De metro van Londen (Engels: London Underground) is een openbaarvervoernetwerk in de Engelse regio Londen, bestaande uit geëlektrificeerde spoorlijnen die in het centrum ondergronds en in de buitenwijken bovengronds lopen. Het is het oudste metrostelsel ter wereld; de eerste lijn werd in 1863 geopend. Het Londense metronetwerk is langer dan het Parijse netwerk, maar telt minder stations en lijnen, en wordt minder bereden.
Naam De officiële benaming van het netwerk is Underground, maar in de volksmond spreekt men van the Tube (letterlijk 'de buis').
Achtergrond thumb|Materieel op een deep-level-lijn, de Central Line (2004) thumb|Mind the gap, klinkt de waarschuwing bij binnenrijdende metro's in Londen
Door de toenemende verstedelijking van Londen in de negentiende eeuw slibde het wegennet snel dicht. Doorgaande spoorlijnen door de stad waren lang verboden omdat dit te gevaarlijk en ongezond werd geacht. Toen de autoriteiten spoorlijnen in de stad toelieten, was er nauwelijks ruimte over, waardoor de enige beschikbare ruimte die restte zich onder de grond bevond. De Metropolitan Line tussen Paddington en Farringdon was de eerste ondergrondse spoorlijn ter wereld.
De lijnen van de Londense metro kunnen in twee categorieën onderverdeeld worden, naargelang de manier waarop de tunnels gebouwd werden: sub-surface (onder het oppervlak) en deep level (diepliggend). De sub-surface-lijnen werden eerst uitgegraven en daarna overdekt. Op veel plaatsen dringt het daglicht erin door. Deze lijnen liggen ongeveer 5 meter onder het oppervlak en zijn de oudste lijnen van de Underground. Op de East London Line na, die sinds 2010 deel uitmaakt van London Overground, vormen ze één samenhangend en complex netwerk, waarbij lijnen in het centrum sporen delen met andere sub-surface-lijnen.
Doordat het dagelijks leven zwaar verstoord werd door deze methode van aanleg, is men na enige tijd overgestapt op geboorde tunnels. Dit zijn de zogenaamde deep-level-lijnen, die gemiddeld 20 meter onder het oppervlak liggen. Deze lijnen worden tube-lijnen genoemd naar de vrij nauwe tunnelbuis (tube=buis), al heeft de metro als geheel de bijnaam Tube gekregen. De inwendige diameter van de tunnelbuizen is minimaal 3,56 m (nieuwere tunnels zijn iets ruimer dan de oudste). De tunnels zijn enkelsporig; een lijn bestaat dus steeds uit twee tunnels, een voor elke richting. De metrotreinen op de deep-level-lijnen hebben een smaller omgrenzingsprofiel en een lager vloerniveau, waardoor lagere perrons noodzakelijk zijn. In tegenstelling tot de sub-surface-lijnen delen deze lijnen meestal geen sporen met andere lijnen. Alle sporen zijn geëlektrificeerd met 630 volt gelijkspanning met aparte stroomrails voor de plus en de min. Als alle treinen ervoor geschikt zijn, wordt de spanning opgevoerd naar 750 volt zoals bij de meeste metro's gebruikelijk is.
Beide soorten lijnen komen doorgaans buiten het centrum van Londen bovengronds, met uitzondering van de Victoria Line, die geheel ondergronds loopt, en de Waterloo & City Line, die zeer kort is en niet buiten het stadscentrum komt.
Sinds 2003 is de Londense metro in handen van Transport for London (TfL), het overheidsorgaan dat ook verantwoordelijk is voor onder meer het busvervoer en de Docklands Light Railway (DLR).
Het netwerk bestaat uit 275 stations en de treinen rijden over 408 km spoor. De metro vervoert gemiddeld 3 miljoen passagiers per dag met 3,4 miljoen per weekdag, waarmee de Londense metro het op acht na drukste metrosysteem ter wereld is (ter vergelijking, de nummer één, Tokyo, heeft bijna drie keer zoveel passagiers). Op 8 december 2006 vervoerde LU een recordaantal van 4 miljoen mensen op één dag. In 2006 transporteerde London Underground voor het eerst in haar geschiedenis een miljard passagiers in één jaar. Persbericht: Tube carries one billion passengers for first time (28 maart 2007).
Technische problemen De oudste delen van de metro van Londen bestaan sinds 1863, waardoor een deel van de infrastructuur verouderd is en maar moeilijk aan de hedendaagse eisen aan te passen is. Veel stations werken op de maximale capaciteit, de stations Camden Town en Covent Garden kennen beperkingen in de toegang op bepaalde tijden. Op andere stations wordt, wanneer noodzakelijk, de toegang afgesloten of worden andere maatregelen getroffen.
De deep-level-lijnen hebben enkele specifieke problemen die moeilijk op te lossen zijn. Zo is de lucht in de tunnels warm tot heet te noemen, doordat er te weinig koeling of luchtverversing plaats kan vinden. Tijdens een hittegolf in 2006 werden er temperaturen van 47°C gemeten.
Een ander probleem is de relatief sterke wind die ontstaat doordat een trein in de nauwe tunnels een grote hoeveelheid lucht voor zich uit duwt. Deze wind blaast stof, bestaande uit onder andere remstof en silicium, van het spoor en kan schadelijk zijn voor de gezondheid. Om het probleem van de luchtverversing en de sterke wind te verminderen zijn op de nieuwe stations van de Jubilee Line glazen wanden met schuifdeuren geplaatst op de rand van de perrons. Deze deuren gaan open zodra een trein op de juiste positie tot stilstand is gekomen. Het spreekt vanzelf dat deze wanden ook de veiligheid verhogen: men kan niet meer van het perron afvallen.
Veiligheid Ongevallen op het metronetwerk, dat meer dan een miljard passagiers vervoert per jaar, zijn zeldzaam. Uit de statistieken blijkt dat er één dode geconstateerd wordt per 300 miljoen treinreizen Safety first. The Economist (23 oktober 2003). (cijfers uit 2005, vóór de terroristische aanslag op 7 juli 2005).
Elk jaar plegen echter ongeveer 50 mensen zelfmoord in de metro van Londen, meestal door zich voor een aanstormende trein te werpen.Death on the line
Lijnennet
thumb|250px|Metrolijnenkaart uit 1926 In tegenstelling tot wat gebruikelijk is bij het stads- en streekvervoer, zijn er geen lijnnummers. De verschillende lijnen hebben een kleur en een naam. Verder hebben meerdere lijnen met dezelfde naam wisselende eindpunten, zodat het belangrijk is ook op de eindbestemming te letten. De Northern Line heeft twee verschillende routes, via het West End (Charing Cross) en via de City (Bank), die ten noorden en ten zuiden van het centrum weer bij elkaar komen.
In de onderstaande tabel zijn de basisfeiten van elke metrolijn weergegeven. Ze vermeldt de kleur die gebruikt wordt om de lijn aan te duiden, het openingsjaar en het soort tunnel dat gebruikt wordt. Tot 2007 behoorde ook de East London Line tot het Underground-net. Deze werd met de kleur oranje aangeduid. Deze lijn is onderdeel geworden van London Overground en wordt weer aangeduid met oranje.
Naam Kleur Geopend Type Lengte Stations Treinstellen Maximum aantal eenheden tegelijk in dienst Bakerloo Line Bruin 1906 Deep level 23,2 km 25 Type 1972 31 Central Line Rood 1900 Deep level 73,5 km 49 Type 1992 78 Circle Line1 Geel 1884 27,0 km 36 Type S7 33 gezamenlijk met de Hammersmith & City Line District Line2 Groen 1868 Sub-surface 64 km 60 Type S7 76 Hammersmith & City Line3 Roze 1864 Sub-surface 26,5 km 29 Type S7 33 gezamenlijk met de Circle Line Jubilee Line Zilver 1979 Deep level 36 km 27 Type 1996 58 Metropolitan Line Paars 1863 Sub-surface 67 km 34 Type S8 49 Northern Line4 Zwart 1890 Deep level 58 km 52 Type 1995 96 Piccadilly Line6 Donkerblauw 1906 Deep level 71 km 53 Type 1973 79 Victoria Line Lichtblauw 1968 Deep level 21 km 16 Type 2009 41 Waterloo & City Line5 Groenblauw 1898 Deep level 2,4 km 2 Type 1992 5 1De Circle Line kreeg haar naam in 1949. Ze werd niet gebouwd als afzonderlijke lijn, maar ontstond door delen van de District Line en Metropolitan Line samen te voegen. 2Oorspronkelijke naam: Metropolitan District Railway 3Oorspronkelijk een deel van de Metropolitan Line. Sinds 1990 staat ze bekend als de Hammersmith & City Line. 4De drukste lijn, met twee takken in het centrum van Londen. 5Sinds 1994 geëxploiteerd door London Underground, daarvoor eigendom van British Rail. 6De Piccadilly Line loopt tot aan de luchthaven Londen Heathrow. Het is de tragere verbinding (52 minuten tot het centrum), maar wel de goedkoopste manier om van het centrum naar de luchthaven te reizen. De route deelt deels het spoor met de District Line, waar de Piccadilly Line niet op alle stations stopt. Per trein is het mogelijk sneller te reizen naar het centrum via de de Heathrow Express of de Elizabeth line.
Op verschillende plaatsen (waaronder Bank, Canary Wharf en Stratford), kan men van de metro overstappen op de (automatische) Docklands Light Railway. Er zijn vele overstapmogelijkheden op het gewone treinverkeer (onder andere bij de stations Paddington, Kings Cross, Euston, Liverpool Street, Waterloo, Victoria en Charing Cross). Aansluiting op de trams van de Croydon Tramlink bestaat in het station Wimbledon, op de internationale Eurostar-treinen in het station St. Pancras.
Nachtmetro thumb|Routekaart van nachtmetro Op 16 augustus 2016 is de Night Tube van start gegaan, na een initiatief van burgemeester Boris Johnson. Night Tube service to begin in July, Boris Johnson confirms, independent.co.uk, 17 maart 2016. More than 50,000 Londoners trial first night tube, theguardian.com, 19 augustus 2016. De Night Tube is het aanbod dat Transport for London op vrijdag- en zaterdagnacht aanbiedt. Tijdens deze twee nachten blijven de metro's op bepaalde lijnen doorrijden na het normale sluitingsuur. Hierdoor krijgt men 24 uur dienstverlening. Eerst bestond de Night Tube enkel uit de Victoria Line, Northern Line en Central Line. Later in 2016 werden ook de Jubilee Line en de Piccadilly Line toegevoegd.
In juli 2017 maakte burgemeester Sadiq Khan bekend dat ook de East London Line vanaf december 2017 (vroeger een metrolijn, nu London Overground) ook een 24-uursdienstverlening zou krijgen op vrijdag en zaterdag. London Overground to run 24-hour trains on weekends to match Night Tube, independent.co.uk, 3 juli 2017.
Diepste en hoogste punt De Northern Line is houder van zowel het diepte- als het hoogterecord in de Londense metro. Het diepste punt van het gehele metrostelsel ligt op de Northern Line op een diepte van 67,4 meter onder het maaiveld ter hoogte van Holly Bush Hill in Hampstead. Het hoogste punt met 18 meter boven de grond eveneens op de Northern Line en wordt gevormd door het Dollis Brook-viaduct over Dollis Road.
Het metrostation van Hampstead is met zijn ligging van 58,5 meter onder de grond het diepste station van de metro van Londen. Station Angel, ook op de Northern, heeft de langste roltrap met een lengte van 60 meter.
Geschiedenis Als het oudste en een van de meest complexe metrostelsels in de wereld heeft de Londense metro een rijke geschiedenis. Bovendien bestaan er interessante spookstations. Op de Central Line tussen Tottenham Court Road en Holborn is bijvoorbeeld het donkere perron van het voormalige station British Museum te zien. Ook het station van Down Street (waar de regering van Churchill ondergedoken zat tijdens de Tweede Wereldoorlog) is te herkennen, maar dan van buiten.
Ontstaan