De kieuwpootkreeftjes of bladpootkreeftjes (Branchiopoda) vormen een primitieve klasse van de kreeftachtigen. Hiertoe behoren onder andere de watervlooien, kopschildkreeftjes en de pekelkreeftjes. Branchiopoden kenmerken zich door hun bladvormige poten met kieuwaanhangsels. Vrijwel alle branchiopoden zijn kleine kreeftachtigen die in zoet of zout water leven. De meeste soorten zijn filtervoeders die algen, bacteriën en organisch materiaal uit het water opnemen.
Wereldwijd zijn ruim 1100 soorten beschreven, maar door hun onopvallende levenswijze kunnen er nog vele honderden soorten worden verwacht. (2010). De Nederlandse biodiversiteit. Nederlands Centrum voor Biodiversiteit Naturalis; European Invertebrate Survey - Nederland, Leiden. pp. 178–180. . Gearchiveerd op 11 april 2023. Kieuwpootkreeftjes zijn algemeen in bijna alle typen stilstaande wateren en langzaam stromende binnenwateren. Ze zijn een belangrijke voedselbron voor vissen en vogels en vormen daarom een essentiële schakel in het voedselweb.
Anatomie Kieuwpootkreeftjes bezitten een variabel aantal segmenten en aanhangels op de thorax (borststuk). Het achterlijf (abdomen) is meestal vrij van aanhangsels en het telson bezit vrijwel altijd een paar caudale vertakkingen.
Eerste en tweede maxilles zijn vaak gereduceerd en maxillipeden zijn altijd afwezig. De rest van de aanhangsels zijn ongedifferentieerde bladachtige pootjes. Sommigen bereiken een lengte van 10 cm, maar het merendeel blijft veel kleiner. De aanhangsels dragen fijne borstels, waarmee voedseldeeltjes uit het water worden gefilterd. Veel soorten bezitten de rode bloedkleurstof hemoglobine en vertonen een roze verkleuring.
Leefwijze Hun manier van voortbeweging kan ritmisch of vloeiend zijn bij gebruik van de pootaanhangsels, maar ook schokkerig, vooral bij watervlooien die hun tweede antennenpaar gebruiken. Sommige soorten kunnen uitdroging overleven.
Voortplanting en ontwikkeling Binnen deze klasse komt een speciale vorm van ongeslachtelijke voortplanting voor, namelijk parthenogenese. De vrouwtjes zetten meerdere legsels af van elk honderden eitjes. Uit deze rusteieren komen onder geschikte omstandigheden de larven. Het aantal vervelling dat het jonge dier ondergaat gedurende zijn ontwikkeling verschilt sterk per groep: Triops vervelt veertig maal, maar de watervlooien (Daphniidae) slechts twee tot zeven maal voordat het volwassen stadium is bereikt. De levenscyclus van veel soorten is sterk afhankelijk van temperatuur en voedselaanbod.
Verspreiding en leefgebied Dieren uit deze klasse komen wereldwijd voor in zoet water, maar ook in brak of zout water zijn ze te vinden.
Taxonomie De volgende taxa zijn bij de Branchiopoda ingedeeld:, (2001) An Updated Classification of the Recent Crustacea. Natural History Museum of Los Angeles County. pp. 132. met update vanuit Zootaxa 3148 (2016) Branchiopoda. Geraadpleegd via: World Register of Marine Species Onderklasse Calmanostraca , 1969 (1969) Branchiopoda. In: Moore, R.C. (Ed.), Treatise on Invertebrate Palaeontology. Part Arthropoda. Geological Society of America, Boulder, Colorado. pp. 128–191 Orde Notostraca (Kopschildkreeftjes) , 1867 Familie Triopsidae , 1909 Onderklasse Diplostraca Infraklasse Cladoceromorpha Superorde Cladocera (Watervlooien) Orde Anomopoda , 1902 Familie Bosminidae , 1845 Familie Chydoridae , 1967 Familie Daphniidae , 1820 Familie Eurycercidae Familie Ilyocryptidae , 1971 Familie Macrothricidae , 1867 Familie Moinidae , 1968
Orde Ctenopoda , 1865 Familie Holopediidae , 1865 Familie Pseudopenilidae , 2008 Familie Sididae , 1850 Orde Haplopoda , 1865 Familie Leptodoridae , 1900 Orde Onychopoda , 1865 Familie Cercopagididae , 1968 Familie Podonidae , 1968 Familie Polyphemidae , 1845 Orde Cyclestherida , 1899 Familie Cyclestheriidae , 1899 Orde Laevicaudata , 1945 Familie Lynceidae , 1845 Orde Spinicaudata Familie Cyzicidae , 1910 Familie Leptestheriidae , 1923 Familie Limnadiidae , 1849 Onderklasse Sarsostraca Tasch, 1969 Orde Anostraca (Pekelkreeftjes) Sars, 1867 Onderorde Artemiina Weekers, Murugan, Vanfleteren, Belk and Dumont, 2002 Familie Artemiidae Grochowski, 1896 Familie Parartemiidae Simon, 1886 Onderorde Anostracina Weekers, Murugan, Vanfleteren, Belk and Dumont, 2002 Familie Branchinectidae Daday, 1910 Familie Branchipodidae Simon, 1886 Familie Chirocephalidae Daday, 1910 Familie Streptocephalidae Daday, 1910 Familie Tanymastigitidae Weekers, Murugan, Vanfleteren, Belk and Dumont, 2002 Familie Thamnocephalidae Packard, 1883 Orde Lipostraca Scourfield 1926
Galerij