt heeft met De Mollerwerf, een broedplaats aan de haven voor kunstenaars. Op 21 december 2024 heeft zij haar onbezoldigde ambt beëindigd, waarna is gestart met een sollicitatieprocedure voor een nieuwe nachtburgemeester.
Hoorn Op 18 maart 2018 vond in Hoorn de eerste officieuze verkiezing plaats voor een nachtburgemeester. Tommy Huijser won deze verkiezing.Tommy Huijser is de eerste nachtburgemeester van Hoorn, WEEFF, 19 maart 2018.
's-Hertogenbosch Tussen 2014 en 2016 had 's-Hertogenbosch een duo-nachtburgemeesterschap: Marieke van de Groenendaal en Helen van de Paverd.Nachtburgemeesters Den Bosch laten ook nachtleven buiten de kroegen zien Brabants Dagblad, 21 januari 2014Twitterinterview: 5 vragen aan de nachtburgemeesters van Den Bosch, Martijn de Bie, 21 februari 2014 Vanaf mei 2016 hebben zij het stokje overgedragen aan Lidwien van Noorden en Jordy van de Hurk.Den Bosch heeft twee gloednieuwe nachtburgemeesters Brabants Dagblad, 22 mei 2016
Leiden Sinds eind twintigste eeuw kent Leiden een nachtburgemeester.Leiden kleumt voor Gorters 'Mei', Trouw, 28 mei 1998. René Vallentgoed, Marjo Heemskerk en Hans Wolting mochten zich enige tijd nachtburgemeester van de sleutelstad noemen. Een verkiezingsavond waarop de laatste werd herkozen, eindigde in een massale vechtpartij nadat fraude door de kandidaat was geconstateerd.Marjo Heemskerk benoemd tot nachtburgemeester, sleutelstad.nl, 9 maart 2006. Anno 2013 is Peter Labruyère reeds enige jaren nachtburgemeester.
Maastricht Volkszanger Frans Theunisz is al jarenlang nachtburgemeester van Maastricht.
Nijmegen miniatuur|2018: Start campagne voor nieuwe nachtburgemeester