Hoei (Frans: Huy; Waals: Hu) is een Belgische stad en gemeente, gelegen aan de samenvloeiing van de rivieren de Maas, de Hoyoux en de Mehaigne, in het arrondissement Hoei in de provincie Luik. Hoei telt ruim 21.000 inwoners.
Kernen Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Hoei 9,10 15.036 1.652 61031A 2 Ben-Ahin 24,64 3.687 150 61031B 3 Tihange 13,89 3.124 225 61031C
Geschiedenis Romeinse tijd en Middeleeuwen De eerste nederzetting op de locatie van de huidige stad Hoei ontstond rondom een Romeins castrum op de rechteroever van de Maas. Een van de eerste christelijke missionarissen in het gebied was in de 6e eeuw Domitianus van Hoei, volgens de legende bisschop van Maastricht, die in Hoei begraven is (relieken in de Onze-Lieve-Vrouwkerk). De oudste schriftelijke vermelding van Hoei dateert uit de 7e eeuw.
Gedurende de vroege middeleeuwen ontwikkelde Hoei zich tot een van de belangrijkste steden langs de Maas. Opgravingen hebben sporen aangetoond van onder andere metaalbewerking, leerlooierij, steen- en houtbewerking en wijnbereiding.
thumb|Beeld De Burgers (Pierre Petry, 1966) met de wapens van: graafschap Hoei, prinsbisschop Albert van Cuyck, de stad Hoei, smeedgilde en een (Waalse) haan. In de 10e eeuw ontwikkelde zich rondom Hoei een graafschap, dat echter al vrij snel werd opgeslokt door het prinsbisdom Luik. Hoei werd daarmee een van de 23 Goede Steden. Hoei kreeg al in 1066 stadrechten van bisschop Dietwin, die de bijdrage van de Hoeienaren wilde voor de heropbouw van de Kapittelkerk. Het is de oudst bekende keure die zelfbestuur verleent aan een stad benoorden de Alpen. Naar het einde van de eeuw predikte Peter de Kluizenaar in Hoei en overtuigde veel inwoners om deel te nemen aan de Eerste Kruistocht.
Gedurende de 13e en 14e eeuw bloeide de lakenindustrie. Midden in de stad lag op een heuvel het kasteel, dat in tijden van oorlog diende als verdedigingsbolwerk. Vanaf de 15e eeuw had de stedelijke economie sterk te lijden van de opeenvolgende oorlogen in het Maasland.
Nieuwe Tijd Tijdens de Tachtigjarige Oorlog tussen het Spaanse Rijk en de Republiek, werd Hoei in 1595 kortstondig door de Geuzen bezet tijdens de Inname van Hoei door Charles de Héraugière, die vijf jaar eerder de list met het Turfschip van Breda uitvoerde. De bisschop deed toen een beroep op Fuentes, deze stuurde meteen La Motte met een leger dat met behulp van burgers de stad belegerde en wist te ontzetten.
thumb|left|190px|Marktplein van Hoei in L'Illustration Européenne, 1872 Hoei, zicht vanaf de brug (Pont du Chemin de Fer) met de vesting (Fort de Huy), twee kerken (collégiale Notre-Dame) en (Saint-Domitien) en de kerncentrale van Tihange|thumb|265px Van 1704 tot 1715 bezetten Staatse troepen de stad Hoei, meer bepaald het fort van de prins-bisschop. Dit kaderde in de Spaanse Successieoorlog. De Staatse gouverneur van de stad was kolonel Isaac Cronström. Cronström verbleef in zijn Gouverneurshuis. Met het Barrièretraktaat van 1715 keerde Hoei met zijn fort terug in handen van de prins-bisschop. In 1715 besloten de burgers van Hoei het kasteel, dat in de loop der eeuwen zovele belegeraars had aangetrokken, te slopen.
In 1818 echter werd in opdracht van Koning Willem I op dezelfde locatie een fort gebouwd, ook genoemd het Hollands Fort.
In de 19e eeuw profiteerde Hoei mee van de vroege industrialisatie in de omgeving van Luik. In Hoei waren onder andere tin- en papierfabrieken gevestigd. In de 20e eeuw deed de industriële teloorgang van Wallonië zich ook hier gevoelen. In 1975 werd de kerncentrale van Tihange (vlak bij Hoei) geopend, wat voor extra werkgelegenheid zorgde voor de streek. De centrale werd in 1983 en 1985 uitgebreid met een tweede en derde reactor. Alle drie kernreactoren zijn nog in gebruik.
Tegenwoordig levert het toerisme een belangrijke bijdrage aan de heropleving van de stad.
Demografische ontwikkeling Demografische evolutie voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen
Demografische evolutie van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,41994 101,31995 100,91996 100,41997 101,21998 102,11999 102,42000 103,72001 103,62002 105,02003 106,32004 107,52005 108,92006 109,22007 110,12008 110,52009 112,12010 113,22011 114,92012 115,42013 116,22014 115,72015 115,82016 115,92017 115,92018 115,92019 115,52020 115,62021 116,42022 116,52023 118,02024 118,12025 118,92026 119,3
Cultureel erfgoed
De 'vier wonderen van Hoei' Li Pontia: stenen brug over de Maas uit 1294, vele malen vernield en hersteld, in 1944 opnieuw verwoest en in 1956 vervangen door nieuwe brug Li Tchestia: kasteel van de prins-bisschoppen van Luik. Dit kasteel is na 1717 afgebroken, later is op dezelfde plek het Hollandse Fort gebouwd Li Rondia: roosvenster van de Onze-Lieve-Vrouwkerk. Het venster heeft een diameter van 6 meter (inclusief stenen omlijsting: 9 meter) Li Bassinia: fontein uit de 15e eeuw, in de 18e eeuw aangepast, op de Grote Markt
Kerken en kloosters De Sint-Stefanuskerk (Église Saint-Étienne-au-Mont) in de wijk Statte (12e eeuw) Restanten van de abdij van Neufmoustier (12e-18e eeuw) De Onze-Lieve-Vrouwkerk (Collégiale Notre-Dame) (14e eeuw), met belangrijke kerkschat De Sint-Mengolduskerk (Église Saint-Mengold) is een gotisch kerkgebouw uit de 2e helft van de 15e eeuw dat in 1979 onttrokken werd aan de eredienst. Het Minderbroedersklooster (16e/17e eeuw) Restanten van het Kruisherenklooster De Sint-Remigiuskerk (Église Saint-Rémy) (17e/18e eeuw?) De Sint-Pieterskerk (Église Saint-Pierre-en-Outremeuse) is van oorsprong gotisch maar werd eind 19e eeuw getroffen door brand en daarna herbouwd en vergroot. Uit die tijd stamt de laatste travee en de toren. De Église Notre-Dame de la Sarte is een bedevaartskerk van 1624 met een toren van 1928.
Huizen en kastelen Huis Batta, voorheen refugiehuis van de abdij van Val-Saint-Lambert Refugiehuis van de abdij van Aulne het kanunnikenhuis Hospice d'Oultremont Voormalig Hôtel de la Cloche Ponton Gouverneurshuis Kasteel van Fond l'Evêque (17e/18e eeuw), met Tibetaans boeddhistisch centrum Yeunten Ling Kasteel van Neuville, Tihange (18e eeuw)
Overige bezienswaardigheden Koning Boudewijnbrug, de in 1956 volledig vernieuwde Li Pontia over de Maas Het fort van Hoei, gebouwd in 1818; tijdens de Tweede Wereldoorlog gevangenis De kabelbaan van Hoei over de Maas naar het fort Het stadhuis van Hoei (Jean-Gilles Jacob, 1766) De 'Muur van Hoei', een beruchte helling in de wielerklassieker de Waalse Pijl Kinderpretpark 'Mont Mosan', bovenaan de Muur van Hoei Kerncentrale Tihange, vlak bij Hoei gelegen
Natuur en landschap Hoei ligt aan de rechteroever en linkeroever (Outre-Meuse) van de Maas. De Hoyoux mondt hier in de Maas uit. Te Statte, aan de linkeroever, mondt de Mehaigne in de Maas uit. De hoogte aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk bedraagt 82 meter.
Evenementen en folklore Elke zeven jaar vindt in Hoei een heiligdomsvaart plaats, een religieuze processie die in 1656 voor het eerst plaatsvond na een ernstige droogte.
Politiek
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-200614-10-2012Gegevens 2012: elections2012.wallonie.be. Gearchiveerd op 6 maart 2016.14-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %25%25%25%25%25%27%27%27%27 PS1/ PS+245,0911345,7911352,7811547,5611552,8511546,6311332,3211035,3211238,32211 PRL1 / ARCA / PRL-MCC2 / MR316,241422,531630,83A 817,721417,752 415,213313,033312,463319,6335 PSC1 / ARCA / AIRPSC2 / EnsembleB / idhuy3/ Les Engagés426,841722,391630,83A 820,11519,142 438,16B 1113,93 48,243212,0943 Ecolo-J1 / ECOLO2 / EnsembleB / Huy En CommunB- 1,781 03,86207,252110,262216,992522,592723,61B7 Pour Huy1 / DéFI-Pour Huy2/ Huy En CommunB- - - - - - 17,971 59,5422 PC-PTB1 / PTB2 - - 0,891 01,020- - - 6,74216,3521 USD- - 10,9724,640- - - - - RW-Gptc7,511- - - - - - - - Anderen(*)4,32 07,50 00,6701,730- - 5,78 05,110- 12677 1230112296123431285713805132941376513466 Opkomst % 92,0890,3388,989,8082,5884,5481,12 Blanco en ongeldig %3,54 4,624,635,286,215,775,877,806,42 (*) 1976: PCB (4,32%) / 1982: PCB (1,94%), RH (4,47%), UDRT (1,09%) / 1988: MERDE (0,67%) / 1994: MSD (0,94%), PEC (0,79%) / 2012: GPS (1,16%), Parti Populaire (4,62%) / 2018: Parti Populaire (2,59%), VLC (2,52%)De gevormde meerderheidscoalitie wordt vet aangegeven. De grootste partij is in kleur.
Burgemeesters In februari 2009 moest de door schandalen achtervolgde Anne-Marie Lizin onder grote druk aftreden en nam Micheline Toussaint het burgemeesterschap over. Na nieuwe coalitieonderhandelingen werd Alexis Housiaux in 2010 burgemeester van Hoei. Hij stond aan het hoofd van een bestuur van PS en Ensemble, een intussen opgebroken samenwerking tussen het cdH, Ecolo en onafhankelijken.Alexis Housiaux est le nouveau maïeur de Huy, Le Soir, 12 juli 2010« Ensemble » divorce, Le Soir, 26 juni 2010
1979-1983 Fernand Hubin 1983-2009 Anne-Marie Lizin 2009-2010 Micheline Toussaint 2010-2016 Alexis Housiaux 2016-heden Christophe Collignon
Partnersteden Hoei onderhoudt vriendschappelijke betrekkingen met de volgende steden: Compiègne, Frankrijk Port-Bouet, nabij Abidjan, Ivoorkust Vianden, Luxemburg Seosan, Zuid-Korea Arona, Italië Bury St Edmunds, Verenigd Koninkrijk Natitingou, Benin Montagano, Italië Tienen, België Krujë, Albanië Vélingara, Senegal Taizhou, China
Sport thumb|De orka is de mascotte van de zwemclub Zwemvereniging Cool Huy organiseert elk jaar in februari een evenement waarbij de Maas wordt overgezwommen. Record turnout for Meuse winter crossing in Huy brusselstimes.com, 1 februari 2026
Wielrennen In Hoei vindt sinds 1983 jaarlijks in april de finish plaats van de wielerklassieker de Waalse Pijl (La Flèche Wallonne). De koers voert over en eindigt op de Muur van Hoei, een zware klim van ongeveer 1 km met een gemiddeld stijgingspercentage van 10% (plaatselijk 20%).
De Muur is ook regelmatig de finishlocatie van etappes van onder andere de Ronde van Wallonië en de Baloise Belgium Tour. In 2015 finishte de 3e etappe van de Ronde van Frankrijk op de Muur.
Lijst van bekende Hoeienaren Geboren te Hoei thumb|Volgens een lokale legende zou Herleva in Hoei geboren zijn thumb|Standbeeld van Joseph Lebeau Domitianus van Hoei (6e eeuw), bisschop van Maastricht en heilige Herleva (of Arlette) van Hoei (1015-1050), moeder van Willem de Veroveraar Reinier van Hoei (11e/12e eeuw), bronsgieter, metaalbewerker Yvette van Hoei (12e/13e eeuw), mystica Martin Peudargent (ca. 1510-ca. 1590), merkmusicus en hofcomponist aan het Gulik-Kleef-Bergse hof in Düsseldorf Arnold de Ville (1653-1722), ingenieur, onder andere projectleider van de machine van Marly Jean-Gilles Jacob (1714-1781), barokarchitect Jean-Joseph Merlin (1735-1803), horlogemaker en uitvinder (onder andere van de rolschaats) Eugène Guillaume Alexis graaf van Mercy-Argenteau (1743-1819), militair in Oostenrijkse dienst, luitenant-generaal Joseph Lebeau (1794-1865), politicus Alfred Pfaff (1872-1954), Duits industrieel, NSDAP-politicus en Gauwirtschaftsberater Edmond Falise (1873-1948), beeldhouwer Henri Grégoire (1881-1964), historicus en taalkundige Maurice Tillieux (1921-1978), striptekenaar Albert Lemeunier (1946-2013), kunsthistoricus, conservator