thumb|Eglise Saint-Quentin Péruwelz is een stad in de Belgische provincie Henegouwen. Ze telt ruim 17.000 inwoners, ligt nabij de Franse grens en wordt doorsneden door het kanaal Nimy-Blaton.
Naam Péruwelz heeft in de loop van de geschiedenis ongeveer twintig verschillende namen gehad, waaronder Perwes, Pérues, Perwez en Pierwes. In deze benamingen is een constante factor terug te zien, namelijk dat ze steeds samengesteld zijn uit twee herkenbare lettergrepen. De eerste, afgeleid van pier of per, zou verwijzen naar het gesteente dat in de Péruwelzse ondergrond veelvuldig voorkomt: een kalksteenlaag die bij winning zwartkleurige stenen oplevert. De tweede lettergreep zou afgeleid zijn van het woord welz, met als betekenis waterrijke vlakte, poel, voorde of drinkplaats. Water is inderdaad een ander belangrijk bestanddeel van de ondergrond van de stad, waar uit een aquifer een groot aantal natuurlijke bronnen ontspringt. Daarnaast is er een kleine rivier, de zwarte Verne, die het grondgebied van Péruwelz doorkruist en drasland en moerassen voedt.Geschiedenis van Péruwelz, Etymologie
Bezienswaardigheden
Het Lavoir werd in 1860 aangelegd, geïntegreerd in het Parc Simon en voorzien van een toegangspoort in art nouveau van 1912. Het is nu een publieke fontein, gevoed door natuurlijke bronnen, welke voorzien is van een afvoerbekken, een wasbekken en een drinkbekken. Het Parc Simon werd aangelegd in 1862 na de gedeeltelijke opvulling van de kasteelvijvers en de kanalisatie van de Verne. In het park zijn een aantal historische obkecten te zien zoals de 16e-eeuwse schandpaal. Het Kasteel van Péruwelz werd in 1642 opgericht voor Philippe-Emmanuel de Croÿ en werd in de 2e helft van de 19e eeuw vervangen door een brasserie. Enkele restanten van het kasteel zijn opgenomen in het Parc Simon. Het Château Petit werd in 1860 gebouwd in opdracht van de industrieel Edmond Petit op de plaats waar sinds 1632 de Birgittijnen een klooster hadden. Het gebouw is in neorenaissancestijl en wordt omringd door een landschapspark. Het Château Simon is een herenhuis van 1907 in eclectische stijl met stijlelementen in art nouveau. Het werd gebouwd in opdracht van Edouard Simon-Piret. Het Château Marie-Louise (ook: La Maison de Cerfontaine) is een classicistisch kasteel uit de 1e helft van de 18e eeuw. Het werd meermaals verbouwd en kreeg aan de rechterzijde in de 20e eeuw een zijvleugel. Het Château Duez werd in 1895 gebouwd voor de industrieel Eugène Duez die spinnerijen bezat. De Moulin banal was een onderslagmolen op de Verne en banmolen van het kasteel. Het gebouw van 1732 is gerenoveerd en doet dienst als winkel. De Moulin de Cerfontaine is een bovenslagmolen op de Verne. Het gebouw is van 1828 en in 1980 werd het rad verwijderd. De molen bevindt zich in het gehucht Cerfontaine, nabij de Franse grens. De Moulin Leroy is het restant van een ronde stenen molen van het type grondzeiler, gebouwd in 1788. De wieken verdwenen tijdens de Tweede Wereldoorlog en in 1953 werd ook het binnenwerk verwijderd. De verder intacte romp dient als opslagplaats. De Heilig-Hartkerk (Église du Sacré-Coeur) is een neogotisch kerkgebouw van 1910, gebouwd in de wijk la Roë. De Baptistenkerk (Temple protestante Baptiste) is een neogotisch kerkgebouw van 1903. De Sint-Kwintenskerk (Église Saint-Quentin) is een neoclassicistisch kerkgebouw van 1844-1848.De toren, gebouwd in zandsteen, is van 1611.
Natuur en landschap Péruwelz ligt nabij het Kanaal Nimy-Blaton-Péronnes en aan de Verne. De hoogte aan de hoofdkerk bedraagt 36 meter.
thumb|center|600px|Panoramafoto van Péruwelz
Demografische ontwikkeling Demografische ontwikkeling voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen; 1976= inwoneraantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 99,91994 100,41995 100,31996 100,61997 101,01998 101,51999 101,82000 102,12001 102,32002 101,82003 101,52004 101,72005 101,72006 101,92007 101,82008 102,52009 102,72010 102,82011 103,32012 104,22013 104,72014 104,72015 105,02016 103,72017 103,82018 103,62019 103,82020 103,62021 103,92022 103,72023 104,32024 104,82025 105,02026 105,0
Kernen Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Péruwelz (I) 12,67 8.353 659 57064A 2 Wiers (IX) 12,76 2.940 230 57064B 3 Callenelle (X) 2,40 651 271 57064C 4 Brasménil (VIII) 5,42 752 139 57064D 5 Wasmes-Audemez-Briffœil (VII) 6,23 452 73 57064E 6 Baugnies (VI) 5,34 609 114 57064F 7 Braffe (V) 5,54 462 83 57064G 8 Bury (IV) 5,01 695 139 57064H 9 Roucourt (III) 3,56 843 237 57064J 10 Bon-Secours (II) 2,06 1.588 773 57064K
Overige kernen Wasmes-Audemez-Briffœil bestaat uit Wasmes en de kleinere gehuchten Audemez en Briffœil; in Wiers ligt het gehucht Ringies; in Baugnies het gehucht Ponange; in het zuiden van deelgemeente Péruwelz ligt op de Franse grens het gehucht Mont de Péruwelz.
Kaart thumb|400px|left|Péruwelz, deelgemeenten en buurgemeenten. De gele gebieden zijn bebouwde kernen.
Aangrenzende gemeenten De gemeente Péruwelz grenst aan de volgende gemeenten en dorpen: a. Maubray (stad Antoing) b. Vezon (stad Doornik) c. Barry (stad Doornik) d. Pipaix (stad Leuze-en-Hainaut) e. Willaupuis (stad Leuze-en-Hainaut) f. Tourpes (stad Leuze-en-Hainaut) g. Thumaide (gemeente Belœil) h. Basècles (gemeente Belœil) i. Blaton (gemeente Bernissart) j. Bernissart (gemeente Bernissart) k. Condé-sur-l'Escaut (Frankrijk) l. Vieux-Condé (Frankrijk) m. Hergnies (Frankrijk) n. Flines-lès-Mortagne (Frankrijk)
Politiek Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-200614-10-2012Gegevens 2012: elections2012.wallonie.be14-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %25%25%25%25%25%25%25%25%25 IC1 / PRL-MCC2 / MR-ICA46,2611246,6111346,0611246,7211324,552 628,18189,481243,30A1341,11A12 PRL-MCC2 / MR3 / MR-ICA- - - - - 27,9238 PS 45,941246,541248,621345,531240,571138,741139,391123,33635,2210 ECOLO - 4,2505,3204,4206,5217,1718,11110,9126,250 A.D.C.1 / Action Citoyenne2/ Les Engagés-AC3- - - - 28,361 718,222515,1239,952210,2132 RPP- - - - - - - 10,3827,211 RW 7,81- - - - - - - - Anderen(*)- 2,610- 3,330- 7,690- 2,140- 10706 1043410586105311081610882109851122511028 Opkomst % 95,4194,0492,9892,5390,3890,4086,94 Blanco en ongeldig %5,01 5,184,876,28,27,678,268,918,65 (*) 1982: RPW (2,61%) / 1994: ESPOIR (3,33%) / 2006: F.N. (5,94%), VDC (1,75%) / 2018: NATION (2,14%).De meerderheid wordt vet aangegeven. De grootste partij is in kleur.
Burgemeesters 1977-1984 : Eugène Sarot (PS) 1984-1988 : André Lamblin (IC) 1989-1994 : Roger Henneuse (PS) 1995-2000 : Claudy Huart (IC) 2001-2004 : Jacques Devaux (PS) 2004-2018 : Daniel Westrade (PS) 2019-2024: Vincent Palermo (MR-IC) 2024-2025: Benjamin Delaunoit (PS) 2025-heden: Jimmy Ababio (PS)
thumb|Tram en spoornet in 1922. Van Péruwelz tot Bonsecours was er een paardentram
Verkeer en vervoer Spoor- en tramwegen Er bestaat een spoorwegstation van de NMBS langs spoorlijn 78 (Saint-Ghislain - Doornik): station Péruwelz. Langs dezelfde spoorlijn is er ook een stopplaats in Callenelle dat enkel door P-treinen op werkdagen wordt bediend. Vroeger was er een spoorverbinding met Frankrijk: de spoorlijn 92. De buurtspoorwegen (lijn 420) kwamen eveneens tot het spoorstation van Péruwelz, vanwaar er een aansluiting was op de paardentram naar Bon-Secours. Net over de grens bij Bon-Secours eindigde een tramlijn van het voormalige tramnet van Valenciennes. Deze tram- en spoorlijnen zijn te zien op de kaart van 1922.
miniatuur|Memoires Constant Wairy
Trivia In 1979 verscheen de door de Nederlandse journalist Henri Knap geschreven roman De weg naar Péruwelz. Dit verhaal werd in 1983 als tv-miniserie verfilmd door Hank Onrust.
De hoofd-kamerknecht van Napoleon Bonaparte, Louis Constant Wairy, werd hier geboren. Hij publiceerde omvangrijke memoires over zijn ervaringen aan het Franse Keizerlijke Hof.
Nabijgelegen kernen Bon-Secours, Wiers, Roucourt, Thumaide, Blaton, Bernissart
Externe links Website van de gemeente Waals erfgoed
Peruwelz