Circumcisie, mannenbesnijdenis of jongensbesnijdenis is het rondom verwijderen van de voorhuid (preputium) van de menselijke penis. Volgens schattingen was in 2006 circa 30% van alle mannen wereldwijd besneden (circa 665 miljoen mannen).Information Package on Male Circumcision and HIV Prevention, World Health Organization, 15 augustus 2007 De ingreep kan om medisch-therapeutische, medisch-preventieve, religieuze of culturele redenen worden uitgevoerd. Circumcisie is een Latijns woord, samengesteld uit circum (rondom) en cisie (snijden).
De meeste circumcisies worden uit religieuze overtuiging uitgevoerd. Als godsdienstig ritueel wordt de besnijdenis door joden en moslims toegepast. Bij veel volken vindt het bij overgangsrituelen plaats, waaraan zowel jongens als meisjes worden onderworpen. In de antieke wereld kenden de Egyptenaren eveneens de besnijdenis.Meijer B. en R.M.J.M. Butzelaar, Circumcisie in historisch perspectief, Ned Tijdschr Geneeskd. 2000;144:2504-8
Bij de circumcisie van minderjarigen om niet-therapeutische redenen botsen twee rechten van de mens: het recht op lichamelijke integriteit en het recht op godsdienstvrijheid. Deze juridische aspecten van circumcisie geven voor sommigen aanleiding te pleiten voor een verbod op besnijdenis van minderjarigen.http://www.circumstitions.com/Restric/Gallery1.html
Besnijdenisstijlen thumb|Besnijdenisstijlen, van links naar rechts: hoog en los, hoog en strak, laag en los, laag en strak
Los en strak besneden Bij een los besneden variant blijft een deel van de huidplooi staan, zodat de eikel bij een slappe penis nog gedeeltelijk of soms zelfs geheel bedekt is. Bij een strak besneden variant wordt de huidplooi geheel verwijderd, waardoor de eikel ook in slappe toestand vrij ligt en de penishuid in erectie nog nauwelijks over de schacht kan worden bewogen.
Laag en hoog besneden Bij een laag besneden variant ligt het litteken vlak onder de rand van de eikel. Bij een hoog besneden variant ligt het litteken hoger op de schacht van de penis; een deel van het binnenblad van de voorhuid is teruggevouwen over de penis.
Frenulotomie Frenulotomie is het doorsnijden of verwijderen van het voorhuidriempje. Dit kan in combinatie met een circumcisie worden uitgevoerd.
Bijzondere varianten In sommige culturen zijn er ingrijpender vormen van besnijdenis gangbaar. Sommige Afrikaanse stammen verwijderen de huid van de schacht van de penis. In Japan komt een vorm voor van besnijdenis die de penis vrij diep inkerft. De Australische Aboriginals snijden de penis zo diep in dat hij op twee bundels zwellichamen gaat lijken. Deze imitatie van de penis van de kangoeroe is waarschijnlijk geïnspireerd door het veelvuldige paren van deze dieren. De oer-Australiërs maken ook een gat in de urinebuis, op de plaats waar hij onder aan de penis zichtbaar wordt. Door de vinger op het gat te leggen, of dat juist na te laten, verandert men de kans op zwangerschap.
Operatieve handeling Een besnijdenis kan uit de vrije hand uitgevoerd worden, maar er zijn ook diverse hulpmiddelen waarbij de huid afgeklemd wordt en de bloedtoevoer afgesneden. Bekende hulpmiddelen zijn de Plastibell (vooral gebruikt voor besnijdenis van kinderen), de Mogen en de Gomco klem. Bij een besnijdenis met een klem blijft altijd een deel van de binnenkant van de voorhuid zitten, dit wordt een "hoge" besnijdenis genoemd. Een besnijdenis kan poliklinisch worden uitgevoerd.
Redenen voor een besnijdenis Medisch-therapeutisch Een medische reden voor een besnijdenis is een vernauwing van de voorhuid (fimosis) waardoor een erectie pijnlijk kan zijn en het moeilijk is de eikel schoon te houden. Andere medische redenen voor een besnijdenis zijn lichen sclerosus, paraphimosis en terugkerende balanitis. Een voorhuidverwijdende operatie (verwijdings- of Z-plastiek) kan een alternatief zijn bij een te nauwe voorhuid.Artikel KNMG "Artsen willen af van besnijdenis jongens" Hierbij wordt met een z-vormige insnede de voorhuid wijder gemaakt. Hierbij bestaat wel een kans dat door littekenvorming opnieuw vernauwing optreedt. Ook een dorsal slit is mogelijk waarbij de voorhuid wordt ingesneden aan de rugzijde van de penis.
Medisch-preventief Bij een onbesneden penis kan zich smegma onder de voorhuid ophopen. Een betere hygiëne kan dan ook een argument voor een besnijdenis zijn aangezien na een besnijdenis zich geen smegma meer kan ophopen. Voor een goede hygiëne dienen onbesneden mannen dagelijks de voorhuid terug te schuiven bij het wassen van de penis. Onderzoeken die de link tussen urineweginfecties en besnijdenis-status onderzocht hebben, laten een minimaal lager risico op urineweginfecties in besneden mannen zien.
De Amerikaanse kinderartsen komen na een kritische beschouwing van de literatuur tot de vaststelling dat besnijdenis het risico op hiv, genitale herpes en syfilis vermindert. Ook verminderen de kansen op kanker van de penis, urineweginfecties in het eerste levensjaar en op baarmoederhalskanker bij seksuele partners.
M. Daugherty meldde in 2017 dat onderzoek van 1520 mannen (18-59 jaar oud) bij 45,2% het humaan papillomavirus (HPV) werd aangetoond. Bij besneden mannen (77,8% van de onderzoekspopulatie) was er een tweemaal zo hoog risico (p=0,03)op de high-risk HPV-stammen 16 en 18.MP11-03 HPV prevalence in males in the united states from penile swabs: results from NHANES, AUA Journals Ander onderzoek liet juist zien dat HPV minder bij besneden mannen dan bij onbesneden mannen voorkwam en dat vrouwen met besneden mannen daardoor minder risico lopen op baarmoederhalskanker.
Kanker Kanker van de penis, een zeldzame vorm van kanker die jaarlijks ontdekt wordt bij ongeveer 120 mannen in Nederland en tot amputatie van de penis kan leiden, komt bij besneden mannen minder voor.Circumcision Policy Statement, American Academy of Pediatrics, 27 augustus 2012.Penistumoren, Merck Manual, februari 2003.
HIV-overdracht Besnijdenis blijkt door verschillende studies in Afrika het risico van overdracht van het hiv-virus van vrouwen naar mannen met 54-60% te verminderen.Circumcision to prevent HIV and other sexually transmitted infections in men who have sex with men: a systematic review and meta-analysis of global data, The Lancet, 1 april 2019 Omdat hiv in Nederland relatief weinig voorkomt en besnijdenis geen complete bescherming biedt, wordt het in Nederland niet ingezet als preventiemiddel. De Wereldgezondheidsorganisatie en UNAIDS erkennen besnijdenis in Oost- en Zuid-Afrika als bijkomende interventie om het risico op hiv door vaginale geslachtsgemeenschap bij de man te verminderen.Fact sheet: Male Circumcision for HIV Prevention
Medische afweging De Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) ziet geen overtuigende argumenten voor een routinematige besnijdenis. Vanwege de kans op complicaties en het hogere doel de lichamelijke integriteit van kinderen te willen beschermen raadt zij besnijdenis af. Als mogelijke complicaties noemt zij onder meer bloeding, infectie, plasbuisvernauwing en paniekaanvallen. Er zijn ook gevallen van gedeeltelijke of gehele amputatie bekend.Niet-therapeutische circumcisie bij minderjarige jongens, KNMG-standpunt (27 mei 2010) Bij bepaalde rituele besnijdenissen kan ook herpes overgedragen worden, met een zware handicap of de dood tot gevolg. . Babies' herpes linked to circumcision practice, CNN news (8 april 2013) Er kunnen urineproblemen ontstaan door ontstekingen, lelijke littekens of gebogen penissen door de ingreep.Looking for the missing piece, Joodse Omroep, Nederland 2, 11 november 2007, 12.00u-12.50u Naast de directe medische complicaties zijn er ook psychologische problemen en complicaties op het gebied van seksualiteit mogelijk. De extreme pijnervaringen bij een onverdoofde besnijdenis van pasgeborenen kunnen jaren later nog gedragsveranderingen als gevolg hebben. Er zijn mannen die zich verminkt voelen doordat ze op jonge leeftijd besneden zijn. Ze zijn boos over de opgelegde verandering van hun lichaam en verwijten hun ouders dat die deze keuze voor hen hebben gemaakt.
De Amerikaanse Academy of Pediatrics (AAP) stelt in haar circumcision policy statement dat de voordelen van een besnijdenis niet groot genoeg zijn om de routinematige besnijdenis van alle nieuwgeborenen aan te bevelen, maar dat de voordelen van een besnijdenis voldoende zijn om families die ervoor kiezen toegang tot de ingreep te geven. Toch is in de Verenigde Staten ruim 60% van de jongens besneden.‘Voor Amerikanen hoort besnijdenis bij goede opvoeding’
De AAP stelt dat ouders de keuze gelaten moet worden om een kind wel of niet te laten besnijden, waarbij naast medische factoren, ook culturele, religieuze en ethische overwegingen een rol kunnen spelen. In tegenstelling tot de KNMG stelt de AAP dat de meeste complicaties die zich voordoen weinig om het lijf hebben en goed te behandelen zijn. De AAP merkt ook op dat de keuze om een jongen niet te besnijden ook tot (medische) schade kan leiden. De Amerikaanse kinderartsenorganisatie geeft aan dat er verschillende veilige en effectieve manieren van pijnbestrijding beschikbaar zijn voor een besnijdenis.
Religieus Joodse besnijdenis in de Thora en het Nieuwe Testament In Genesis 17:10-14Bijvoorbeeld de Nederlandse vertaling van Bijbel. Vertaling in opdracht van het Nederlandsch Bijbelgenootschap bewerkt door de daartoe benoemde commissies, Nederlandsch Bijbelgenootschap Amsterdam 1967, hieronder gebruikt. geeft God aan Abraham het bevel dat zijn mannelijk nageslacht en alle mannen in zijn huis besneden moeten worden als teken van het verbond met God.
De besnijdenis moet op de achtste dag na de geboorte van een jongetje, waarbij de geboortedag wordt meegeteld.Genesis 17:12 De man die zich niet laat besnijden is, zal worden uitgeroeid uit zijn volksgemeenschap.Genesis 17:14 Mozes besneed zijn zoon niet kort na de geboorte, zoals gebruikelijk bij de Midjanieten en God wilde Mozes daarom doden. Dat gebeurde echter niet, omdat Mozes' Midjanitische vrouw Zippora hun zoon juist op dat moment besneed, volgens Exodus 4:24-26. In het Bijbelboek Leviticus 12:3 bevestigt God tegen Mozes dat een mannelijk kind op de achtste dag moet worden besneden. Tijdens de Uittocht uit Egypte werd de besnijdenis nagelaten, maar na aankomst in Palestina krijgt Jozua door God opdracht de kinderen van Israël alsnog te besnijden, zoals vermeld in Jozua 5:2-8.
In de tijd van het Nieuwe Testament was het gebruikelijk dat een kind bij de besnijdenis een naam kreeg. Dat blijkt uit Lucas 1:59 en 2:21, bij de besnijdenis van Johannes de Doper en Jezus. In deze twee gevallen was de naam echter al eerder vastgesteld (door God besloten). Uit het Oude Testament en de Talmoed is niets bekend over het gebruik om een kind bij de besnijdenis een naam te geven, al moet worden gezegd dat Abram van God een nieuwe naam kreeg op het moment dat de besnijdenis werd ingevoerd (Genesis 17:5-14). Voor de afwijkende christelijke visie van de apostel Paulus op besnijdenis in het Nieuwe Testament, zie onder.
De verplichte besnijdenis voor joodse gelovige mannen is gebod 17 van de 613 mitswot, een later overzicht van joodse religieuze geboden.
Jodendom
In het jodendom worden jongetjes vanwege het verbond dat God met Abraham sloot, zoals beschreven in de Thora, op de achtste dag na hun geboorte besneden. Dit wordt briet mila genoemd. In het Charedisch Jodendom komt het soms voor dat de mohel, doorgaans de rabbi, het bloed van de besneden penis met de mond wegzuigt, het zogenaamde metzitzah b'peh.Baby dood na rituele besnijdenis (AD, 8 maart 2012) Omdat dit de kans op infecties duidelijk vergroot, is het zeer omstreden.
Islam thumb|Jongens tijdens een besnijdenisfeest thumb|Toeschouwers bekijken de optocht bij een besnijdenisfeest te Pasoeroean, met in het middelpunt de op een versierd paard zittende jongen, 1900-1938, Wereldmuseum Amsterdam