thumb|260px|Schilderij van de havezate Kranenburg te Zwolle (1840) Een havezate is een versterkt huis (burcht), hofstede, hof of hoeve. Oorspronkelijk was het een benaming voor een grote boerderij met land. In de 17e eeuw was de havezate een riddermatig goed. Het bezit hiervan was een voorwaarde voor lidmaatschap van een ridderschap.
Havezaten kwamen voor in het graafschap Zutphen (in de 13e eeuw circa 40), in Overijssel (circa 122) en Drenthe (circa 18).
In het graafschap Zutphen moest een stemgevende havezate verdedigbaar zijn en een bepaalde omvang hebben, wat in de praktijk betekende dat er een slotgracht moest zijn. In Overijssel waren de havezaten het talrijkst. In Drenthe werd als havezate beschouwd een adellijk huis waarvoor eerder edelen tot de ridderschap waren toegelaten. In 1698 werden de achttien havezaten definitief en limitatief opgesomd. In de provincie Utrecht wordt een havezate met ridderhofstad aangeduid. Vergelijkbare huizen heten in Friesland stins en in Groningen borg, maar in deze gewesten was er geen limitatieve opsomming en de bijhorende rechten waren van huis tot huis verschillend.
Drenthe
Overijssel
Gelderland Erkende havezaten in het Kwartier Zutphen in 1750
Overige hofsteden die zich ook wel havezate noemden
Berkelland De Hoeve in Dijkhoek Ter Hoeve in Noordijk Hof te Mallem of Mallum in Mallem Bevervoorde of Mensinck bij Gelselaar Mensink in Nederbiel Milvelde of Borch in Rekken Ten Campe of Huize De Kamp in Hoonte Welmerinck of Bloo in Hoonte Grotenhuis in Gelselaar Fokkinck bij Borculo
Duiven Huis Magerhorst Huis Rijswijk in Groessen De Beerenclaauw in Groessen Huis Loowaard in Loo Lochem
De Heest
Westervoort Emmerik Hamerden Lensenburg
Oost Gelre Harreveld of Hervelde, bij Lichtenvoorde De Hof of de Hoeve, bij Dyke Marveld Tongerlo, bij Vragender Wolferer of Wulfler Marhulsen bij Groenlo.
Zevenaar Havezate Camphuysen in Oud-Zevenaar
Oude IJsselstreek Huis Wisch in Terborg Kasteel Wesenthorst
Bronckhorst Kasteel De Wildenborch in Vorden
Winterswijk De Buurse nabij Meddo Plekenpol De Ravenhorst Het Waliën in Huppel Balckenschot in Meddo
Zie ook Overijssels Havezatenpad - route die langs 52 van de Overijsselse havezaten voert. Ridderhofstad (de Utrechtse variant) Stins (de Friese variant) Borg (de Groningse variant) Reeks adelsgeschiedenis (deel 2)
Categorie:Bouwwerk in Drenthe Categorie:Bouwwerk in Gelderland Categorie:Bouwwerk in Overijssel Categorie:Historische geografie Categorie:Kasteel