Messiah, an Oratorio, ook A New Sacred OratorioDean, p. 56 (HWV 56), is een oratorium van Georg Friedrich Händel, gecomponeerd in 1741 en voor het eerst uitgevoerd in 1742 in Dublin. Het werk, dat in de meeste gevallen iets minder dan tweeënhalf uur duurt, wordt, met name in de Angelsaksische landen, vooral rond Kerstmis uitgevoerd, maar ook wel in de paastijd.
Messiah binnen Händels oeuvre thumb|275px|Georg Friedrich Händel Hoewel Händel vooral nu bij een groot publiek – met name door Messiah – bekend is als oratoriumcomponist, begon hij pas met het componeren van oratoria toen hij al vijftig was. Opera was het belangrijkste in zijn leven – vanaf zijn 18e jaar toen hij begon bij de Hamburgse opera tot rond 1740 heeft hij zich met deze muzikale vorm beziggehouden. Het schrijven van koren, zo'n essentieel onderdeel van Händels oratoria, was iets wat hij nog moest ontwikkelen. Johann Mattheson schreef in 1740 over zijn eerste ontmoeting met Händel in Hamburg: "Er war starck auf der Orgel: stärker, als Kuhnau, in Fugen und Contrapuncten, absonderlich ex tempore; aber er wuste sehr wenig von der Melodie, ehe er in die hamburgische Opern kam."Larsen, p. 41; “Hij was bekwaam in het orgelspel: bekwamer dan Kuhnau, in fuga's en in contrapunt, vooral in improvisaties; maar hij wist weinig af van melodie voordat hij bij de Hamburgse opera kwam.” Händel ontwikkelde die vaardigheden in Italië, waar hij zijn eerste oratoria schreef Il Trionfo del Tempo e del Disinganno (HWV 46) en La Ressurrezione (HWV 47).
Jennens' opmerkingHogwood, p. 167 over 'another Scripture collection' verwijst naar Händels oratorium Israel in Egypt, dat Händel in 1738 schreef onmiddellijk na de toonzetting van Jennens eerste libretto Saul. Israel in Egypt maakte voor de tekst volledig gebruik van een selectie uit Bijbelteksten, voor de muziek van grote delen van de Funeral Anthem for Queen Caroline. The Ways of Zion do mourn (HWV 264). Jennens volgende compilatie was L'Allegro and Il Penseroso, waaraan hij, op verzoek van Händel, een eigen deel toevoegde, Il Moderato (HWV 55); het werk ging in 1740 in première. Het volgende seizoen programmeerde Händel geen Engelstalig werk, maar twee nieuwe Italiaanse opera's: Deidamia (HWV 42) en Imeneo (HWV 41). Beide werken waren een commerciële flop en Händel overwoog naar Duitsland terug te keren.Hicks
Tegen deze achtergrond kwam Jennens plan om een oratorium te schrijven, dat uitgevoerd kon worden tijdens de Stille Week, wanneer de theaters gesloten zouden zijn en waarmee een uitvoering met een vol huis, en daarmee inkomsten voor Händel, gegarandeerd zou zijn. Van Israel in Egypt kwam het idee van een compilatie uit de Bijbel, maar zonder de nadruk op de (impopulaire) koren. Een evenwicht tussen soli en koren, zoals in L'Allegro, stond voor ogen.
Händel gaf opera dus pas op toen hij daar door de situatie toe werd gedwongen: het publiek had genoeg van Italiaanse opera.Larsen, p. 41 (L16) Zijn eerste oratoria (Esther, Deborah en Athaliah) kregen meer aandacht dan zijn opera's. Na de eerste grote rijpe oratoria (Saul en Israel in Egypt) liet Händel opera in 1740 dan ook volledig links liggen.
Händel schreef Bijbelse en niet-Bijbelse oratoria: De niet-Bijbelse, met een opbouw en gepresenteerd als een oratorium, maar met een niet-Bijbels onderwerp, zijn onder te verdelen in concert- of cantateoratoria (zoals Alexander's Feast (HWV 65) en L'Allegro, Il Penseroso ed Il Moderato) en mythologische (Hercules (HWV 60) en Semele (HWV 58)) De Bijbelse kunnen worden onderverdeeld in heroïsche (een Bijbelse held(in) is onderwerp van het libretto, zoals Esther (HWV 50) en Judas Makkabeüs (HWV 63)), verhalende (een Bijbelse vertelling is onderwerp, zoals het verhaal van Jozef en zijn broers of het dilemma van Jephta (HWV 70)) of de zogenoemde anthem-oratoria (Israel in Egypt en de Occasional Oratorio). Ook Messiah is een anthem-oratorium. De inhoud van een anthem is in de regel een oudtestamententische tekst, meestal uit de Psalmen, prijzend van karakter en zonder handeling.
Een groot verschil tussen Händels oratoria en zijn opera's is de taal: de oratoria hebben een Engelse tekst. Dit bracht de werken weliswaar dichter bij het publiek, maar leverde Händels zangers problemen op doordat ze zich niet in het Engels konden uitdrukken (zie de anekdote geciteerd bij Larsen).Larsen, p. 33; Een tijdgenoot schreef dat als de zangers Senesino en Bertolli in het Engels zongen je zou hebben gezworen dat het Welsh was. Dit gold overigens ook voor Händel: hoewel genaturaliseerd tot Engelsman kende hij de taal niet goed en de wijze waarop hij Engelse teksten op muziek zette was, zelfs in zijn late werken, soms opmerkelijk onvolmaakt.Larsen, p. 32; He shall feed his flock bijvoorbeeld Bij het ontwikkelen en schrijven van oratoria zijn de anthems en odes van Henry Purcell (de St. Cecilia Odes bijvoorbeeld) wel van invloed geweest op Händel. Maar het is vooral de Duitse kerkcantate geweest die grote invloed had op zijn werk. Tussen 1716 en 1718 bezocht hij Duitsland en leerde daar Barthold Heinrich Brockes' Passion kennen en de cantates op teksten van Erdmann Neumeister (die al in druk waren verschenen). Händel volgt in zijn anthem-oratoria strikt de tekst gebaseerd op de Psalmen; maar muzikaal gezien is er duidelijker verwantschap met de Noord-Duitse cantates dan met Purcell: het samenstelsel van verbonden muzikale kernen die voortdurend variëren bij Purcell vervangt Händel door losstaande en zelfstandige koren en aria's, vaak met een instrumentale inleiding.
Kenmerken Libretto thumb|Charles Jennens De tekst voor MessiahZie http://opera.stanford.edu/iu/libretti/messiah.htm. Gearchiveerd op 17 september 2024. werd door Charles Jennens geschreven: een groot aantal losse, korte teksten uit het Oude en het Nieuwe Testament. Daarmee verschilt het werk van dat wat doorgaans een oratorium wordt genoemd: een afgeronde Bijbelse vertelling op muziek gezet, zoals de overige ruim 25 dramatische oratoria die Händel schreef. Het onderwerp van Messiah is de Bijbelse Messias. Het werk is opgesplitst in drie delen: de profetieën in het Oude Testament met de verkondiging van de Messias; zijn dood, de opstanding en de hemelvaart; zijn wederkomst en heerschappij.
Händel had slechts 24 dagen nodig om het werk te componeren: van 22 augustus tot 14 september 1741. Al in november van dat jaar reisde hij naar Dublin. De eerste uitvoering was pas op 13 april 1742, als benefietconcert, na een extreem strenge winter. Het stuk was een groot succes; dames werd verzocht niet in hoepelrok te komen om meer kaarten te kunnen verkopen. De opbrengst ging naar een aantal goede doelen, gelijkelijk verdeeld. Een jaar later werd Messiah ook in Covent Garden in Londen uitgevoerd. Nog voor de uitvoering ontstond een discussie of het stuk wel in een theater behoorde te worden opgevoerd.
Behalve de eerste versie uit 1742 bestaan er ook bewerkingen uit het jaar 1743, 1745/1749, 1750 en 1754.
Er is geen definitieve versie van Messiah; een aanzienlijk aantal onderdelen, met name de aria's, is overgeleverd in verschillende versies, die teruggaan tot Händels tijd.Larsen, p. X De reden waarom Händel zo veel versies schreef ligt in de werkwijze van Händel: hij veranderde vaak tijdens repetities en na uitvoeringen. Daarnaast waren de wisselende solisten – en hun capaciteiten – reden om delen te wijzigen. De laatste versie is daarmee ook niet noodzakelijkerwijs de versie die Händel als definitief beschouwde – mogelijk hadden eerdere versies de voorkeur maar waren latere wijzigingen een noodzaak.
Er bestaan vijf versies, waaronder de autograaf in de Royal Collection, in de British Library.http://www.bl.uk/onlinegallery/themes/music/handel.html Daarnaast zijn er nog zeker acht andere kopieën die uit de 18e eeuw stammen.
Delen deelonderdeeltitelBijbeltekst Part OneSinfony (Grave - Allegro moderato)orkestinstrumentaalAccompagnato, tenorComfort ye my peopleJesaja 40:1-3Aria, tenorEv'ry valley shall be exaltedJesaja 40:4KoorAnd the glory of the Lord shall be revealedJesaja 40:5Accompagnato, basThus saith the Lord of HostsHaggai 2:6-7; Maleachi 3:1Aria, altBut who may abide the day of his comingMaleachi 3:2KoorAnd he shall purifyMaleachi 3:3Recitatief, contra-altBehold, a virgin shall conceiveJesaja 7:14; Matteüs 1:23Aria, contra-alt en koorO thou that tellest good tidingsJesaja 40:9; 60:1basFor behold, darkness shall coverJesaja 60:2-3Aria, basThe people that walked in darknessJesaja 9:2KoorFor unto us a child is bornJesaja 9:6Pifa (Pastoral Symphony), orkestinstrumentaalRecitatief, jongenssopraanThere were shepherds abiding in the fieldLucas 2:8Accompagnato, jongenssopraanAnd lo, the angel of the lordLucas 2:9Recitatief, jongenssopraanAnd the angel said unto themLucas 2:10-11Accompagnato, jongenssopraanAnd suddenly there was with the angelLucas 2:13KoorGlory to God in the highestLucas 2:14sopraanRejoice greatly, O daughter of ZionZacharia 9:9-10contra-altThen shall the eyes of the blindJesaja 35:5-6Aria, contra-alt en sopraanHe shall feed his flockJesaja 40:11; Matteüs 11:28-29KoorHis yoke is easy, his burthen lightMatteüs 11:30 Part TwoKoorBehold the lamb of GodJohannes 1:29Aria, contra-altHe was despisedJesaja 53:3; 50:6KoorSurely he hath borne our griefsJesaja 53:4-5ChorusAnd with his stripes we are healedJesaja 53:5KoorAll we like sheep have gone astrayJesaja 53:6tenorAll they that see himPsalmen 22:7KoorHe trusted in GodPsalmen 22:8Accompagnato, tenorThy rebuke hath broken his heartPsalmen 69:21Arioso, tenorBehold, and see if there be any sorrowKlaagliederen 1:12Accompagnato, sopraanHe was cut off out of the landJesaja 53:8Aria, sopraanBut thou didst not leave his soulPsalmen 16:10KoorLift up your heads, O ye gatesPsalmen 24:7-10tenorUnto which of the angelsHebreeën 1:5KoorLet all the angels of God worship himHebreeën 1:6Aria, altThou art gone up on highPsalmen 68:18KoorThe Lord gave the wordPsalmen 68:11Aria, sopraanHow beautiful are the feetJesaja 52:7; Romeinen 10:15KoorTheir sound is gone outRomeinen 10:18Aria, basWhy do the nations so furiously ragePsalmen 2:1-2KoorLet us break their bonds asunderPsalmen 2:3Recitatief, tenorHe that dwelleth in heavenPsalmen 2:4Aria, tenorThou shalt break themPsalmen 2:9KoorHallelujahOpenbaring 19:6; 11:15; 19:16 Part ThreeAria, sopraanI know that my Redeemer livethJob 19:25-26; I Korintiërs 15:20KoorSince by man came deathI Korintiërs 15:21-22Recitatief, basBehold, I tell you a mysteryI Korintiërs 15:51-52Aria, basThe trumpet shall soundI Korintiërs 15:52-53Recitatief, altThen shall be brought to passI Korintiërs 15:54Duet, alt en tenorO death, where is thy stingI Korintiërs 15:55-56KoorBut thanks be to GodI Korintiërs 15:57Aria, contra-altIf God be for usRomeinen 8:31, 8:33-34KoorWorthy is the Lamb that was slain – AmenOpenbaring 5:12-14
Muziek Händel componeerde nooit een werk zonder een uitvoering ervan in gedachte. Net als voor zijn oratorium Saul, had het libretto lang terzijde kunnen liggen, als zich niet een onverwacht aanbod uit Ierland had aangediend. William Cavendish, 3e Hertog van Devonshire en Lord Lieutenant (dat is de vertegenwoordiger van de Britse vorst) van Ierland, nodigde Händel uit voor medewerking tijdens de winter aan een aantal liefdadigheidsconcerten in Dublin. Nieuw publiek en een serie concerten deden Händel daarvoor een reeks 'entertainments' plannen, waaronder zijn recentste wereldlijke successen: L'Allegro, Il penseroso ed Il Moderato, Acis and Galatea, de Ode for St. Cecilia's Day, Esther en Alexander's Feast. Voor het gewijde deel zou Händel Jennens libretto gebruiken.