Een intercommunale in België en Frankrijk is een vereniging van twee of meer gemeenten met als doel taken van gemeenschappelijk belang te realiseren, vaak op het gebied van nutsvoorzieningen (elektriciteit, gas, water, televisiedistributie), huisvuilverwerking, sociale huisvesting, crematoria, streekontwikkeling, enz.
Het takenpakket van de gemeente is enorm uitgebreid en complex geworden. Bovendien zijn er ook opdrachten en projecten die de gemeentegrenzen overschrijden en financieel onhaalbaar zijn. Om deze te kunnen realiseren, wordt een ruimer samenwerkingsverband tussen de verschillende gemeenten (intercommunales) opgericht.
Hoewel een intercommunale in essentie een vereniging van gemeenten is (zuivere intercommunale), kunnen ook private partners deelnemen (gemengde intercommunale). In sommige intercommunales participeert ook het provinciebestuur.
Lijst Belgische intercommunales
Streekontwikkelingsintercommunales Streekontwikkelingsintercommunales werden in de jaren ’60 opgericht om de economische ontwikkeling te bevorderen. In Vlaanderen zijn er 11 actief. West-Vlaanderen: Leiedal, WVI Oost-Vlaanderen: DDS, Interwaas, SOLVA, Veneco Vlaams-Brabant: Haviland, Interleuven Antwerpen: IGEAN, IGEMO, IOK
Afvalintercommunales West-Vlaanderen: IVBO (regio Brugge), IVOO (regio Oostende), IVVO (Westhoek & Westkust), MIROM Roeselare (regio Roeselare), MIROM Menen (Menen-Wervik-Wevelgem), IVIO (regio Tielt-Izegem), IMOG (regio Kortrijk) Oost-Vlaanderen: IVM (regio Meetjesland-Leiestreek), IVAGO (Gent en Destelbergen), IVLA (regio Vlaamse Ardennen), ILvA (regio Aalst), IDM (Lokeren-Lochristi-Zele-Zelzate), MIWA (Midden-Waasland), VERKO (regio Dendermonde) Vlaams-Brabant: Intradura (regio West-Brabant), Incovo (regio Vilvoorde), Interza (regio Zaventem), Interrand (Hoeilaart-Overijse-Tervuren), EcoWerf (regio Oost-Brabant) Antwerpen: IGEAN (regio Antwerpen), IOK (regio Kempen), IVAREM (regio Rivierenland) Limburg: Limburg.net De gemeente Knokke-Heist organiseert nog afvalophaling in eigen beheer via AGSO Knokke-Heist. De gemeenten Beveren, Kruibeke en Zwijndrecht organiseerden hun afvalophaling via de intercommunale Ibogem. Door de fusie van de gemeenten in 2025, is Ibogem niet langer een intergemeentelijke samenwerkingsverband, maar werd het omgevormd tot een autonoom gemeentebedrijf (AGB) van de gemeente Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht.
Alle Vlaamse afvalintercommunales, de gemeenten die instaan voor lokaal afvalbeleid en de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) zijn verenigd in het het samenwerkingsverband "Interafval".
In het Brussels Gewest is Net Brussel (geen intercommunale maar een paragewestelijke instelling onder de Brusselse Regering) de afvalophaaldienst.
Historische intercommunales Interelectra, WVEM, elektriciteitsintercommunales, opgegaan in Interenerga en Infrax Opera voor Vlaanderen, opgegaan in Vlaamse Opera
Investeringsmaatschappijen Socofe Vlabinvest
Nutsmaatschappijen De Watergroep FARYS, voorheen TMVW, watermaatschappijen Hydrobru Pidpa, water en riolering Publigas, gas Sibelga Vivaqua Water-link
Telecommunicatie VOO, televisie en internet
Opdrachthoudende vereniging (Vlaams Gewest) Het Vlaams Gewest kent met de “Opdrachthoudende vereniging” (OV) nog een bijzondere vorm van intercommunale. Deze rechtsvorm, in het Decreet Lokaal Bestuur volledigheidshalve omschreven als “dienstverlenende of opdrachthoudende vereniging”Decreet lokaal bestuur. Titel 3, hst. 3, afd. 3, art. 413-460. Gearchiveerd op 21 januari 2022. komt erop neer dat de deelnemende gemeenten bepaalde opdrachten exclusief overdragen aan de vereniging, en zichzelf het recht ontzeggen om die opdrachten nog uit te (laten) voeren tijdens de hele duur van de overeenkomst. Deze contracten zijn langdurigMaximum 18 jaar en niet opzegbaar.
Intercommunales in Frankrijk
Een intercommunalité is in Frankrijk een structuur van samenwerking tussen gemeenten, waarbij een aantal bevoegdheden aan dit orgaan zijn overgedragen.
Er bestaan een aantal vormen van intercommunalité: Communauté urbaine Communauté d'agglomération Communauté de communes Syndicat d'agglomération nouvelle (SAN), deze worden vaak omgezet in een Communauté d'agglomération Syndicat de communes
Zie ook Intergemeentelijke samenwerking Gemeenschappelijke regeling - een soortgelijke constructie in Nederland