Surhuisterveen is een van de twaalf dorpen van de gemeente Achtkarspelen, in de Nederlandse provincie Friesland. De Friese naam is Surhústerfean, uitspraak , (2008/2016) Frysk Hânwurdboek. Ljouwert [Leeuwarden] : Fryske Akademy-Afûk, . in de volksmond ook wel It Fean (, 'Het Veen'.
Het is de grootste kern qua inwoners: 6.100 op . Dat is iets meer dan Buitenpost, het hoofddorp van de gemeente, dat twaalf kilometer noordelijker ligt. Drachten ligt twaalf kilometer zuidelijker en Leeuwarden en Groningen liggen op dertig kilometer. Ten zuidoosten van Surhuisterveen begint de Lauwers.
Onder het dorp vallen ook de twee buurtschappen Blauwhuis en Wildveld (deels). De Vierhuisterweg is vernoemd naar de buurtschap Vierhuizen.
Geschiedenis Het dorp ontstond aan het einde van de zestiende eeuw, toen turfgravers en schippers hier huizen begonnen te bouwen. De naam van het dorp verwijst naar de veenkoloniale tijd en betekent letterlijk Surhuizerveen, de veengronden ten zuiden van het tegenwoordig kleinere, maar oudere Surhuizum.
Tijdens de nadagen van de bevrijding van het Franse bewind (toen nog onder direct bestuur van Napoleon Bonaparte tijdens het Eerste Franse Keizerrijk) vond in Surhuisterveen een opvallende gebeurtenis plaats. Op 13 november 1813 arriveerden er Kozakken in de stad Groningen om de provincie te bevrijden, vijf dagen later gebeurde hetzelfde in Leeuwarden. Begin december ontving men het bericht dat de nieuwe koning Willem I zijn intocht had gedaan, wat ervoor zorgde dat het Friese volk naar de kerken ging om God te bedanken voor de verlossing van de in de regio zo gehate Franse bezetter. Men was positief gestemd en het 'Oranje boven!' was veel te horen en zien. Hetzelfde gebeurde in Surhuisterveen; de liefde voor de Oranjes was groot, de haat voor de patriotten nog groter. Dit leidde er ook toe dat de maires (burgemeesters aangesteld gedurende de Franse tijd), gemeentebodes, veldwachters en doopsgezinden (die als minder Oranjegezind werden aangezien) het vaak moesten ontgelden door het boze volk. Op zaterdag 18 december wilden de in het wit geklede Orangisten een optocht door Surhuisterveen houden met een prinsenvlag. Men vreesde voor anti-patriottische sentimenten en ongeregeldheden en op verzoek van de doopsgezinde predikant Reen en de heer Jan Reinders Hulshoff werd om militaire hulp gevraagd om dit te voorkomen. Op vrijdag 17 december verschenen een aantal militairen en Kozakken in het dorp, allen zwaarbewapend en voorzien van boeien en ketens. De optocht werd uiteindelijk gehouden, waarbij het alsnog tot schermutselingen kwam tussen de Orangisten en patriotten. Hierbij raakte de officier van de Kozakken gewond.
Voorzieningen In de 21e eeuw is Surhuisterveen een dorp met een sterke regiofunctie. In het dorp zijn er dan ook diverse voorzieningen te vinden, waaronder winkels en horecagelegenheden. Het dorp heeft verder onder meer een bejaardentehuis, een brandweerkazerne en een postkantoor.
Religie thumb|Dorpskerk thumb|Doopsgezinde kerk Surhuisterveen kent vijf verschillende kerkelijke gemeenschappen: Een baptistengemeenschap Een gezamenlijke christelijk gereformeerde en Nederlandse gereformeerde kerk Doopsgezinden: de doopsgezinde kerk van Surhuisterveen Twee protestantse kerken, waaronder de monumentale Dorpskerk.
Onderwijs Het dorp beschikt over een drietal basisscholen en twee middelbare scholen, te weten: Openbare basisschool 't Skriuwboerd Christelijke basisschool De Bêrnebrêge Christelijke basisschool De Hoekstien Het openbare VO Surhuisterveen, een samenvoeging van het openbare OSG Singelland en het christelijke Lauwers College (vmbo, onderbouw havo)
Sport thumb|Het centrum van Surhuisterveen in 2012 Jaarlijks vindt er een wielerwedstrijd plaats, de Profronde van Surhuisterveen. De zaterdag voorafgaand aan de Profronde wordt sinds 2006 de Pieter Weening Classic, een toertocht door de omgeving, gereden. Tot 2018 vond er elk jaar een Centrumcross plaats. Tevens werd op 16 juli 2011 de vijfentwintigste editie van de Sterkste Man van Nederland in Surhuisterveen georganiseerd,
Het dorp beschikt over een openluchtzwembad (De Wettervlecke), sportvelden (De Ketting), een sporthal (Surventohal), tennisbanen en een skate- en ijsbaan.
Verder kent het dorp de voetbalvereniging FC Surhústerfean een fusie van: 't Fean '58, VV Surhuisterveen en de gezamenlijke combinatieploeg SJO Feanstars, ook kent het dorp de korfbalvereniging It Fean.
Cultuur Op het gebied van cultuur beschikt het dorp over één museum, te weten de Museumboerderij Ot en Sien. Tot 2014 waren er daarnaast in Surhuisterveen nog een Munt-en Penningkabinet (geopend in 1986) en een Optiekmuseum (geopend in 1996) te vinden. Ook is er de brassband Blaast de Bazuin.
Rijksmonumenten thumb|Korenmolen Koartwâld In Surhuisterveen zijn 15 rijksmonumenten te vinden. Een groot deel daarvan is huizen, maar ook kerken en een molen zijn op de lijst te vinden. Een complete lijst is te vinden in de lijst van rijksmonumenten in Surhuisterveen. De in de lokale omgeving bekendste monumenten zijn: De in 1801 gebouwde doopsgezinde kerk De in 1865 gebouwde pastoriewoning bij de doopsgezinde kerk De in 1934 gebouwde klokkentoren in het centrum De in 1864 gebouwde korenmolen Koartwâld (Bij buurtschap Kortwoude.Gemeente Achtkarspelen over de molen (gearchiveerd)) De in 1685 gebouwde Hervormde kerk
Het inwoneraantal door de jaren heen 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2009 2010 2012 2013 2014 2015 20172018201920202021 5866 5867 5876 5849 5808 5730 5728 5740 5748 5757 5800 5874 5851 5820 5825 5860 59296016603160116056
Geboren in Surhuisterveen
Jan Hepkes Wouda (1862–1939), koopman en verhalenverteller Taeke Schuilenga (1878–1943), ondernemer Henk Smit (1932–2010), zanger Allard Schuilenga (1943–2020), politicus Joop Atsma (1956), politicus Meindert Talma (1968), muzikant Betty de Boer (1971), politica Jantien van der Meer (1972), scenarioschrijfster Gerben Wiersma (1977), turncoach Herman Wegter (1978), tv-presentator Iwan Henstra (2006), voetballer
Openbaar vervoer In Surhuisterveen rijden verschillende bussen van de vervoerder Qbuzz.
Lijn 12 (streekbus): Buitenpost - Augustinusga - Surhuizum - Surhuisterveen - Rottevalle - Drachten Lijn 13 (streekbus): Drachten - Drachtstercompagnie - Houtigehage - Boelenslaan - Surhuisterveen - Harkema - Drogeham - Kootstertille - Eestrum - Noordbergum - Quatrebras - Tietjerk - Groene Ster - Leeuwarden Lijn 39 (streekbus): Groningen - Slaperstil - Aduard - Zuidhorn - Niekerk - Oldekerk - Sebaldeburen - Grootegast - Doezum - Kornhorn - Opende - Surhuisterveen Lijn 133 (streekbus): Groningen - P+R Hoogkerk - Boerakker - Sebaldeburen - Grootegast - Doezum - Kornhorn - Opende - Surhuisterveen Lijn 139 (schoolbus): Groningen - Hoogkerk - De Poffert - Enumatil - Niekerk - Oldekerk - Sebaldeburen - Grootegast - Doezum - Kornhorn - Opende - Surhuisterveen
Categorie:Geografie van Achtkarspelen Categorie:Plaats in Friesland Categorie:Veenkolonie