thumb|"Werkmanmonument" aan de Heresingel, Groningen thumb|Fahne Hoofdstraat 21 Westerbork thumb|Feldzug (1989), Begraafplaats Rusthof in Leusden thumb|Liegende Gestalt (2005), UMCG Groningen thumb|Boot 2006 (2008) in Amersfoort Armando, geboren als Herman Dirk van Dodeweerd (Amsterdam, 18 september 1929 – Potsdam, 1 juli 2018),Kunstenaar Armando (88) overleden, NOS, 1 juli 2018. Gearchiveerd op 9 januari 2022. was een Nederlandse kunstschilder, beeldhouwer, dichter, schrijver, violist, acteur, journalist, film-, televisie- en theatermaker. Armando was zijn officiële naam; zijn geboortenaam, het pseudoniem zoals hij het noemde, bestond voor hem niet meer. Zelf zag hij zijn werk als 'Gesamtkunstwerk', waarvoor zijn ervaringen uit de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van Kamp Amersfoort de basis vormden.
Biografie Armando bracht zijn jeugd door in Amersfoort. Later studeerde hij een aantal jaren kunstgeschiedenis. Als beeldend kunstenaar maakte hij deel uit van de in 1958 door Jan Henderikse opgerichte Nederlandse Informele Groep (o.a. met Kees van Bohemen, Jan Henderikse, Henk Peeters, Jan Schoonhoven), die in 1960 opging in de Nederlandse Nul-beweging. De leden van de Nul-groep brachten in hun werk een geheel nieuwe, verwondering wekkende visie op bekende dingen. Een typisch voorbeeld: Armando creëerde Het zwarte water, een bassin gemaakt van zwart plastic, gevuld met enkele centimeters water, maar met een grote diepte-illusie.
Als een rode draad door zijn proza loopt de verwerking van het verleden door de overlevenden van de oorlog, vooral door de Duitsers zelf, en de vele schakeringen daarin die hij opmerkte.
Als dichter en kunstenaar was hij verder betrokken bij De Nieuwe Stijl en Gard Sivik. Naast de beeldende kunst en de literatuur was hij ook actief in de journalistiek, theater, televisie, muziek (als violist in het zigeunerorkest van Tata Mirando) en sport (waaronder amateurboksen). Hij speelde gedurende vijfentwintig jaar met Cherry Duyns en Johnny van Doorn in Herenleed, eerst in de televisieserie en daarna in de theaterversie - absurde, traag verlopende taferelen uit een leven met meester-knechtverhoudingen.
thumb|Anton de Goede vertelt over o.a. Armando, Credits: Jeroen van Kan
Vanaf 1979 woonde hij ruim 25 jaar afwisselend in Amstelveen en Berlijn, waar hij tot 1989 in het oude atelier van de nazi-beeldhouwer Arno Breker werkte. Vanaf die tijd woonde hij in Amstelveen, maar hij had plannen zich in Amersfoort te vestigen, de stad van 'zijn' museum, het Armando Museum. Op 22 oktober 2007 werd dit museum door een uitslaande brand geheel verwoest, waarbij vrijwel de gehele aanwezige collectie en een deel van het documentatie-archief verloren zijn gegaan. Een deel van de geredde collectie werd overgebracht naar het nieuwe Museum Oud Amelisweerd (MOA) in Bunnik. De eerste tentoonstelling van deze collectie in Oud-Amelisweerd werd op 21 maart 2014 door prinses Beatrix geopend.
In 2013 verscheen zijn dichtbundel Stemmen. In november 2015 verschenen onder de titel Waarom 21 nieuwe gedichten bij Uitgeverij Koppernik.
In 2017 trad hij op met Ik hoorde dat er geluisterd werd, begeleid door de Oekraïense accordeonist en bandoneonist Oleg Lysenko, waarin hij voordroeg uit eigen werk. In 2019, een jaar na diens dood, bracht Cherry Duyns met hetzelfde programma een ode aan Armando.
Armando overleed op 1 juli 2018 in de Duitse stad Potsdam. Naar aanleiding van zijn overlijden heeft Museum Voorlinden een voor 2019 geplande overzichtstentoonstelling vervroegd. Deze zou in het kader staan van zijn negentigste verjaardag. De expositie was te bezichtigen tot 5 mei 2019.
Het door hem ontwerpen kunstwerk Der Bogen in de openbare ruimte van Amstelveen, is het grootste kunstwerk dat hij ooit maakte voor de publieke ruimte.‘De drol’ van Armando krijgt nieuwe plek in Amstelveen. Gearchiveerd op 15 januari 2020.Beeld 'Der Bogen' wordt verplaatst naar de Stadstuinen. Gearchiveerd op 14 januari 2020.
Onderscheidingen thumb|Armando ontvangt de Gouden Ganzeveer in 1987
1977 - De Herman Gorterprijs voor Het gevecht. 1984 - De F. Bordewijk-prijs voor Machthebbers, verslagen uit Berlijn en Toscane. 1984 - De Multatuliprijs voor Machthebbers, verslagen uit Berlijn en Toscane. 1985 - De eerste Jacobus van Looyprijs, een vijfjaarlijkse oeuvreprijs voor dubbeltalenten. 1987 - De Gouden Ganzenveer voor zijn bijdrage aan het Nederlands cultureel bezit en de verspreiding daarvan in Europa. 1989 - De Multatuliprijs voor De straat en het struikgewas. 1990 - Ridder in de Orde van Oranje-Nassau 2006 - ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw 2009 - De Gouden Eremedaille voor Kunst en Wetenschap verbonden aan de Huisorde van OranjeNRC, 10 december 2009 2011 - De VSB Poëzieprijs voor Gedichten 2009.
Publicaties Voor 1970 Verzamelde gedichten, 1964 De SS'ers: Nederlandse vrijwilligers in de Tweede Wereldoorlog, interviews, samen met Hans Sleutelaar, 1967
1970-1979 Hemel en aarde: een heroïsche cyclus in 3 delen, gedichten, 1971 Vorstin der machtelozen, 1972 Dagboek van een dader, 1973 De denkende, denkende doden: herinneringen, 1973 Het gevecht: een gedicht, 1976 Herenleed, met Cherry Duyns, 1977 De ruwe heren: 9 benarde verhalen, 1978
1980-1989 Geschiedenis van een plek: Concentratiekamp Amersfoort, met Hans Verhagen en Maud Keus, 1980 Tucht: gedichten, 1971-1978, 1980 Aantekeningen over de vijand, 1981 Uit Berlijn, 1982 Machthebbers: verslagen uit Berlijn en Toscane, 1983 het plechtige, het donkere = das feierliche, das dunkle, gedichten 1984 Wat zegt? Wat doet?: verzameld Herenleed, met Cherry Duyns, 1985 Krijgsgewoel, 1986 Schuldige Landschaft, 1986 Der Baum, 1986 Holda de hond = Holda der Hund, 1987 Een nieuw leven bloesemt uit de ruïnes, 1987 De dieren en de bloemen, 1987 De straat en het struikgewas, 1988 De veldtocht: gedichten, 1989
1990-1999 Dirk de dwerg: en zeven andere sprookjes, 1990 De kleine verschijnselen = Minor incidents.Tekst in het Engels en Nederlands, 1991 Duits: herinneringen, 1991 Het plechtige gebouw, 1992 De boksers, 1993 De sprookjes, 1994 Voorvallen in de wildernis, 1994 Mensenpraat, 1994 Het Werkmanmonument door Armando, tekst: Armando ... et al., 1995 De hand en de stem, 1995 Herenleed: een ongerieflijk tweetal, met Cherry Duyns, 1996 Herenleed: vijfentwintig jaar weemoed en verlangen, met Cherry Duyns, 1997 (boek), (boek + video) De prinses met de dikke bibs, 1997 De heideweg. Verhalen, 1998 De naam in een kamer: een gedicht, 1998 Het schuldige landschap = Die schuldige Landschaft, / Armando; vert. Anne Stolz; fotogr. Ronald Hoeben ... et al., 1998 Takke de tovenaar, 1999 Verzamelde gedichten, 1999 Dierenpraat, 1999 (geb.), (geb.) We waren zo heerlijk jong: Duitse herinneringen, 1999
Na 2000 De haperende schepping, 2003 Schoonheid is niet pluis: verzameld proza, 2003 Het wel en wee, 2005 Gedoe, 2006 Landschap: gedichten en tekeningen, 2006 Hemel en aarde. Het gevecht = Ciel et terre. La bataille, 2007 Soms, 2007 Hemel en aarde. De schepping, 2007 Nee, 2008 Dierenpraat en andere dierverhalen, 2009 Gedichten 2009, 2009 Eindelijk, 2009 Berlijn, 2009 (bundeling van stukken uit Uit Berlijn, Machthebbers en Krijgsgewoel) De stilte, 2010 Ze kwamen, 2011 Herenleed: De heraut, De buitenstaander, De damesgestalte, met Cherry Duyns, 2013 Stemmen gedichten, 2013 Ter plekke - De ultrakorte verhalen tot nu toe, 2014 Waarom, 21 gedichten, 2015
Postuum verschenen Liever niet. Gedichten, 2017 Toch. Nagelaten werk, 2019
Werk in openbare collecties (selectie) Chabot Museum Rotterdam Museum Het Valkhof, Nijmegen Joods Historisch Museum, Amsterdam Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam Rijksmuseum Amsterdam Stedelijk Museum Amsterdam Museum Voorlinden, Wassenaar Museum EICAS, Deventer
Literatuur (selectie) Elbrig de Groot ... et al.; vert. Anne Stolz ... et al. Armando : 100 tekeningen, 1952-1984 = 100 Zeichnungen, 1952-1984 = 100 drawings, 1952-1984, 1985 Louis Ferron (eindred.). Armando. Schilder-schrijver. Uitg. ter gelegenheid van de uitreiking van de 5-jaarlijkse Jacobus van Looy-prijs aan Armando J. Heymans, Een boom: over Armando. Baarn: De Prom, 1999. Ernst van Alphen, Armando. vormen van herinnering, 2000 Geertruida Johanna Maria Favié, Mijn schuld is niet van hier. Het poëtische oeuvre van Armando, 2005. Proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam F. Kuyvenhoven, Index Nederlandse beeldende kunstenaars, kunstnijveraars en fotografen. Teksten in het Nederlands en Engels. 2010. Niels Cornelissen. Armando Brakman Mutsaers. Over literatuur en filosofie, 2012. Ook verschenen als proefschrift Universiteit Leiden Bep Biekart. Armando bibliografie. 2012 Hans den Hartog Jager & Christian Ouwens, ARMANDO armando. Rotterdam: Uitgeverij Christian Ouwens, 2015. Werner van den Belt. Armando. Alle beelden. 2017
Zie ook Armando Museum Lijst van Nederlandse beeldhouwers
Externe links Officiële website Armando Stichting
Categorie:Nederlands romanschrijver Categorie:20e-eeuws schrijver Categorie:21e-eeuws schrijver Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Nederlands beeldhouwer Categorie:Nederlands dichter Categorie:Nederlands violist Categorie:Moderne kunst Categorie:20e-eeuws schilder Categorie:21e-eeuws schilder Categorie:Hedendaagse kunst